Theo báo cáo do Cơ quan Biến đổi khí hậu Liên hợp quốc (UN Climate Change) công bố ngày mới đây, những cam kết giảm phát thải mới nhất của các quốc gia chỉ có thể giúp cắt giảm khoảng 6% lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính trên toàn cầu vào năm 2035. Con số này chỉ bằng 1/10 mức giảm khoảng 60% so với năm 2019 mà các nhà khoa học cho rằng thế giới cần đạt được để có cơ hội hạn chế mức tăng nhiệt độ toàn cầu ở ngưỡng 1,5 độ C vào cuối thế kỷ này.
Báo cáo tổng hợp các Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) của 154 quốc gia, được đệ trình trong giai đoạn từ tháng 1/2024 đến tháng 8/2026 theo yêu cầu của Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu năm 2015. Các cam kết này bao phủ khoảng 71% tổng lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu.
Đáng chú ý, ngay cả khi các quốc gia thực hiện đầy đủ kế hoạch đã đề ra và hoàn thành cả những mục tiêu có điều kiện (phụ thuộc vào sự hỗ trợ về tài chính, công nghệ hoặc các nguồn lực khác), mức giảm phát thải cũng chỉ đạt khoảng 9%. Kết quả này cho thấy những nỗ lực hiện nay vẫn chưa đủ để đưa thế giới đi đúng hướng trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu.
Năm ngoái, Liên hợp quốc từng dự báo các cam kết khí hậu có thể giúp giảm 10% lượng phát thải vào năm 2035. Tuy nhiên, tại thời điểm đó, nhiều quốc gia chưa hoàn tất việc nộp NDC, khiến cơ quan này phải sử dụng các mô hình dự báo để ước tính những cam kết còn thiếu. Bên cạnh đó, việc Mỹ rút khỏi Thỏa thuận Paris cũng khiến bức tranh về nỗ lực giảm phát thải toàn cầu thay đổi đáng kể.
Tuần trước, Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) cũng công bố báo cáo cảnh báo rằng, với những cam kết cắt giảm khí thải hiện nay, nhiệt độ trung bình toàn cầu có thể tăng tới 2,6 độ C trong thế kỷ này.
Phát biểu về kết quả báo cáo mới, ông Simon Stiell, người đứng đầu Cơ quan Biến đổi khí hậu Liên hợp quốc, cho rằng hội nghị COP31 tại Thổ Nhĩ Kỳ có thể góp phần thu hẹp khoảng cách giữa cam kết và hành động thực tế. Theo ông, việc tập trung vào những giải pháp thiết thực nhằm thúc đẩy quá trình triển khai các kế hoạch khí hậu sẽ là yếu tố quan trọng để các quốc gia cải thiện hiệu quả thực hiện cam kết.
Theo Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi khí hậu (IPCC), để có cơ hội hợp lý giữ mức nóng lên toàn cầu không vượt quá 1,5 độ C vào năm 2100 so với thời kỳ tiền công nghiệp, lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu cần giảm 60% vào năm 2035 so với mức năm 2019. Trong trường hợp mục tiêu 1,5 độ C không thể đạt được, thế giới vẫn cần nỗ lực giữ mức tăng nhiệt độ dưới 2 độ C – ngưỡng mục tiêu thứ hai được đề cập trong Thỏa thuận Paris. Để đạt được điều này, lượng phát thải toàn cầu cần giảm khoảng 37% vào năm 2035 so với năm 2019.
Các nhà khoa học cảnh báo mỗi phần nhỏ nhiệt độ tăng thêm vượt ngưỡng 1,5 độ C đều có thể khiến những hiện tượng thời tiết cực đoan trở nên nghiêm trọng và thường xuyên hơn. Đồng thời, nguy cơ xảy ra những biến đổi không thể đảo ngược đối với hệ sinh thái và môi trường tự nhiên cũng gia tăng, từ tình trạng các rạn san hô chết hàng loạt đến hiện tượng băng vĩnh cửu tan chảy.
Trên thực tế, nhiệt độ trung bình toàn cầu hiện đã tăng khoảng 1,4 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp. Các dự báo cho thấy ngưỡng 1,5 độ C có thể bị vượt qua chỉ trong vài năm tới. Điều này đồng nghĩa thế giới đang đứng trước áp lực ngày càng lớn trong việc đẩy nhanh các biện pháp giảm phát thải, hạn chế sử dụng nhiên liệu hóa thạch và chuyển đổi sang những mô hình phát triển ít carbon.
Đồng thời, Liên hợp quốc công bố một báo cáo khác về tài chính khí hậu, cho thấy nguồn vốn dành cho các hoạt động ứng phó với biến đổi khí hậu đang tăng lên, nhưng vẫn thấp hơn đáng kể so với nhu cầu thực tế.
Theo báo cáo, dòng vốn tài chính khí hậu toàn cầu đạt trung bình 1.900 tỷ USD mỗi năm trong giai đoạn 2023-2024, tăng 32% so với hai năm 2021-2022. Động lực tăng trưởng chủ yếu đến từ các khoản đầu tư tư nhân vào công nghệ phát thải thấp, đặc biệt là sản xuất điện từ năng lượng tái tạo. Bên cạnh đó, các hộ gia đình cũng đóng góp đáng kể thông qua việc đầu tư vào xe điện và các hệ thống bơm nhiệt phục vụ sưởi ấm, làm mát. Tuy nhiên, mức tăng này vẫn chưa đủ để đáp ứng quy mô nguồn lực cần thiết nhằm thực hiện các mục tiêu khí hậu toàn cầu.
Những cảnh báo mới từ Liên hợp quốc cho thấy cuộc chiến chống biến đổi khí hậu không chỉ đòi hỏi các quốc gia đưa ra những cam kết tham vọng hơn, mà quan trọng hơn là phải biến cam kết thành hành động cụ thể. Khi khoảng cách giữa mục tiêu và thực tế vẫn còn quá lớn, cơ hội hạn chế những tác động nghiêm trọng nhất của tình trạng nóng lên toàn cầu sẽ ngày càng thu hẹp.
