Hạ tầng năng lượng thông minh: Động lực mới cho tăng trưởng xanh của Việt Nam

Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Phạm Mạnh Hùng, Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam cho biết: "Hạ tầng năng lượng không còn chỉ là những nhà máy điện hay những đường dây truyền tải điện. Hạ tầng năng lượng của tương lai phải là hạ tầng thông minh, được vận hành trên nền tảng dữ liệu, công nghệ số và các giải pháp đổi mới sáng tạo", ông nói.

Ông cho rằng từ lưới điện thông minh, hệ thống lưu trữ năng lượng đến việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và Internet vạn vật (IoT) trong vận hành hệ thống điện đều đang mở ra cơ hội nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm phát thải và tăng khả năng tự chủ của nền kinh tế.

Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra nhiều thách thức liên quan đến cơ chế chính sách, nguồn vốn đầu tư, công nghệ, nhân lực chất lượng cao và sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp cùng các đối tác quốc tế.

Theo KTS Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, quá trình đô thị hóa đang tạo áp lực ngày càng lớn lên hệ thống hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt là hạ tầng năng lượng.

Ông cho biết các đô thị hiện tiêu thụ khoảng 70% tổng năng lượng và phát thải hơn 75% lượng khí nhà kính toàn cầu. Trong bối cảnh Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, phát triển đô thị xanh, đô thị thông minh và đô thị carbon thấp đã trở thành xu thế tất yếu.

KTS Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng.

Theo KTS Trần Ngọc Chính, hạ tầng năng lượng thông minh là một trong những nội dung trọng tâm được quy định trong Nghị định 269/2025/NĐ-CP về phát triển đô thị thông minh. "Hạ tầng năng lượng thông minh là nền tảng cốt lõi của đô thị thông minh, là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng xanh, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng sống của người dân", ông nhấn mạnh.

Ông cho rằng việc phát triển hạ tầng năng lượng cần được tích hợp ngay từ công tác quy hoạch, trong đó xác định rõ không gian phát triển năng lượng tái tạo, hành lang hạ tầng năng lượng, mạng lưới trạm sạc xe điện, các khu đô thị trung hòa carbon và hệ thống giao thông công cộng sử dụng năng lượng sạch.

Ở góc độ ngành năng lượng, các chuyên gia cảnh báo nhu cầu điện của Việt Nam sẽ tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới.

Từ góc nhìn quốc tế, PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường, cho rằng thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển dịch năng lượng mới với những thay đổi sâu sắc.

Ông dẫn số liệu cho thấy đầu tư toàn cầu cho chuyển dịch năng lượng năm 2025 đạt khoảng 2,3 nghìn tỷ USD, gấp đôi đầu tư dành cho nhiên liệu hóa thạch. Tuy nhiên, những điểm nghẽn về lưới điện, chuỗi cung ứng và dòng vốn vẫn là thách thức lớn đối với nhiều quốc gia.

Theo ông Thọ, bài học quan trọng đối với Việt Nam là phải chuyển từ tư duy phát triển nguồn điện đơn thuần sang xây dựng hệ thống năng lượng linh hoạt và thông minh hơn.

"Nếu không phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng, hệ thống truyền tải điện và lưới điện thông minh, chúng ta sẽ luôn đối mặt với tình trạng nơi thừa điện, nơi thiếu điện, dẫn đến lãng phí nguồn lực như đã xảy ra trong thời gian qua", ông nhấn mạnh.

Bà Deirdre Ní Fhallúin, Đại sứ Ireland tại Việt Nam, chia sẻ rằng thành công trong chuyển đổi năng lượng không chỉ nằm ở việc phát triển năng lượng tái tạo mà còn ở khả năng tích hợp và vận hành toàn bộ hệ thống.

Bà Deirdre Ní Fhallúin, Đại sứ Ireland tại Việt Nam, phát biểu tại diễn đàn.

Ireland hiện đã triển khai khoảng 2,2 triệu công tơ điện thông minh, tương đương hơn 80% số hộ gia đình cả nước.

Theo bà, hệ thống công tơ thông minh, công nghệ lưu trữ năng lượng, vận hành hệ thống tiên tiến và sự tham gia của người tiêu dùng đóng vai trò quan trọng không kém việc phát triển các nguồn điện tái tạo.

"Chuyển đổi sang năng lượng tái tạo không đơn thuần là việc gia tăng sản lượng điện từ các nguồn năng lượng tái tạo, mà còn là một thách thức lớn về tích hợp và vận hành đồng bộ toàn bộ hệ thống năng lượng", bà nhận định.

Khép lại diễn đàn, các chuyên gia thống nhất rằng hạ tầng năng lượng thông minh không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới. Việc tích hợp năng lượng thông minh vào quy hoạch đô thị, hạ tầng kỹ thuật và chiến lược phát triển kinh tế sẽ là chìa khóa để bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy tăng trưởng xanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững đến năm 2050.