Phát biểu khai mạc, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương nhấn mạnh, đây là một chủ đề rất thời sự, cấp thiết, có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc trong bối cảnh toàn Đảng và Nhà nước các cấp khẩn trương chuẩn bị sơ kết một năm sắp xếp tổ chức bộ máy chính quyền ba cấp theo hướng tinh gọn, hoạt động hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả; đồng thời thúc đẩy phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số, xây dựng nền hành chính phục vụ, kiến tạo phát triển.
Theo Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng, việc tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp là một bước chuyển rất lớn trong tư duy tổ chức và vận hành bộ máy nhà nước ở địa phương. Nếu nhìn ở bề mặt, đây là sự sắp xếp lại đơn vị hành chính, giảm tầng nấc trung gian, tinh gọn đầu mối, rút ngắn quy trình xử lý công việc. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, đây là sự chuyển đổi căn bản trong mô hình quản trị địa phương: từ quản lý theo tầng nấc hành chính sang quản trị dựa trên phân quyền, dữ liệu, năng lực thực thi, trách nhiệm giải trình và giá trị phục vụ nhân dân. Điều đó đặt ra một nhận thức rất quan trọng: thành công của mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ phụ thuộc vào việc sắp xếp tổ chức bộ máy, mà phụ thuộc quyết định vào năng lực thực thi của bộ máy hành chính.
Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thắng khẳng định, việc nâng cao năng lực thực thi của bộ máy hành chính trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp là một nhiệm vụ lớn, khó, phức tạp nhưng hết sức cấp thiết. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật hành chính, mà là vấn đề chính trị, pháp lý, tổ chức, con người và phát triển. Năng lực thực thi của bộ máy hành chính chính là cầu nối giữa đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước với cuộc sống của nhân dân; là điều kiện để biến quyết tâm cải cách thành kết quả cụ thể; là yếu tố quyết định niềm tin của người dân, doanh nghiệp đối với chính quyền.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Bá Chiến, Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công, khi chuyển từ mô hình chính quyền địa phương ba cấp sang hai cấp có hai vấn đề quan trọng, đó là phân cấp, phân quyền phải bảo đảm rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm; đồng thời phải bảo đảm nguồn lực tương xứng để các địa phương có đủ điều kiện thực hiện hiệu quả thẩm quyền và trách nhiệm được giao.
Khi chuyển từ mô hình chính quyền địa phương ba cấp sang hai cấp, gần 90% nhiệm vụ của cấp huyện được chuyển xuống cấp xã. Tuy nhiên, việc chuyển giao nhiệm vụ không đồng nghĩa với việc thẩm quyền và trách nhiệm đã được quy định đầy đủ, rõ ràng.
Thời gian qua, chúng ta đã ban hành nhiều luật và nghị định nhằm làm rõ thẩm quyền của từng cấp chính quyền và từng chức danh lãnh đạo, quản lý và đã đạt được những kết quả bước đầu đáng ghi nhận. Trên cơ sở những kết quả đó cần tiếp tục rà soát, đánh giá để xem việc phân cấp, phân quyền đã thực sự khoa học, hợp lý và đáp ứng yêu cầu phát triển hay chưa. Nếu còn những điểm chưa phù hợp thì cần tiếp tục hoàn thiện.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Bá Chiến nhấn mạnh, nguồn lực trước hết nằm ngay tại mỗi địa phương, mỗi địa bàn, mỗi xã, phường và thành phố. Vì vậy, cần đổi mới tư duy theo hướng tăng cường tính chủ động cho địa phương trong việc huy động, quản lý và sử dụng nguồn lực.
Tại Hội thảo, các tham luận khẳng định việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ là sự thay đổi về cấu trúc tổ chức, giảm tầng nấc trung gian hay sắp xếp lại đơn vị hành chính, mà sâu xa hơn là quá trình đổi mới phương thức quản trị địa phương theo hướng tinh gọn hơn, trực tiếp hơn, linh hoạt hơn, trách nhiệm hơn và phục vụ nhân dân tốt hơn.
Sau gần một năm vận hành, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã tạo ra nhiều chuyển biến tích cực; bộ máy hành chính từng bước được sắp xếp tinh gọn; mối quan hệ giữa cấp tỉnh, cấp xã và người dân trực tiếp hơn; nhiều quy trình hành chính được rút ngắn; trách nhiệm của chính quyền cơ sở rõ hơn; chuyển đổi số trong điều hành và cung ứng dịch vụ công tiếp tục được thúc đẩy. Tuy nhiên, thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu mới về năng lực thực thi của bộ máy hành chính. Khi phạm vi quản lý của cấp xã được mở rộng, khối lượng công việc tăng lên, mức độ phân cấp, phân quyền cao hơn thì áp lực thực thi cũng lớn hơn.
Các đại biểu tham dự đã làm rõ nhiều vấn đề quan trọng như khái niệm, cấu thành, tiêu chí đo lường năng lực thực thi; yêu cầu chuyển đổi từ nền hành chính quản lý sang nền hành chính kiến tạo phát triển; yêu cầu hoàn thiện thể chế, phân cấp, phân quyền, kiểm soát quyền lực; yêu cầu đổi mới chế độ công vụ, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã đa năng; yêu cầu chuyển đổi số, quản trị dữ liệu; yêu cầu bảo đảm nguồn lực tài chính, cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ; và yêu cầu xây dựng văn hóa công vụ đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Hội thảo nhấn mạnh việc nghiên cứu tiếp tục sắp xếp xã, phường, thôn, tổ dân phố cần gắn với nâng cao năng lực tự quản cộng đồng, phát huy dân chủ cơ sở và tăng cường kết nối giữa chính quyền với nhân dân. Thành công của mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ phụ thuộc vào việc sắp xếp tổ chức bộ máy, mà phụ thuộc phần lớn vào năng lực thực thi của bộ máy chính quyền, trong đó đặc biệt là chính quyền cơ sở…
