“Giấc mơ” đẩy lùi ô nhiễm…
Kênh Ba Bò chảy qua địa phận P.Bình Chiểu, TP.Thủ Đức (TP.HCM) và P.Bình Hòa, TP.Thuận An (tỉnh Bình Dương) từ lâu trở đã mang trên mình những lo ngại về môi trường lẫn niềm hy vọng về một dòng kênh xanh và trong lành.
 |
Dự án cải tạo kênh Ba Bò kéo dài từ TP.Thuận An (tỉnh Bình Dương) đến TP.Thủ Đức (TP.HCM). |
Từ năm 2004, kết quả giám sát của Chi cục Bảo vệ môi trường, trực thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường TP.HCM cho thấy chất lượng nước trong kênh đã ô nhiễm đến mức đáng báo động. Hàng ngày, con kênh tiếp nhận từ 18.000m3 đến 20.000m3 nước thải công nghiệp từ các khu công nghiệp như Sóng Thần 1, Sóng Thần 2, Đồng An (Bình Dương), cùng lượng nước thải sinh hoạt của hàng chục ngàn cư dân trên địa bàn.
Những số liệu đáng báo động buộc nhà quản lý phải đưa ra các giải pháp cấp bách để cải tạo dòng kênh, giải quyết gánh nặng ngập nước và ô nhiễm môi trường. Năm 2007, UBND TP.HCM phê duyệt Dự án cải tạo kênh Ba Bò với tổng vốn đầu tư ban đầu là 307 tỷ đồng. Dự án hứa hẹn triển khai toàn diện, kết hợp giữa việc nâng cấp kỹ thuật, mở rộng nền hàng ngàn mét để kiểm soát ngập lụt và xử lý nước thải hiệu quả.
Tiếp đó vào năm 2009, dự án được điều chỉnh và mở rộng với các hạng mục then chốt như xây dựng hồ điều tiết sinh học rộng 6ha, bổ sung trạm bơm xử lý ô nhiễm nhằm nâng tổng vốn đầu tư phía TP.HCM lên thành 744 tỷ đồng. Đồng thời, tỉnh Bình Dương cũng đầu tư hơn 345 tỷ đồng để cải tạo thượng nguồn, đoạn kênh đi qua P.Bình Hòa, TP.Thuận An.
 |
Sau hơn 17 năm đầu tư, xây dựng, dự án cải tạo kênh Ba Bò vẫn chưa đạt được kỳ vọng chống ô nhiễm như đề ra. |
Sự hợp lực liên tỉnh với tổng vốn đầu tư của dự án lên tới gần 1.100 tỷ đồng để cải thiện môi trường sống, giải quyết triệt để các vấn nạn đã gây nhiều phiền toái cho cư dân suốt thời gian qua. Trong kế hoạch hoàn chỉnh, sau khi xây dựng xong, đáy kênh được mở rộng lên đến 12m, miệng kênh rộng 24m, những mục tiêu kỹ thuật cần thiết để ngăn ngừa hiện tượng ngập úng.
Các hạng mục bổ sung được kỳ vọng sẽ góp phần lọc sạch ô nhiễm trước khi nguồn nước chảy ra sông Sài Gòn, từ đó bảo vệ không chỉ cuộc sống của người dân địa phương mà còn của toàn hệ thống sông ngòi hạ lưu.
…“Tỉnh mộng” với vô số sai phạm
Khi dự án bắt đầu thi công vào năm 2007, người dân dọc theo kênh Ba Bò vô cùng phấn khởi với hy vọng về một môi trường xanh, trong lành và an toàn hơn. Khi các hạng mục hoàn thành, về cơ bản giải quyết được hiện tượng ngập nước, nhưng đáng tiếc là vấn đề ô nhiễm vẫn chưa được cải thiện đáng kể so với kỳ vọng của người dân.
 |
Những ngôi nhà dọc kênh Ba Bò luôn trong tình trạng cửa đóng, then cài cả cửa chính lẫn cửa sổ vì mùi hôi khi bước vào mùa nắng. |
Cụ Lê Thị Chấm (80 tuổi, ở P.Bình Chiểu, TP Thủ Đức) cho biết: “Ô nhiễm thì có bớt nhưng mà mùi hôi thì vẫn vậy, như mùa nắng này mùi hôi thối nồng nặc bốc lên liên tục từ sáng đến đêm nên mấy nhà ở đây lúc nào cũng phải đóng cửa suốt, như tôi lớn tuổi nhiều khi đêm hôm hôi quá tôi đâu có ngủ được, rồi mấy đứa nhỏ nữa cũng lo tụi nó dễ bị mấy bệnh về phổi lắm”. Theo người dân, mùi hôi ám ảnh họ hàng ngày và chỉ dễ thở hơn khi mưa xuống.
Hơn nữa, trong khi phía Bình Dương đã hoàn thành dự án thì phía TP.HCM lại xuất hiện nhiều tồn tại, bất cập. Dự án tiêu tốn không biết bao nhiêu tiền của công sức nhưng lại chứa đầy những lỗ hổng kỹ thuật và quản lý với các sai sót liên tiếp trong việc lập, thẩm định và phê duyệt dự toán, thiết kế cơ sở, cũng như những vướng mắc trong công tác đấu thầu và lựa chọn nhà thầu… Thanh tra TP.HCM đã từng chỉ ra những vi phạm nghiêm trọng của chủ đầu tư và các đơn vị liên quan trong quá trình triển khai.
Trong đó, Chi nhánh Công ty Cổ phần Thiết kế và Xây dựng Hà Nội đã có sai sót trong việc tư vấn lập hồ sơ điều chỉnh dự án, thiết kế không đúng thực tế mức độ ô nhiễm và công nghệ xử lý nước thải không đạt mục tiêu. Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng Vina Mekong khi thẩm tra không kiểm tra kết quả khảo sát ban đầu và áp dụng sai định mức, đơn giá vật liệu, cự ly vận chuyển, dẫn đến việc dự toán không phù hợp.
 |
Dự án cải tạo kênh Ba Bò phía TP.HCM dính nhiều sai phạm. |
Về phần thi công, một số nhà thầu như: Công ty Cổ phần Tư vấn Xây dựng VinaConex, Công ty Tư vấn Xây dựng Thủy lợi Việt Nam và các đơn vị tư vấn giám sát cũng đã mắc sai sót trong quá trình thiết kế bản vẽ, lập dự toán cũng như trong công tác nghiệm thu và thanh toán. Song song đó, các đơn vị tư vấn như Công ty Tư vấn Xây dựng Công trình Giao thông Công chánh đã đề xuất nhà thầu không đáp ứng đủ điều kiện, qua đó làm giảm hiệu quả của công trình khi đưa vào vận hành.
Những sai sót này không chỉ khiến dự án chậm trễ về thời gian và "đội vốn" mà còn kéo dài thêm tình trạng ô nhiễm vốn có. Từ những kết luận sai phạm của cơ quan thanh tra, Lãnh đạo thành phố đã giao Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị thuê đơn vị tư vấn độc lập để xây dựng phương án khắc phục, lấy ý kiến từ các cơ quan chuyên môn liên quan. Kế hoạch là đưa dự án về đúng quỹ đạo, đảm bảo hệ thống xử lý nước thải và các công trình liên quan được vận hành đúng mục tiêu đã đề ra.
 |
Kênh Ba Bò nổi bọt trắng xoá. |
Sở Tài nguyên và Môi trường cùng với Sở Xây dựng, Sở Giao thông vận tải (hiện đã được sáp nhập thành Sở Giao thông Công chánh), chủ đầu tư phối hợp thẩm định phương án sửa chữa và khắc phục hệ thống xử lý nước thải, đặc biệt là áp dụng các công nghệ mới phù hợp để xử lý vật liệu ô nhiễm một cách triệt để. Trong trường hợp không thể khắc phục được thiệt hại, các cơ quan chức năng sẽ chuyển vụ việc sang cơ quan điều tra để làm rõ trách nhiệm của các bên liên quan.
Dự án cải tạo kênh Ba Bò là bài học đắt giá cho các dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị tại TP.HCM khi hàng trăm tỷ ngân sách bỏ ra nhưng đổi lại là vô số sai phạm đang nằm trong chế độ “chờ”…, nếu không khắc phục được sự lãng phí. Và “giấc mơ” đưa kênh Ba Bò - biểu tượng ô nhiễm vùng giáp ranh - trở lại trong xanh như thuở trước, đến nay vẫn chỉ là “giấc mơ”.
