Để người khuyết tật đồng kiến tạo đời sống văn hóa đô thị

Tại cuộc họp báo ngày 20/10, đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp, người chỉ đạo sản xuất chương trình, đã đặt câu hỏi về sự hiện diện của người khuyết tật trong đời sống văn hóa Thủ đô. Hà Nội có nhiều sự kiện nghệ thuật, nhưng theo quan sát của chị, ngay cả ở hàng ghế khán giả, người khuyết tật vẫn hiếm khi xuất hiện.

Lý giải điều này, nữ đạo diễn cho rằng người tổ chức có thể chưa nghĩ đến nhu cầu của họ, chưa dành chỗ hoặc tạo điều kiện để họ tham gia. Đôi khi, rào cản nằm ngay trong suy nghĩ về việc nghệ thuật có dành cho người khuyết tật hay không, họ cần những hỗ trợ gì để thưởng thức nghệ thuật.

Đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp phát biểu tại sự kiện

Với “Đồng Cam Cộng Hưởng”, những câu hỏi ấy được tìm lời giải trong quá trình làm việc cùng nhau. Các dự án được xây dựng với sự hợp tác chặt chẽ của cộng đồng khuyết tật, để người tham gia có thể trực tiếp sáng tạo, thực hành và kiến tạo tác phẩm.

Theo nữ đạo diễn, nghệ thuật bao hàm cần thời gian để đi từ tư duy làm từ thiện cho những cộng đồng được coi là yếu thế đến việc cùng làm, nhận ra thế mạnh của nhau và phát huy những thế mạnh ấy trong tác phẩm. Đích đến là một môi trường “không có cộng đồng nào nằm ngoài ngưỡng cửa nghệ thuật”.

Từ câu chuyện riêng đến tác phẩm chung

Trong sáu ngày, “Đồng Cam Cộng Hưởng” giới thiệu 8 tác phẩm biểu diễn, 2 workshop, 3 buổi tọa đàm và một chương trình chiếu phim tài liệu. Khán giả có thể tiếp cận nhiều loại hình, từ kịch, múa đương đại, kịch không lời đến opera, hợp xướng và trình diễn có sự tham gia của công chúng. Theo ban tổ chức, đây là tuần lễ đầu tiên tại Việt Nam dành riêng cho sân khấu và nghệ thuật trình diễn bao hàm.

Lịch sự kiện tại Tuần lễ Sân khấu và nghệ thuật trình diễn bao hàm “Đồng Cam Cộng Hưởng”

Chia sẻ tại họp báo, ông Hoàng Văn Lý, nguyên Chủ tịch Hội Người mù quận Hoàn Kiếm (Hà Nội), cho biết ông yêu thích viết thơ, từng thử sáng tác nhạc, nhưng trong một thời gian, những sáng tạo ấy vẫn là tiếng nói cá nhân, chưa có cơ hội đến với cộng đồng. Các dự án nghệ thuật bao hàm giúp ông gặp gỡ nghệ sĩ và những người có các dạng khuyết tật khác nhau, từ đó có thêm cơ hội thực hành.

Ông Hoàng Văn Lý (áo trắng, giữa), nguyên chủ tịch Hội Người mù quận Hoàn Kiếm (Hà Nội)

Ông cho biết, trong quá trình đồng sáng tạo, mỗi thành viên được phân công công việc cụ thể, còn chất liệu được lấy từ cảm nhận, trải nghiệm và câu chuyện của các diễn viên. Từ đó, cả nhóm chắt lọc, kết nối để xây dựng tác phẩm.

Điều ông trăn trở là sau mỗi dự án, những người từng cùng làm việc có còn cơ hội gặp lại nhau, tiếp tục sáng tạo hay không. Tại “Đồng Cam Cộng Hưởng”, ông Hoàng Văn Lý được kết nối lại với những nghệ sĩ, những người bạn từng cộng tác. Với ông, những cuộc gặp ấy cho thấy khi có môi trường và cơ hội, các mối liên kết trong thực hành nghệ thuật có thể được nối dài.

Cơ hội sau khi sân khấu khép lại?

Khả năng duy trì những hoạt động như vậy cũng là nội dung Ngày Nay đặt ra tại họp báo. Từ nhận xét về sự hiện diện còn hạn chế của người khuyết tật trên truyền thông, trong các sự kiện nghệ thuật và hoạt động cộng đồng, phóng viên hỏi liệu festival có thể được tổ chức thường niên, trở thành một phần trong chương trình lâu dài của các đơn vị đồng hành.

Liệu trong quá trình phát triển công nghiệp văn hóa, người khuyết tật có thể có thêm không gian để tham gia, trình diễn, tạo giá trị nghệ thuật và đưa tác phẩm đến với thị trường bán vé hay không?

Bà Thái Mai Lan, Giám đốc Viện Goethe tại TP.HCM

Trả lời, bà Thái Mai Lan, Giám đốc Viện Goethe tại TP.HCM, cho biết đây là vấn đề các đơn vị đang cùng nỗ lực giải quyết, đồng thời là động lực để tổ chức festival. Theo bà, mục tiêu cần hướng tới là đưa sự tham gia của người khuyết tật vào công việc và thực hành nghệ thuật hằng ngày, được tính đến ngay từ khi bắt đầu một chương trình.

Bà cho rằng sự tham gia ấy đóng góp cho sáng tạo, mang đến thêm góc nhìn về thế giới và giúp cách nhìn của người làm nghệ thuật đầy đủ hơn. Tuy vậy, đây là một thách thức, đòi hỏi các bên cùng tin tưởng và từng bước hành động.