Tuyên bố được xem là một thông điệp cứng rắn tới phương Tây, đặc biệt trong bối cảnh cuộc gặp thượng đỉnh giữa ông và Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bị hủy bỏ.
Nhờ năng lượng hạt nhân, tên lửa Burevestnik có thể bay trong thời gian dài hơn nhiều so với các loại tên lửa thông thường. Theo Điện Kremlin, Burevestnik có khả năng vượt qua các hệ thống phòng thủ tên lửa hiện nay.
Theo video do Điện Kremlin công bố, tại cuộc họp với Tổng tham mưu trưởng quân đội Nga Valery V. Gerasimov cùng các chỉ huy quân sự, Tổng thống Putin mô tả: “Đây là một loại vũ khí độc nhất mà không một quốc gia nào trên thế giới sở hữu”. Ông Putin nhấn mạnh cần “xác định mục đích sử dụng và bắt đầu chuẩn bị cơ sở hạ tầng để triển khai vũ khí này trong lực lượng vũ trang”.
Trong phiên họp, nhà lãnh đạo Nga mặc quân phục, lắng nghe báo cáo của Tổng tham mưu trưởng Valery V. Gerasimov rằng cuộc thử nghiệm diễn ra vào ngày 21/10 cho thấy tên lửa đã bay liên tục trong 15 giờ, với quãng đường đạt 8.700 dặm (khoảng 14.000 km).
Ông Gerasimov thông tin thêm, Nga cũng tiến hành các cuộc huấn luyện chiến đấu đối với các tên lửa đạn đạo liên lục địa Yars và Sineva cùng hai tên lửa hành trình Kh-102. Ông Putin đánh giá các cuộc thử nghiệm này “một lần nữa khẳng định độ tin cậy của “lá chắn” hạt nhân Nga”.
Tên lửa Burevestnik, hay SSC-X-9 Skyfall được đặt theo tên của loài chim hải âu, dựa trên quan niệm dân gian là dấu hiệu của một cơn bão. Loại vũ khí này đã được Nga phát triển trong nhiều năm, và theo giới phân tích, việc thử nghiệm thành công không phải là điều bất ngờ. Tuy nhiên, chuyên gia chống phổ biến vũ khí hạt nhân Jeffrey Lewis tại Đại học Middlebury (bang Vermont, Mỹ) nhận định đây là diễn biến đáng lo ngại.
Ông Lewis cho biết Moscow bắt đầu phát triển các hệ thống phòng thủ chống tên lửa từ đầu những năm 2000, sau khi Tổng thống George W. Bush rút khỏi Hiệp ước Chống Tên lửa Đạn đạo năm 1972. Khi Nga công bố Burevestnik vào năm 2018, Tổng thống Putin khẳng định đây là phản ứng trước nỗ lực của Mỹ nhằm xây dựng lá chắn phòng thủ tên lửa toàn diện.
Trước đó, ông Trump nhiều lần nói về việc phát triển một lá chắn mà ông gọi là “Mái vòm Vàng” (Golden Dome), được cho là sẽ giúp Mỹ “miễn nhiễm” trước các cuộc tấn công bằng tên lửa. Burevestnik được thiết kế để vượt qua một hệ thống phòng thủ như “Mái vòm Vàng”.
Ông Dmitry Stefanovich, nhà nghiên cứu tại Viện Kinh tế Thế giới và Quan hệ Quốc tế (IMEMO), cho rằng “Mái vòm Vàng” của Mỹ cùng các chương trình phát triển phòng thủ tên lửa là những nhân tố thúc đẩy Nga theo đuổi những dự án tốn kém và có phần vượt quá nhu cầu cần thiết.
Bà Hanna Notte, chuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu Chống Phổ biến Vũ khí hạt nhân James Martin, cho biết tuyên bố mới của ông Putin là động thái răn đe hạt nhân mạnh mẽ đầu tiên kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng.
Tháng 11 năm ngoái, Nga đã triển khai tên lửa hạt nhân Oreshnik trên chiến trường Ukraine. Cùng thời điểm đó, Điện Kremlin điều chỉnh ngưỡng sử dụng vũ khí hạt nhân. Từ đó đến nay, Moscow chuyển sang áp dụng các hình thức đe dọa, như cho máy bay xâm nhập không phận NATO để gia tăng sức ép với các nước châu Âu, bà Notte nói thêm. Bà Notte đánh giá hành động lần này chủ yếu nhằm vào Washington.
Tháng 8 vừa qua, trong khi ông Putin đang chuẩn bị đến thành phố Anchorage (bang Alaska, Mỹ) để gặp ông Trump, các nhà quan sát ghi nhận hoạt động bất thường tại một khu vực thử nghiệm của Nga ở phía Bắc Vòng Bắc Cực. Ông Lewis cho biết mức độ hoạt động tại đây tăng rõ rệt trong suốt tháng 8 và 9,tuy nhiên một số vụ thử nghiệm có thể đã không thành công.
Thông báo thử nghiệm thành công hôm 26/10 được đưa ra vài tuần sau khi chính quyền Trump dỡ bỏ hạn chế, cho phép Ukraine sử dụng vũ khí tầm xa của phương Tây để tấn công các nhà máy lọc dầu và cơ sở sản xuất của Nga. Tuy nhiên, một số học giả nhận định việc công bố Burevestnik nên được xem là bước đi mang tính chiến lược, phản ánh mong muốn của Moscow trong việc kéo dài hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân New START với Mỹ hơn là phản ứng tức thời với tình hình chiến sự ở Ukraine.
Hiệp ước New START dự kiến sẽ hết hạn vào tháng 2 tới. Hồi tháng 9 năm nay, ông Putin đã đề xuất gia hạn thêm một năm các giới hạn về số lượng vũ khí hạt nhân tầm xa đã triển khai, với điều kiện Washington cũng thực hiện tương tự. Ông Trump khi đó cho biết đối với ông, đó là một ý tưởng hay.
Việc gia hạn một năm cũng sẽ giúp Điện Kremlin tập trung nguồn lực cho cuộc chiến tại Ukraine, tránh phải đầu tư vào việc mở rộng kho vũ khí trong bối cảnh xung đột kéo dài đang tạo sức ép lớn lên nền kinh tế Nga.
Sau khi Burevestnik được thử nghiệm thành công vào ngày 26/10, người phát ngôn Điện Kremlin, ông Dmitri S. Peskov tuyên bố Nga sẽ đáp trả trước bất kỳ cuộc tấn công tầm xa nào nhằm vào nước này.
Ông Pavel Podvig, nhà nghiên cứu về năng lực hạt nhân của Nga, nhận định: “Đây không phải là một hệ thống thực sự hữu dụng”. Theo ông, dù được thiết kế để đáp trả một cuộc tấn công hạt nhân của Mỹ, Burevestnik nhiều khả năng sẽ bị phá hủy ngay ở bệ phóng nếu xung đột nổ ra.
Song, ông Lewis nhận định đây vẫn là một bước phát triển đáng lo ngại đối với an ninh toàn cầu. Ông nói: “Đây chính là hình ảnh của một cuộc chạy đua vũ trang”.
