Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) cho biết chỉ vài tuần sau khi các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran ngày 28/2 châm ngòi cho cuộc xung đột, giá dầu thế giới đã tăng mạnh do hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz – tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu mỏ toàn cầu – bị gián đoạn nghiêm trọng. Ngay từ tháng 3, WFP đã cảnh báo rằng nếu giá dầu duy trì quanh ngưỡng 100 USD/thùng đến hết tháng 6, khoảng 45 triệu người trên thế giới có thể rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực cấp tính. Con số này sẽ cộng thêm vào gần 320 triệu người vốn đã phải đối mặt với nạn đói và thiếu ăn ngay từ đầu năm 2026.
Sau gần 3 tháng giao tranh và các cuộc đàm phán hòa bình chưa mang lại kết quả, kịch bản xấu nhất đang dần hiện hữu. Ông Jean-Martin Bauer, Giám đốc bộ phận phân tích lương thực và dinh dưỡng của WFP, thừa nhận: “Đáng tiếc là những dự báo bi quan hồi đầu năm đang trở thành sự thật. Việc eo biển Hormuz bị đóng cửa đã khiến giá nhiều mặt hàng thiết yếu như gạo và lúa mì tăng mạnh, kéo theo nguy cơ gia tăng đói nghèo ở nhiều khu vực trên thế giới”.
Theo đánh giá của WFP, ảnh hưởng của cuộc chiến không dừng lại ở khu vực Trung Đông mà đang lan rộng tới nhiều quốc gia dễ tổn thương thông qua 3 kênh chính: giá nhiên liệu tăng cao, chi phí lương thực leo thang và gián đoạn thương mại quốc tế. Tại Somalia, một trong những quốc gia dễ bị tổn thương nhất thế giới, khoảng 6 triệu người hiện đã rơi vào cảnh thiếu lương thực nghiêm trọng. WFP dự báo đến cuối năm nay sẽ có thêm 2,5 triệu người không đủ khả năng mua các loại thực phẩm cơ bản. Cơ quan này cũng ước tính gần 60% số hộ gia đình tại quốc gia vùng Sừng châu Phi sẽ không đủ khả năng đáp ứng các nhu cầu thiết yếu trong năm nay, tăng mạnh so với mức 47% của năm ngoái.
Ông Bauer cảnh báo thế giới đang đứng trước nguy cơ tái diễn một cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt tương tự năm 2022, thời điểm giá lương thực và năng lượng toàn cầu tăng vọt sau khi xung đột Nga – Ukraine bùng phát.
Tình hình hiện nay được đánh giá còn đáng lo ngại hơn năm 2022 bởi hệ thống cứu trợ nhân đạo toàn cầu đã suy yếu đáng kể sau hàng loạt đợt cắt giảm ngân sách viện trợ quốc tế. Theo WFP, các tổ chức nhân đạo đang phải đối mặt với “sức ép kép”: nhu cầu cứu trợ tăng mạnh trong khi chi phí vận chuyển, hậu cần và cung ứng thực phẩm đều leo thang vì giá nhiên liệu tăng cao. Cơ quan này dự kiến số người được hỗ trợ trong năm 2026 sẽ giảm khoảng 1,5 triệu so với kế hoạch ban đầu. Nếu xung đột Trung Đông kéo dài thêm 6 tháng, hơn 9 triệu người có nguy cơ mất hoàn toàn nguồn viện trợ lương thực.
Một trong những điểm nóng đáng lo ngại nhất hiện nay là Somalia. Ông Bauer cho biết WFP có nguy cơ rơi vào tình trạng “cạn sạch thực phẩm cứu trợ” trong vài tháng tới và ngay từ tháng sau, cơ quan này có thể phải đối mặt với tình trạng đứt gãy nguồn cung, đồng nghĩa với việc không còn lương thực để phân phát cho người dân. Những đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất sẽ là trẻ em dưới 5 tuổi và nguy cơ xảy ra nạn đói tại một số khu vực của Somalia đang ngày càng rõ rệt.
Các chuyên gia của WFP cho rằng tình hình an ninh lương thực toàn cầu hoàn toàn có thể xấu đi hơn nữa nếu chiến sự Trung Đông tiếp tục kéo dài. Ngoài yếu tố xung đột, thế giới còn phải đối mặt với nguy cơ xuất hiện một đợt El Niño cường độ mạnh trong thời gian tới. Hiện tượng thời tiết cực đoan này có thể gây hạn hán, lũ lụt và làm gián đoạn sản xuất nông nghiệp ở nhiều khu vực, từ đó tiếp tục đẩy giá lương thực tăng cao. Ông Bauer nhận định: “Chiến tranh Trung Đông không phải là đám mây đen duy nhất đang bao phủ an ninh lương thực toàn cầu. Biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan cũng có thể tạo thêm áp lực rất lớn trong năm 2027”.
