Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị chỉ đạo rà soát việc thực hiện chương trình giáo dục phổ thông, bảo đảm cung cấp một bộ sách giáo khoa thống nhất toàn quốc.
______________
Đây là một trong những bước tiến quan trọng, thể hiện rõ cam kết của Đảng và Nhà nước trong việc xây dựng một nền giáo dục công bằng và nhân văn. Ngay trong tháng 9/2025, Chính phủ đã ban hành nghị quyết chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị, trong đó nêu rõ: Đảm bảo cung cấp một bộ sách giáo khoa thống nhất toàn quốc sử dụng từ năm học 2026 - 2027; thực hiện lộ trình đến năm 2030 cung cấp miễn phí sách giáo khoa cho tất cả học sinh.
 |
Thế giới hiện đại đang thay đổi với tốc độ chưa từng có, khi công nghệ số và trí tuệ nhân tạo AI không chỉ định hình lại cách con người làm việc, giao tiếp, mà còn đang dần vẽ lại cả bản đồ giáo dục toàn cầu. Trong bối cảnh đó, các quốc gia buộc phải tự vấn: “Hệ thống giáo dục cần phải đi theo hướng nào để không tụt hậu?”.
Với Việt Nam, câu trả lời không còn là chuyện của ngày mai. Nhu cầu xây dựng con người và nguồn nhân lực chất lượng cao đã trở thành đòi hỏi cấp bách, khi đây chính là nền móng để đất nước bứt phá trong kỷ nguyên mới. Nhận thức rõ điều này, Bộ Chính trị đã ban hành “Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo” xác định rõ giáo dục và đào tạo là “quốc sách hàng đầu”, là “sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân”.
 |
Một trong những điểm nhấn của Nghị quyết 71 là sử dụng một bộ sách giáo khoa (SGK) thống nhất - quyết định được dư luận và nhiều chuyên gia giáo dục tán đồng.
Khảo sát được thực hiện ngày 28/8 trên trang VnExpress cho thấy có đến 90% độc giả đồng tình với quan điểm nên “sử dụng một bộ SGK dùng chung cả nước để đảm bảo tính công bằng”. Điều này cho thấy nguyện vọng về một bộ sách được xuất phát từ nhu cầu tự thân của xã hội, thay thế chủ trương “một chương trình, nhiều bộ sách giáo khoa”.
“Một chương trình, nhiều bộ sách giáo khoa” vốn được thông qua với mục đích hướng đến việc hạn chế cơ chế độc quyền xuất bản, khuyến khích đổi mới sáng tạo trong giảng dạy… Song qua thực tiễn những năm qua cho thấy không ít vấn đề, bất cập. Trong bối cảnh lượng kiến thức vẫn duy trì nhưng có quá nhiều lựa chọn, phụ huynh thường xuyên trải qua cảm giác đau đầu khi phải lựa chọn SGK. Việc bỏ ra từ vài trăm nghìn cho đến cả triệu đồng mỗi năm để mua sách giáo khoa có thể không phải vấn đề quá lớn với nhiều gia đình ở các thành thị, nhưng với các gia đình thu nhập thấp ở vùng sâu vùng xa lại là một áp lực kinh tế, thậm chí cực kỳ khó khăn.
 |
Những học sinh thay đổi môi trường sinh sống và học tập cũng phải mất thời gian làm quen với bộ sách mới. Ngay cả các giáo viên cũng rơi vào tình trạng “chạy theo sách”, khi thay vì chủ động biên soạn giáo trình cố định, họ lại thường xuyên phải làm quen với những bộ sách mới theo cách bị động.
Theo giáo sư Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, việc có cùng lúc nhiều bộ sách với chất lượng tương đương “chỉ gây phân tán nguồn lực và khó khăn trong quá trình thực hiện, trong khi giá trị mang lại không lớn”, và khẳng định “một bộ sách thống nhất sẽ đảm bảo các vùng miền, nhất là những khu vực khó khăn, có thể triển khai chương trình mới một cách thuận lợi, không bị cản trở bởi giá sách, nguồn cung hay sự hạn chế về học liệu”.
Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy việc thống nhất sách giáo khoa là mô hình không mới, thậm chí đã được áp dụng thành công ở nhiều quốc gia có nền giáo dục phát triển. Tại Trung Quốc, Bộ Giáo dục nước này đã bắt đầu sử dụng tài liệu giảng dạy thống nhất trên toàn quốc với các môn Tiếng Trung Quốc, Lịch sử và Đạo đức - Pháp quyền với một số cấp học từ năm 2017 trước khi mở rộng bắt buộc trên toàn quốc vào cuối năm 2024.
 |
Tại những quốc gia phát triển nơi nguồn lực giáo dục được phân bổ đồng đều hơn, việc có nhiều bộ SGK có thể tạo ra sự đa dạng. Tuy nhiên, với các quốc gia đang phát triển nơi khoảng cách giàu nghèo và thành thị - nông thôn còn tồn tại, việc này có thể dẫn đến bất bình đẳng trầm trọng. Khi tất cả học sinh, từ miền núi đến thành thị, từ trường công lập đến tư thục… đều học chung một bộ sách, khoảng cách giáo dục giữa các vùng miền được thu hẹp, đảm bảo tính công bằng trong giáo dục.
Sách giáo khoa không chỉ là tri thức, mà còn là kênh truyền tải lịch sử, văn hóa, đạo đức và bản sắc dân tộc. Việc thống nhất một bộ sách giúp định hình rõ ràng hơn hệ giá trị cốt lõi mà quốc gia mong muốn bồi đắp cho thế hệ trẻ.
 |
Ở góc độ quản lý, một bộ sách giáo khoa giúp giảm thiểu chi phí xã hội và gánh nặng hành chính. Việc in ấn, phát hành, phân phối và đặc biệt là chính sách hỗ trợ miễn phí theo mục tiêu Bộ Chính trị đề ra đến năm 2030 sẽ trở nên thuận tiện và minh bạch hơn. Thay vì chia nhỏ nguồn lực để theo dõi nhiều bộ khác nhau, Bộ Giáo dục và Đào tạo có thể dành sự đầu tư bài bản, công phu cho một bộ sách chuẩn, bảo đảm chất lượng cao và phản ánh đúng yêu cầu đổi mới. Đây cũng chính là điều mà Nghị quyết 71 nhấn mạnh: Phải khắc phục bệnh hình thức vẫn còn phổ biến.
 |
Trong bối cảnh “tiết kiệm, chống lãng phí” được Đảng và Nhà nước xem như chiến lược phát triển quốc gia, việc sử dụng chung một bộ sách sẽ giúp giảm chi phí và giá thành nhờ được sản xuất quy mô lớn. Vấn đề phân bổ tài chính cho SGK từ nay cho tới khi SGK được miễn phí cho toàn bộ học sinh vào năm 2030 cũng sẽ nhẹ gánh hơn đối với các bậc phụ huynh, khi bộ sách chung có giá trị tái sử dụng cao. Bộ SGK chung thậm chí có thể được sử dụng bền vững, tiết kiệm ngân sách, bảo vệ môi trường… nếu được thu hồi sau khi hết năm học và tái sử dụng cho học sinh khóa sau.
Với giáo viên và nhà trường, các lợi ích càng rõ rệt. Giáo viên chỉ cần được tập huấn một lần, giảng dạy theo một chuẩn duy nhất, không phải xoay sở với nhiều bộ sách khác nhau. Thay vì mất thời gian làm quen và tập huấn mỗi năm với các tài liệu mới, giáo viên giờ đây có thể dành thời gian phát triển, đầu tư cho việc thiết kế bài giảng sinh động hơn, tổ chức hoạt động nhóm, trải nghiệm thực tế, hay ứng dụng công nghệ số vào lớp học. Điều này phù hợp với mục tiêu được đề cập trong Nghị quyết 71: “Chuyển mạnh sang phương pháp giáo dục hiện đại, tích cực, tăng cường tự học, trải nghiệm sáng tạo, hướng học sinh phát huy tư duy độc lập, năng lực giải quyết vấn đề”.
 |
Những lợi ích kể trên cho thấy việc sử dụng một bộ SGK thống nhất có thể giải quyết nhiều vấn đề và mở ra cơ hội “tăng cường giáo dục toàn diện đức, trí, thể, mỹ, hình thành hệ giá trị con người Việt Nam thời đại mới”.
Giáo dục ngày hôm nay chính là tương lai của đất nước ngày mai, và những gì Đảng và Nhà nước đã và đang kiến thiết là sự tiếp nối lời Bác Hồ dạy mà mọi học sinh đều thuộc nằm lòng: “Non sông Việt Nam có trở nên vẻ vang hay không, dân tộc Việt Nam có sánh vai với các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các cháu”.
