30 năm thu hút FDI: Góp phần quan trọng phát triển kinh tế Việt Nam

Phóng viên: Trải qua 30 năm, thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), xin ông đánh giá những thành công mà Việt Nam đã đạt được?

Thứ trưởng Vũ Đại Thắng: Bắt đầu kể từ khi Luật Đầu tư nước ngoài ra đời vào tháng 12/1987. Cho đến nay, Việt Nam đã trải qua quá trình hơn 30 năm thu hút nguồn vốn FDI.

Phóng viên: Đóng góp của khu vực FDI vào nền kinh tế rất lớn, nhưng khu vực FDI cũng có những hạn chế nhất định. Theo ông, hạn chế lớn nhất của khu vực FDI hiện nay là gì?

Thứ trưởng Vũ Đại Thắng: Trong suốt chặng đường 30 năm qua, bên cạnh những đóng góp không thể phủ nhận của khu vực FDI đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam thì vẫn còn tồn tại một số hạn chế nhất định trong quá trình phát triển, mà  hạn chế lớn nhất đó chính là việc chuyển giao và tiếp thu công nghệ từ các doanh nghiệp FDI không đạt được như kỳ vọng. Trong một số trường hợp, còn có những công nghệ lạc hậu gây ảnh hưởng tới môi trường cũng như tới chất lượng tăng trưởng.

 Các doanh nghiệp FDI vào Việt Nam chủ yếu vẫn là gia công lắp ráp, sử dụng lao động giá rẻ, tận dụng các yếu tố đầu vào của thị trường Việt nam đang được ưu đãi của Chính phủ Việt Nam để sản xuất hàng xuất khẩu là chủ yếu … trong khi chúng ta vẫn chưa có các giải pháp hiệu quả để nâng cao được giá trị gia tăng của Việt nam trong chuỗi sản xuất giá trị toàn cầu. Thực thi pháp luật của một số doanh nghiệp chưa nghiêm, nhiều doanh nghiệp có hành vi chuyển giá, gian lận thương mại hay gây tổn hại đến môi trường …

Phóng viên: Thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao, giá trị gia tăng lớn, luôn là mục tiêu mà chúng ta đề ra. Theo ông, trong những năm tới, chúng ta cần ưu tiên thu hút FDI vào những ngành, lĩnh vực nào?

Thứ trưởng Vũ Đại Thắng:Theo tôi, trước hết, chúng ta cần hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực cạnh tranh để lựa chọn, thu hút các dự án FDI chất lượng cao, phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, cũng như những biến đổi của khoa học công nghệ trong cuộc cách mạng 4.0 và xu hướng chuyển dịch dòng vốn đầu tư quốc tế; đồng thời, cần xác định những lĩnh vực, ngành nghề và đối tác cần ưu tiên thu hút FDI.

Đó cũng phải là các dự án thân thiện với môi trường, tiết kiệm tài nguyên, năng lượng, low-carbon và phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Chọn lọc những dự án có hàm lượng công nghệ cao, công nghệ nguồn có giá trị gia tăng cao, những dự án lớn của các tập đoàn xuyên quốc gia để tạo ra sức lan tỏa thúc đẩy doanh nghiệp trong nước phát triển, phát triển công nghiệp hỗ trợ thông qua sự kết nối doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước. Đó phải là những dự án giảm sử phụ thuộc vào nguồn lao động giá rẻ, giảm tiêu hao năng lượng, nguyên liệu đầu vào.

Phóng viên: Thúc đẩy liên kết giữa khu vực FDI và trong nước là hướng đi quan trọng để nâng cao giá trị gia tăng và phát triển nền kinh tế. Vậy, chủ trương liên kết này và giải pháp trong thời gian tới sẽ như thế nào, thưa ông?

Thứ trưởng Vũ Đại Thắng: Việc thúc đẩy tính lan tỏa từ hiệu ứng thu hút FDI và gia tăng kết nối giữa khu vực FDI với doanh nghiệp trong nước là cực kỳ cần thiết trong giai đoạn hiện nay, đặc biệt khi cuộc cách mạng 4.0 đã và đang làm thay đổi phương thức sản xuất trên toàn thế giới theo hướng tự động hóa, sử dụng trí tuệ nhân tạo ... vào sản xuất –kinh doanh và dịch vụ ở tất cả các ngành, lĩnh vực của nền kinh tế.

Việc làm này nhằm hạn chế những mặt tiêu cực của  FDI thời gian qua (như nhập khẩu thiết bị công nghệ lạc hậu, tình trạng ô nhiễm môi trường, vấn đề chuyển giá, trốn thuế, đình công, lãn công…), đây là giải pháp căn cơ và quan trọng nhất.

Bên cạnh đó, cần sớm cải thiện nguồn nhân lực chất lượng cao, đào tạo bài bản, để sớm có được đội ngũ chuyên gia kỹ thuật, quản lý công nghệ có những kỹ năng sát yêu cầu thực tế, ý thức đầy đủ về các vấn đề an toàn lao động, bảo vệ môi trường. Đồng thời  các doanh nghiệp Việt Nam cũng cần phải tự cải thiện, nâng cao  năng lực quản lý doanh nghiệp, quản trị sản xuất, đặc biệt đối với các vấn đề liên quan đến an toàn lao động, bảo vệ môi trường.

Mặt khác, Việt Nam phải tập trung hơn nữa xây dựng  mô hình vừa là nơi sản xuất vừa là nơi tiêu thụ, chứ không chỉ là nơi sản xuất đơn thuần,tạo sức hấp dẫn hơn đối với đầu tư nước ngoài; đồng thời, tăng cường năng lực tự cung cấp các nguyên vật liệu đầu vào để khơi dậy tiềm năng với vai trò là nhà đầu tư của ngành công nghiệp phụ trợ.

Tôi nhấn mạnh, chúng ta cần khuyến khích tạo sức lan tỏa cũng như kích thích khu vực kinh tế tư nhân, tạo áp lực  để các doanh nghiệp Việt Nam phải tự đổi mới nâng cao trình độ công nghệ, quản lý năng lực sản xuất của mình. 

Phóng viên: Xin trân trọng cám ơn Ông!

Thiết kế: Thúy Hà