Vượt khỏi biên giới sáng tạo cá nhân, nghệ sĩ thị giác Lê Hữu Hiếu được vinh danh tại Hội nghị quốc tế “Công nghiệp văn hóa – Động lực chiến lược trong phát triển bền vững” diễn ra ngày 17/10 tại Tokyo, Nhật Bản chính là đại diện cho tinh thần UNESCO. Hành trình nghệ thuật của anh là minh chứng cho sức sống mới của văn hóa Việt trong dòng chảy toàn cầu.
_________________
 |
Tại Hội nghị quốc tế “Công nghiệp văn hóa – Động lực chiến lược trong phát triển bền vững”, Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam và Liên hiệp các Hội UNESCO Nhật Bản đã vinh danh nghệ sĩ thị giác Lê Hữu Hiếu với danh hiệu “Nghệ sĩ tiên phong trên hành trình di sản UNESCO 2025”.
Sự kiện nằm trong chuỗi hợp tác văn hóa giữa hai Liên hiệp, hướng tới tôn vinh những cá nhân có đóng góp nổi bật trong việc bảo tồn, phát huy và lan tỏa giá trị văn hóa. Đây cũng là dịp khẳng định vai trò của nghệ thuật trong chiến lược phát triển bền vững, một định hướng toàn cầu mà UNESCO theo đuổi.
 |
Nghệ sĩ thị giác Lê Hữu Hiếu (đầu tiên từ trái sang) được vinh danh tại Hội nghị quốc tế “Công nghiệp văn hóa – Động lực chiến lược trong phát triển bền vững”. |
Bà Nguyễn Lệ Hằng, Phó Tổng Thư ký Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam, Phó Tổng Biên tập Tạp chí Ngày Nay cho biết: “Việc vinh danh nghệ sĩ thị giác Lê Hữu Hiếu là sự ghi nhận cho một hành trình sáng tạo bền bỉ, nơi người nghệ sĩ không chỉ tái hiện ký ức dân tộc mà còn làm mới ngôn ngữ nghệ thuật Việt bằng tư duy thị giác hiện đại. Lê Hữu Hiếu là một trong số ít nghệ sĩ đương đại Việt Nam dung hòa được giữa truyền thống và tinh thần khai phá, mang đến một góc nhìn giàu bản sắc nhưng luôn chuyển động.”
Trong dòng chảy của nghệ thuật Việt Nam đương đại, Lê Hữu Hiếu là một gương mặt đặc biệt. Anh kiên trì kiến tạo ngôn ngữ tạo hình riêng bằng cách kết hợp mỹ cảm truyền thống với tư duy hiện đại, tạo nên cây cầu nối giữa di sản và thời đại. Từ sơn mài, điêu khắc đến sắp đặt, các tác phẩm của anh đều toát lên tinh thần đối thoại giữa văn hóa và lịch sử dân tộc.
 |
Nghệ sĩ thị giác Lê Hữu Hiếu. |
Năm 2025, triển lãm sắp đặt “Từ chiến thắng Bạch Đằng đến đại thắng 30/4/1975” tại Phố đi bộ Nguyễn Huệ (TP. Hồ Chí Minh) đã gây tiếng vang lớn, thu hút hàng triệu lượt công chúng, được truyền thông trong nước và quốc tế ghi nhận. Trong không khí kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam – Thống nhất đất nước, triển lãm trở thành sự kiện nghệ thuật cộng đồng tiêu biểu, nơi nghệ thuật trở thành ngôn ngữ kể lại ký ức dân tộc bằng biểu tượng và ánh sáng.
 |
| Triển lãm “Từ chiến thắng Bạch Đằng đến đại thắng 30/04/1975” nhìn từ trên cao. |
Lê Hữu Hiếu sử dụng các vật liệu truyền thống như gỗ mít, dây thừng, xơ dừa, vải đay, tơ tằm, những chất liệu gắn bó với đời sống người Việt, để tạo nên hình tượng giàu biểu cảm. Những thanh gỗ mít ngâm bùn, sơn đen bóng được anh biến thành biểu tượng cho sức mạnh tiềm ẩn và lòng kiên cường của dân tộc. Người xem bước đi giữa hàng cọc phủ sơn mài, khắc những vần thơ từ Hịch tướng sĩ, cảm nhận như được sống lại trong hào khí quật cường của cha ông trên dòng sông Bạch Đằng lịch sử.
Triển lãm không chỉ là tác phẩm nghệ thuật quy mô mà còn là cuộc đối thoại giữa hiện tại và ký ức, giữa nghệ sĩ và công chúng, giữa di sản và sáng tạo đương đại. Theo Ban tổ chức, việc vinh danh Lê Hữu Hiếu là cách thực thi tinh thần Công ước 2005 của UNESCO về bảo vệ sự đa dạng các biểu đạt toàn cầu, đồng thời cụ thể hóa chiến lược quốc gia về phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, khẳng định vai trò của nghệ sĩ như “người giữ lửa” cho văn hóa Việt trong thời đại toàn cầu hóa.
 |
Cọc Bạch Đằng có khắc chữ Hán. |
Không chỉ hoạt động trong nước, Lê Hữu Hiếu còn mang nghệ thuật Việt ra thế giới qua các sự kiện như Florence Biennale 2017 (Italy), triển lãm cá nhân “Soul Energy” (Italy, 2021), hay các kỳ tham dự Spectrum Miami Art Fair và Contemporary Art Projects USA. Dù đi tới bất cứ nơi nào trên thế giới, anh vẫn coi nguồn cội văn hóa Việt như mạch ngầm sáng tạo, là “rễ cây” nuôi dưỡng mọi tác phẩm.
 |
| Các tác phẩm trong buổi triển lãm thể hiện một cách đột phá tính biểu cảm và các khái niệm đầy tính bản sắc trong tác phẩm của người nghệ sĩ. |
 |
Phát biểu tại lễ vinh danh, nghệ sĩ Lê Hữu Hiếu chia sẻ: “Cách giữ gìn văn hóa tốt nhất chính là phát triển nó. Là một nghệ sĩ thị giác, việc lưu giữ và phát triển các ý niệm văn hóa thuận lợi hơn. Gần 20 năm đi sâu vào khảo cổ, tìm hiểu đặc trưng văn hóa qua từng vùng miền, kết hợp nghiên cứu tạo hình, đã cho tôi quá nhiều chất liệu. Càng hiểu sâu về lịch sử và văn hóa, tác phẩm càng giàu năng lượng. Nghệ thuật tôi theo đuổi giống như cái cây: rễ tìm mạch nước, gặp đủ nước và dinh dưỡng thì hoa tự nở.”
Lê Hữu Hiếu kể trong quá trình điền dã, có lúc “thực sự sốc, thậm chí kinh ngạc” trước kho tàng di sản đồ sộ mà cha ông để lại. “Vài năm gần đây, tôi thấy nhiều người, từ nghệ sĩ, nghệ nhân đến người yêu văn hóa, đang nỗ lực nâng tầm và phát huy các giá trị ấy. Là một nghệ sĩ, tôi hiểu rằng chỉ có lao động nghiêm túc, khoa học mới tạo ra giá trị bền lâu. Tôi hy vọng sau triển lãm A50, tôi tiếp tục sẽ có những dự án lớn hơn, công phu hơn, tiếp tục hành trình nâng tầm di sản Việt Nam”.
 |
The Humans (Nhân loại) là tổ hợp tranh và tạo hình điêu khắc bằng sắt với những khung xương đại diện cho người lao động phi nhân cách hóa, hiện ra như hóa thân của những “linh hồn” thoát ra ngoài thân xác, những luồng năng lượng thuần khiết. |
Bà Nguyễn Lệ Hằng nhận định, Lê Hữu Hiếu là đại diện tiêu biểu của thế hệ nghệ sĩ Việt Nam mới, những người dấn thân vào sáng tạo với khát vọng đưa di sản văn hóa đến gần công chúng bằng hình thức mới, nhưng vẫn gắn bó sâu sắc với cội nguồn. “Từ triển lãm cá nhân đến các sự kiện quốc tế, anh luôn giữ một điểm nhìn rõ ràng, nghệ thuật không tách rời văn hóa. Sự đam mê và kỷ luật trong lao động nghệ thuật của anh là điều đáng trân trọng”.
Giáo sư Yuji Suzuki, Tổng Giám đốc Liên hiệp các Hội UNESCO Nhật Bản, chia sẻ góc nhìn sâu sắc: “Khi người nghệ sĩ tái hiện một phần lịch sử hay di sản đã mất, họ đang trả lời cho câu hỏi dân tộc mình từng sống thế nào, từng nghĩ ra sao và đã dựng xây đất nước bằng cách nào. Sự sáng tạo của anh Hiếu tạo ra một điểm nhìn khác biệt, mang đến cảm hứng mới cho đời sống đương đại Việt Nam. Với một đô thị lớn như TP. Hồ Chí Minh, triển lãm của anh đã mở ra cách tiếp cận vừa mang tính nghệ thuật, vừa có giá trị giáo dục di sản.”
 |
Trong những tác phẩm này, kim loại trở thành một vật chất sống. |
Danh hiệu “Nghệ sĩ tiên phong trên hành trình di sản UNESCO 2025” dành cho Lê Hữu Hiếu không chỉ là sự ghi nhận của hai Liên hiệp UNESCO Việt Nam và Nhật Bản, mà còn là biểu tượng cho tinh thần gìn giữ và phát triển văn hóa dân tộc bằng ngôn ngữ nghệ thuật đương đại.
Danh hiệu này tôn vinh những cá nhân có đóng góp tiêu biểu trong việc bảo tồn, phát huy và lan tỏa giá trị văn hóa; khẳng định sứ mệnh xã hội của nghệ thuật khi nuôi dưỡng ký ức cộng đồng, bảo tồn bản sắc, thúc đẩy sáng tạo gắn với di sản và khuyến khích nghệ sĩ gắn kết cộng đồng, giáo dục thế hệ trẻ, quảng bá văn hóa Việt ra thế giới.
Nhìn lại gần hai thập kỷ lao động nghệ thuật của Lê Hữu Hiếu, có thể thấy rõ một mạch xuyên suốt khi anh sử dụng nghệ thuật để nối liền quá khứ với hiện tại, biến ký ức lịch sử thành năng lượng sáng tạo.
Sự tôn vinh của Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam và Nhật Bản là minh chứng tự nhiên của một hành trình bền bỉ, nơi nghệ thuật trở thành nhịp cầu đưa di sản Việt Nam ra thế giới, lan tỏa tinh thần UNESCO, bảo tồn để phát triển, sáng tạo để di sản hòa nhập với hiện tại và tương lai.
Là một nghệ sĩ, tôi hiểu rằng chỉ có lao động nghiêm túc, khoa học mới tạo ra giá trị bền lâu. Tôi hy vọng sau triển lãm A50, tôi tiếp tục sẽ có những dự án lớn hơn, công phu hơn, tiếp tục hành trình nâng tầm di sản Việt Nam.
Họa sĩ Lê Hữu Hiếu
