Trong bối cảnh ngành thiết kế nội thất ngày càng hấp dẫn, việc định hình lộ trình học tập và phát triển nghề nghiệp trở thành yếu tố then chốt. Giáo dục không chỉ truyền kỹ năng mà còn khơi dậy tư duy sáng tạo, kết nối bản sắc văn hóa với xu hướng đương đại, giúp sinh viên vừa làm chủ nghề vừa đáp ứng nhu cầu thực tế của thị trường.
_________________
 |
Đầu tháng 9/2025, tại V-Art Space Hà Nội, một triển lãm cá nhân được dành trọn để tôn vinh nghệ thuật của họa sĩ Trịnh Hữu Ngọc (1912-1997), tên tuổi tiêu biểu trong dòng chảy mỹ thuật Đông Dương đầu thế kỷ XX. Không gian trưng bày giới thiệu 40 tác phẩm và hiện vật, trải rộng từ hội họa đến thiết kế kiến trúc và nội thất. Tranh của ông được đặt cạnh những sản phẩm gỗ mang thương hiệu MÉMO, tạo nên cảm giác về một lớp học công cộng, nơi người xem vừa thưởng lãm vừa có thể lần tìm cách tư duy nghề nghiệp độc đáo của cố họa sĩ.
Triển lãm thu hút đông đảo giới văn nghệ sĩ Thủ đô và cả những người đang quan tâm hoặc theo đuổi mỹ thuật. Trong số đó có Nguyễn Phương Thảo (Mai Động, Hà Nội), một bạn trẻ dự định chuyển hướng sang ngành thiết kế nội thất. Thảo dừng lại khá lâu trước gian trưng bày đồ gỗ MÉMO và chia sẻ: “Tôi đến để xem cách một nghệ sĩ biến tư duy thành đồ vật, không phải để sao chép mẫu mã. Tôi muốn hiểu cách đặt vấn đề giữa công năng và tính thẩm mỹ trong cùng một hành vi sáng tạo”
 |
Những chia sẻ của Phương Thảo không chỉ là cảm nhận riêng của một cá nhân mà còn gợi mở những đòi hỏi thiết yếu đối với đào tạo nghề sáng tạo đương đại, đặc biệt trong lĩnh vực thiết kế nội thất. Đó là nhu cầu được dẫn dắt bởi những người có tay nghề, tinh thần làm nghề, thay vì chạy theo những xu hướng chóng vánh của thị trường.
Vài năm gần đây, thiết kế nội thất nổi lên như một lựa chọn hấp dẫn. Không chỉ sinh viên mỹ thuật hay kiến trúc mà cả những người học từ khối ngành khác cũng tìm đến, bởi họ tìm thấy ở ngành này một công việc vừa ổn định vừa giàu cơ hội sáng tạo. Thiết kế nội thất cũng trở thành một từ khóa thịnh hành, phản ánh khát vọng sống tinh tế của xã hội đô thị.
Hơn một thế kỷ trước, khi Trường Mỹ thuật Đông Dương ra đời vào năm 1924, nghề thiết kế nội thất vốn đã có một gốc rễ vững trãi. Ngôi trường, cái nôi của nền mỹ thuật hiện đại Việt Nam, không chỉ đào tạo ra những họa sĩ danh tiếng như Tô Ngọc Vân, Nguyễn Gia Trí, Nguyễn Phan Chánh, Mai Trung Thứ, Lê Phổ… mà còn đặt nền tảng cho một thế hệ kiến trúc sư, nhà thiết kế sở hữu tư duy vừa thực tiễn lại vừa nghệ thuật. Ở giao điểm ấy, hội họa, điêu khắc, đồ họa trang trí và kiến trúc cùng góp phần định hình khái niệm thiết kế nội thất ở Việt Nam từ rất sớm. Với đặc trưng của mỹ thuật Đông Dương là sự dung hòa giữa tinh thần hiện đại phương Tây và truyền thống phương Đông, đã tạo nên những giải pháp thiết kế vừa mới mẻ vừa giàu bản sắc.
 |
Trong mạch nguồn đó, cố họa sĩ, nhà thiết kế Trịnh Hữu Ngọc giữ một vị trí nổi bật. Ông sinh năm 1912, thi đỗ Trường Mỹ thuật Đông Dương năm 1933. Triển lãm lần này phác lại hành trình sáng tạo của ông, trong đó ấn tượng nhất phải kể đến bộ bàn ghế do ông cùng cộng sự chế tác, nơi sau này Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết bản Tuyên ngôn Độc lập. Bộ bàn ghế ấy có giá trị nhắc nhớ công chúng đương thời rằng đồ nội thất không chỉ phục vụ sinh hoạt mà còn có thể lưu giữ ký ức gắn liền với lịch sử và vận mệnh dân tộc.
Như vậy, triển lãm về cố họa sĩ không chỉ là sự tôn vinh một cá nhân mà còn như một nhịp cầu nối giữa ký ức nghề thiết kế nội thất với yêu cầu của nghề hôm nay, yêu cầu các cơ sở đào tạo phải trả lời bằng những chiến lược hướng đến sáng tạo để phát triển bền vững, thay vì những khẩu hiệu hay cuộc chạy đua không hồi kết với thị trường.
 |
Lĩnh vực thiết kế nội thất hôm nay không chỉ dừng lại ở câu chuyện trang trí bề ngoài. Theo tiến sĩ Bùi Thanh Hoa, Trưởng Bộ môn Thiết kế nội thất bền vững, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, Đại học Quốc gia Hà Nội: “Thước đo để đánh giá một công trình nội thất hoàn chỉnh nằm ở hai yếu tố đồng hành. Yếu tố thứ nhất là công năng vật chất, tức tiện nghi, an toàn và hiệu quả sử dụng. Yếu tố thứ hai là công năng tinh thần, tức giá trị thẩm mỹ, sự thư thái và cảm giác thích nghi của người dùng”. Trong các đô thị vốn hạn hẹp về không gian, thiết kế nội thất quyết định chất lượng sống và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tinh thần.
Quan sát thị trường hai thập kỷ qua cho thấy nội thất Việt đang chuyển động mạnh. Thị trường nội địa sôi động hơn và người tiêu dùng ngày càng đòi hỏi không gian cá nhân hóa. Tiến sĩ Bùi Thanh Hoa nhấn mạnh: “Lợi thế nổi bật của ngành là nguồn nguyên liệu bản địa như mây, tre, cói… đa dạng cùng đội ngũ nghệ nhân sở hữu kỹ thuật truyền thống với tay nghề cao”.
 |
Những nguồn lực nói trên không chỉ giúp sản phẩm mang dấu ấn Việt mà còn mở ra tiềm năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Xu hướng hiện nay là kết hợp họa tiết dân gian, kỹ thuật thủ công và vật liệu tự nhiên trong không gian sống, đồng thời vận dụng tư duy bền vững để cân bằng giữa thẩm mỹ và trách nhiệm môi trường.
Trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo, những thay đổi cũng đang diễn ra rõ nét. Ngành thu hút sinh viên nhờ sự giao thoa giữa mỹ thuật, kiến trúc và kỹ thuật, tạo cơ hội để người học vừa thỏa sức sáng tạo vừa rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề.
Các xu hướng triển khai gồm tập trung vào tư duy thiết kế gắn với nhu cầu thực tế, tăng cường thực hành qua xưởng, showroom và workshop, đồng thời chú trọng tính bền vững trong lựa chọn vật liệu và thiết kế vòng đời sản phẩm. Một số chương trình còn hướng tới mô hình liên ngành, lồng ghép kiến thức về di sản vật liệu và tiêu chuẩn môi trường để sinh viên nắm bắt bối cảnh xã hội và văn hóa khi thiết kế.
Tuy nhiên, theo tiến sĩ Bùi Thanh Hoa, thách thức lớn hiện nay không chỉ là đổi mới chương trình mà nằm ở việc chuyển đổi toàn bộ hệ sinh thái đào tạo. Ngành cần tạo mối liên kết chặt chẽ giữa nhà trường, xưởng sản xuất, doanh nghiệp và chính sách hỗ trợ. Nếu thiếu sự kết nối này, những cải tiến sẽ khó phát huy tác dụng bền vững trong dài hạn.
 |
Tầm nhìn cho tương lai nghề thiết kế nội thất ở Việt Nam cần được định hình như một lộ trình rõ ràng với từng bước đi và trọng tâm cụ thể. Tiến sĩ Bùi Thanh Hoa gợi mở rằng tương lai của nội thất đương đại Việt Nam nằm ở sự kết hợp hài hòa giữa giá trị văn hóa truyền thống và xu hướng hiện đại, hướng tới phong cách thiết kế độc đáo, bền vững và giàu bản sắc.
Ở bất kỳ quốc gia nào, thiết kế đều gắn chặt với truyền thống và vật liệu bản địa. Việt Nam có lợi thế từ kho tàng văn hóa phong phú cùng hệ thống làng nghề trải dài khắp đất nước, tạo nền tảng để xây dựng bản sắc riêng.
 |
Những năm gần đây, nhiều nhà thiết kế Việt chú trọng đưa yếu tố bản địa vào không gian sống hiện đại. Họ khai thác họa tiết dân gian, hình dáng mỹ thuật truyền thống, vật liệu tự nhiên, đồng thời kết hợp với ngôn ngữ thiết kế đương đại để tạo ra sản phẩm vừa mang câu chuyện văn hóa vừa có giá trị sử dụng. Các làng nghề truyền thống cũng đang thích ứng, quan tâm hơn đến môi trường bằng cách lựa chọn vật liệu thân thiện, tái chế và tối ưu quy trình sản xuất để giảm thiểu chất thải. Xu hướng này vừa tôn vinh bản sắc Việt vừa đáp ứng tiêu chí toàn cầu về phát triển bền vững.
Dù vậy, nội thất Việt vẫn đối diện nhiều lực cản. Nền sản xuất còn nặng về gia công, phụ thuộc vào nhập khẩu phụ kiện và công nghệ, làm giảm tính chủ động và tăng chi phí. Không ít doanh nghiệp chỉ dừng ở việc gia công cho thương hiệu nước ngoài, thiếu chiến lược xây dựng thương hiệu nội địa, khiến sản phẩm dễ bị hòa lẫn trên thị trường.
Bên cạnh đó, tâm lý sính ngoại vẫn tồn tại, khiến hàng Việt khó chiếm ưu thế ngay trên sân nhà. Để khắc phục, ngành nội thất cần một chiến lược toàn diện gồm đầu tư vào thiết kế, công nghệ, xây dựng thương hiệu và nâng cao chất lượng nhân lực. Vai trò của chính phủ cùng sự gắn kết giữa cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và làng nghề cũng đặc biệt quan trọng.
Tiến sĩ Bùi Thanh Hoa nhấn mạnh: “Hướng đi cốt lõi cho nội thất Việt là tìm ra “chất Việt” trong thiết kế. Điều này không phải là sao chép hình thức trang trí truyền thống, mà là khai thác chiều sâu văn hóa bản địa - từ chất liệu tự nhiên, kỹ thuật thủ công, họa tiết dân gian đến triết lý không gian sống - rồi chuyển hóa bằng tư duy thiết kế đương đại để đảm bảo công năng và thẩm mỹ phù hợp với đời sống hiện nay”.
Có thể nói, “chất Việt” chính là sự linh hoạt trong tổ chức không gian, tinh thần gắn bó với thiên nhiên, ý thức cộng đồng và lối sống tiết chế. Khi kết hợp cùng công nghệ, vật liệu mới và ngôn ngữ thiết kế hiện đại, nội thất Việt sẽ vừa giữ được bản sắc, vừa hội nhập quốc tế mà không đánh mất dấu ấn riêng.
Hướng đi cốt lõi cho nội thất Việt là tìm ra “chất Việt” trong thiết kế. Điều này không phải là sao chép hình thức trang trí truyền thống, mà là khai thác chiều sâu văn hóa bản địa...rồi chuyển hóa bằng tư duy thiết kế đương đại để đảm bảo công năng và thẩm mỹ phù hợp với đời sống hiện nay.
Tiến sĩ Bùi Thanh Hoa
