Mô hình phục dựng gương mặt của người Neanderthal cổ nhất từng được phát hiện tại Hà Lan, hiện được trưng bày ở thành phố Leiden.
Khoảng gần 60.000 năm trước, người Neanderthal đã biết sử dụng các mũi khoan bằng đá để điều trị sâu răng. Đây được coi là minh chứng lâu đời nhất về thủ thuật nha khoa từng được ghi nhận.
Chiếc răng hàm này được khai quật trong một hang động ở miền Nam Siberia. Trên thân răng xuất hiện một lỗ khoan sâu, dường như được tạo ra bởi một công cụ bằng đá mỏng và sắc nhọn khi chủ nhân của nó còn sống.
Dù viễn cảnh thực hiện một ca lấy tủy răng trong thời kỳ đồ đá có thể khiến bất kỳ ai cảm thấy kinh hãi, nhưng các nhà khảo cổ khẳng định khám phá này đem lại góc nhìn sâu sắc về hành vi tiến hóa và ý chí kiên cường của người Neanderthal.
Tiến sĩ Kseniya Kolobova, nhà khảo cổ học thuộc chi nhánh Siberia của Viện Hàn lâm Khoa học Nga tại thành phố Novosibirsk, cho biết: “Khám phá này củng cố mạnh mẽ quan điểm rằng người Neanderthal không phải là những kẻ cục mịch hay kém phát triển như các định kiến lỗi thời. Trái lại, họ là một cộng đồng người tinh khôn với năng lực nhận thức và văn hóa phức tạp. Nghiên cứu này đã bổ sung thêm một khía cạnh hoàn toàn mới – điều trị y khoa xâm lấn, vào danh sách các hành vi tiên tiến của người Neanderthal”.
Người Neanderthal (Homo neanderthalensis) là một loài hoặc phân loài người cổ từng sinh sống tại châu Âu và Tây Á từ khoảng 40.000 đến 400.000 năm trước. Được xem là họ hàng gần nhất của người tinh khôn (Homo sapiens), họ sở hữu thể hình săn chắc, khả năng thích nghi cao và biết sử dụng công cụ, tạo lửa cũng như chôn cất người chết. Người Neanderthal đã biến mất khỏi dòng tiến hóa sau khi người tinh khôn xuất hiện và mở rộng phạm vi sinh sống.
Đây là lần đầu tiên thủ thuật khoan răng được chứng minh tồn tại ở một loài khác ngoài người tinh khôn, đồng thời “đẩy lùi” lịch sử của hành vi này sớm hơn 40.000 năm so với những dữ liệu trước đó.
Một giáo sư nha khoa, sau khi xem xét hình ảnh chiếc răng, đã đánh giá kỹ thuật của người Neanderthal này ở mức “khá ổn”. “Nếu chấm điểm cho một sinh viên nha khoa, tôi sẽ không cho điểm A, nhưng trong hoàn cảnh đó thì kết quả này thực sự rất ấn tượng”, ông Justin Durham, Giáo sư tại Đại học Newcastle (Australia), cố vấn khoa học cấp cao của Hiệp hội Nha khoa Anh, nhận định.
Dấu hiệu các cạnh của lỗ khoan được mài nhẵn và các vết mòn bên trong cho thấy cá nhân này đã sống sót và tiếp tục sử dụng chiếc răng để nhai trong một thời gian dài sau “ca tiểu phẫu”.
Chiếc răng có niên đại 59.000 năm, được tìm thấy tại hang Chagyrskaya - nơi từng khai quật di cốt của người Neanderthal và hàng nghìn công cụ đá. Chiếc răng hàm dưới này có một lỗ sâu ở giữa, ăn sâu vào khoang tủy. Kết quả chụp X-quang dưới kính hiển vi cho thấy những thay đổi trong quá trình khoáng hóa, chứng tỏ tình trạng sâu răng nghiêm trọng.
Các nhà nghiên cứu đã tiến hành thí nghiệm trên ba chiếc răng người hiện đại để chứng minh rằng một lỗ hổng có hình dạng và hoa văn vi mô tương tự có thể được tạo ra, bằng cách xoay thủ công một công cụ mảnh, thon dài làm từ đá jasper giữa hai ngón tay. Theo nghiên cứu công bố trên Tạp chí PLOS One, để xuyên thủng lớp ngà răng bằng phương pháp này mất khoảng 35 đến 50 phút thực hiện liên tục.
“Chắc chắn là cảm giác khi ấy vô cùng đau đớn”, Tiến sĩ Kseniya Kolobova nói.
Giáo sư Justin Durham mô tả đây là “những bước sơ khai của việc điều trị tủy răng”, giúp giảm đau trong ngắn hạn. “Răng như một chiếc hộp kín vậy. Áp lực tích tụ trong quá trình nhiễm trùng là nguyên nhân gây ra những cơn đau răng dữ dội, dồn dập mà chúng ta thường thấy. Nếu bạn khoan một lỗ lớn như các vị “nha sĩ” Neanderthal này đã làm, áp lực đó sẽ được giải tỏa”, vị chuyên gia nha khoa chia sẻ.
Ông Durham cho biết thêm: “Trong nha khoa hiện đại, chúng tôi phải dùng mũi khoan kim cương chạy với tốc độ hơn 40.000 vòng/phút mới xuyên qua được bề mặt ngoài của răng. Vì vậy, đây là một thành tựu phi thường. Tôi thực sự ngả mũ thán phục người Neanderthal đã thực hiện việc này. Nó cho thấy tư duy và kỹ năng ở trình độ rất cao”. Bệnh nhân dường như đã sống thêm một thời gian, nhưng do lỗ khoan không được trám kín, chiếc răng sau đó sẽ rất dễ bị nhiễm trùng mạn tính.
Trước đây, giới khoa học đã phát hiện các bằng chứng cho thấy về người Neanderthal chăm sóc những thành viên ốm yếu trong nhóm, bao gồm việc phát hiện hóa thạch một người đàn ông trưởng thành bị teo tay và dị tật chân, hay một đứa trẻ mắc hội chứng Down đã sống đến ít nhất 6 tuổi. Khám phá mới này không chỉ cho thấy lòng trắc ẩn, sự quan tâm, săn sóc lẫn nhau mà còn phản ánh mức độ tự chủ đáng kinh ngạc của người Neanderthal.
“Điều khiến tôi ấn tượng là ý chí cực kỳ sắt đá của người Neanderthal này. Chắc chắn họ hiểu rằng dù cơn đau khi làm thủ thuật còn khủng khiếp hơn cả cơn đau do viêm nhiễm, nhưng đó chỉ là cảm giác tạm thời và cần phải chịu đựng để vượt qua”, Tiến sĩ Lydia Zotkina, nhà khảo cổ tại Viện Hàn lâm Khoa học Nga và là đồng tác giả nghiên cứu, chia sẻ.
“Giờ đây, mỗi lần đi khám nha sĩ, tôi lại nghĩ về người Neanderthal ấy”, vị chuyên gia này nói thêm.
