Trong bối cảnh địa chính trị và kinh tế toàn cầu đang có nhiều biến động khó lường, Hội nghị Cấp cao Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) lần thứ 48 tại Philippines (từ ngày 7-8/5) được xem là dịp quan trọng để các nhà lãnh đạo trao đổi định hướng chiến lược, qua đó nâng cao năng lực thích ứng và củng cố vai trò trung tâm của ASEAN trước những thách thức ngày càng gia tăng.
Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn cho rằng những diễn biến mới mà thế giới đang phải đối mặt, đặc biệt là tình hình biến động phức tạp tại Trung Đông, đã tác động đến nhiều lĩnh vực.
Ông Kao Kim Hourn nhấn mạnh một trong những vấn đề cấp bách nhất hiện nay là nguy cơ khủng hoảng năng lượng, do đó hội nghị cấp cao lần này sẽ tập trung vào các vấn đề năng lượng và những lĩnh vực liên quan.
Về định hướng chung, Tổng Thư ký ASEAN cho biết các ưu tiên của hội nghị sẽ tập trung vào việc ASEAN tăng cường phối hợp hành động, cả ở cấp độ khu vực và quốc gia, nhằm ứng phó hiệu quả với những biến động và thách thức ngày càng gia tăng ở nhiều chiều.
Theo Tổng Thư ký Kao Kim Hourn, an ninh năng lượng gắn chặt với an ninh lương thực, một vấn đề mang tính sống còn. Thực tế thời gian qua cho thấy giá năng lượng tăng cao đang kéo theo chi phí sản xuất nông nghiệp và giá lương thực leo thang, vì vậy ASEAN sẽ ưu tiên thảo luận các giải pháp nhằm bảo đảm nguồn cung, ổn định giá cả và duy trì khả năng tiếp cận lương thực cho người dân của khu vực.
Bên cạnh đó, Tổng Thư ký cho biết tại hội nghị lần này, các nhà lãnh đạo cũng sẽ có các cuộc thảo luận về vấn đề bảo hộ công dân và lao động di cư. Nội dung này nhằm thích ứng với bối cảnh bất ổn tại Trung Đông, nơi có đông lao động ASEAN sinh sống và làm việc.
Các nước thành viên được cho là đang tăng cường phối hợp cung cấp hỗ trợ lãnh sự, bảo vệ quyền lợi và sự an toàn cho công dân, đồng thời thúc đẩy các cơ chế hợp tác nhằm ứng phó kịp thời với các tình huống khẩn cấp.
Về hợp tác của các quốc gia thành viên ASEAN nhằm giải quyết, ứng phó với các thách thức như năng lượng và an ninh lương thực, Tổng Thư ký cho biết ASEAN đang triển khai cách tiếp cận tổng thể, kết hợp hài hòa giữa các giải pháp ngắn hạn và dài hạn.
Trong lĩnh vực năng lượng, các nhà lãnh đạo đã thúc đẩy nâng cấp Lưới điện ASEAN (APG), đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi sang các nguồn năng lượng tái tạo như điện Mặt Trời, điện gió, sinh khối và phát triển xe điện.
Trước xu hướng nhu cầu năng lượng của khu vực được dự báo sẽ gia tăng mạnh, có thể tăng gấp 2,6 lần vào năm 2045, ông Kao Kim Hourn cho rằng ASEAN cần tăng cường hợp tác thông qua các cơ chế như Hiệp định an ninh dầu khí ASEAN (APSA), thúc đẩy kết nối hạ tầng, đặc biệt là hệ thống đường ống khí nội khối và đa dạng hóa nguồn cung.
Theo Tổng Thư ký ASEAN, một số quốc gia thành viên cũng đang xem xét việc sử dụng năng lượng hạt nhân, qua đó cho thấy nhu cầu mở rộng hợp tác nhằm tránh phụ thuộc vào một nguồn duy nhất. Đồng thời, ông nhấn mạnh các nước cần đẩy nhanh việc phê chuẩn Hiệp định khung ASEAN về an ninh dầu mỏ (APSA) để đáp ứng với tình hình thực tiễn.
Trong lĩnh vực an ninh lương thực, ASEAN đang xem xét nâng cao hiệu quả và tính linh hoạt của các cơ chế dự trữ lương thực, như Quỹ Dự trữ gạo khẩn cấp ASEAN+3.
Mặc dù đây đã là một cơ chế dự trữ hữu ích, song yêu cầu đặt ra là phải nâng cao tính linh hoạt, đặc biệt trong việc cải thiện khả năng tiếp cận nguồn dự trữ đối với các quốc gia và người dân đang gặp khó khăn.
Bên cạnh đó, hợp tác nội khối và mở rộng nguồn cung từ các đối tác bên ngoài cũng được thúc đẩy, nhằm tránh phụ thuộc vào một nguồn cung. Mục tiêu là bảo đảm nguồn cung ổn định, kiểm soát giá cả và đáp ứng nhu cầu của người dân trong mọi kịch bản.
Về kinh tế số, Tổng Thư ký cho biết ASEAN đang đẩy nhanh đàm phán Hiệp định Khung về Kinh tế Số ASEAN (DEFA), dự kiến hoàn tất trong năm nay, qua đó tạo nền tảng xây dựng một hệ sinh thái số liên kết, năng động và có sức cạnh tranh cao, giúp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của khu vực.
Ông Kao Kim Hourn nhận định, về tổng thể, cách tiếp cận của ASEAN hướng tới củng cố năng lực tự chủ, tăng cường liên kết nội khối và nâng cao khả năng thích ứng trước các biến động toàn cầu. Ông nhấn mạnh khả năng ứng phó một cách tự cường chính là chìa khóa để ASEAN hướng tới tương lai phát triển bền vững.
Đánh giá về vai trò và đóng góp của Việt Nam đối với ASEAN trong những năm gần đây, cũng như trong tương lai, Tổng Thư ký cho rằng Việt Nam đã và đang có những đóng góp quan trọng cho ASEAN trên nhiều phương diện, từ duy trì hòa bình, ổn định đến thúc đẩy hội nhập khu vực và xây dựng Cộng đồng ASEAN.
Ông đánh giá cao đà tăng trưởng của nền kinh tế Việt Nam cũng như những nỗ lực mà Việt Nam đã triển khai trong thời gian qua, đồng thời bày tỏ kỳ vọng Việt Nam sẽ tiếp tục phát huy vai trò tích cực này.
Trong bối cảnh ASEAN bắt đầu triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, Tổng Thư ký nhận định vai trò của Việt Nam càng trở nên quan trọng trong việc định hình các định hướng phát triển dài hạn của khu vực.
Với việc Thủ tướng Việt Nam Lê Minh Hưng lần đầu tiên tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN lần này, Tổng Thư ký Kao Kim Hourn cho rằng Ban Lãnh đạo mới của Việt Nam tiếp tục thể hiện sự ổn định và tầm nhìn chiến lược, tạo nền tảng quan trọng để đóng góp sâu rộng hơn vào các tiến trình chung của ASEAN.
Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục đóng góp tích cực trên cả ba trụ cột: Cộng đồng Chính trị-An ninh, Cộng đồng Kinh tế và Cộng đồng Văn hóa-Xã hội ASEAN, đồng thời thúc đẩy kết nối khu vực thông qua các dự án hạ tầng và liên kết kinh tế.
Bên cạnh đó, việc Việt Nam đảm nhiệm vai trò trong các cơ chế như Sáng kiến Hội nhập ASEAN (IAI) cũng thể hiện đóng góp thiết thực trong thu hẹp khoảng cách phát triển, tăng cường gắn kết nội khối.
Với nền tảng đó, Tổng Thư ký bày tỏ tin tưởng Việt Nam sẽ tiếp tục là một thành viên quan trọng, có trách nhiệm và đóng góp hiệu quả vào sự phát triển chung của ASEAN trong thời gian tới.
