Những lợi ích mà người tị nạn có thể mang lại cho Afghanistan

Từ khi Taliban tiếp quản Afghanistan đến nay, quân đội Mỹ và các đồng minh đã giúp khoảng 123.000 người Afghanistan chạy thoát khỏi đất nước. Không chỉ mất nơi ở và tài sản, nhiều người trong số đó còn mất người thân và hoàn toàn cô độc sau khi "hạ cánh" ở một quốc gia khác. Afghanistan chắc chắn sẽ chịu tổn thất về nhân lực, bởi dòng người tị nạn bao gồm nhiều trí thức, doanh nhân và lãnh đạo. Họ là những người có kinh nghiệm điều hành các bệnh viện, trường học, doanh nghiệp liên kết chặt chẽ với các nước phương Tây. Tuy nhiên, theo David Leblang - Giám đốc Trung tâm Chính sách Toàn cầu thuộc Đại học Virginia và Margaret E. Peters - Phó giáo sư Khoa Khoa học Chính trị thuộc Đại học California tại Los Angeles , người tị nạn Afghanistan sẽ không chỉ đóng góp cho đất nước tiếp nhận họ, mà còn mang lại lợi ích cho chính Afghanistan về lâu dài.

Hàng trăm người tị nạn Afganistan chen chúc trên một chuyến bay sơ tán. (Ảnh: Defense One.)

Tăng cường mối quan hệ với nền kinh tế quốc tế

Sau khi tái định cư, người tị nạn có thể giúp tăng cường hoạt động thương mại và đầu tư giữa Mỹ và Afghanistan theo nhiều cách. Ví dụ, khi người tị nạn Afghanistan giới thiệu những món ăn đặc biệt của họ cho người Mỹ, lượng nhập khẩu các loại thực phẩm đó sẽ tăng lên.

Không chỉ vậy, nhiều người tị nạn có chuyên môn về thị trường tại cả nước họ lẫn nước sở tại. Họ hiểu rõ các quy định về kinh doanh, thông thạo những mánh lới giúp hoạt động làm ăn được "trôi chảy" hơn, và có quan hệ với các đối tác kinh doanh tiềm năng tại nước ngoài - trong khi vẫn giữ quan hệ với những đối tác ở quê nhà.

Những mối quan hệ làm ăn như vậy đặc biệt quan trọng với Afghanistan - nơi các doanh nghiệp không thể dựa vào tòa án để phân xử các tranh chấp, bởi nước này không có những điều luật chặt chẽ về kinh doanh. Các đối tác làm ăn tin cậy và những mối quan hệ cá nhân rất quan trọng với doanh nghiệp tại Afghanistan. Trong quá khứ, người tị nạn Việt Nam tái định cư tại Mỹ sau chiến tranh Việt Nam đã giúp tăng cường các hoạt động thương mại và đầu tư giữa 2 nước, và không có lý do gì ngăn cản người tị nạn Afghanistan lặp lại điều tương tự.

Người dân Afghanistan đổ đến sân bay tại thủ đô Kabul hôm 16/8. Ảnh: AFP.

Tăng lượng kiều hối chảy về Afghanistan

David Leblang cho rằng, kiều hối có vai trò rất quan trọng với nền kinh tế chính trị của các nước đông dân cư. Nó giúp nhiều gia đình tăng mức đầu tư vào giáo dục, y tế và phúc lợi chung, đồng thời giúp các nước sở tại giữ cho tỷ giá hối đoái ổn định.

Hiện nay, Afghanistan đang bị ảnh hưởng nặng nề bởi đại dịch COVID-19 và tình trạng thiếu lương thực. Nhiều gia đình đang cần hỗ trợ khẩn cấp. Taliban khó có thể viện trợ cho người dân vào thời điểm này, bởi họ đang không có quyền truy cập vào các tài khoản của chính phủ Afghanistan hoặc các nguồn viện trợ khác.

Do đó, kiều hối sẽ là sự hỗ trợ cần thiết với những gia đình khó khăn. Không chỉ vậy, lượng kiều hối tăng có thể giúp ổn định đồng tiền đang bị mất giá của Afghanistan.

Giúp thay đổi nền chính trị Afghanistan

Về lâu dài, người tị nạn Afghanistan tại Mỹ và các nền dân chủ khác có thể giúp "dân chủ hoá" nền chính trị của Afghanistan.

Theo nhà kinh tế học Kamer Daron Acemoğlu, phương pháp tiếp cận từ trên xuống để xây dựng đất nước tại Afghanistan đã thất bại nặng nề. Chúng không tạo ra được một mạng lưới dân cư chặt chẽ tại địa phương và không giúp phát triển vốn xã hội - là các mối quan hệ xây dựng trên lòng tin giữa người với người. Ngược lại, một chiến lược tiếp cận từ dưới lên, bao gồm phát triển các tổ chức xã hội dân sự - chẳng hạn như công đoàn, tổ chức cộng đồng và thậm chí là các câu lạc bộ thể thao, có thể duy trì sự đấu tranh với chính quyền Taliban.

Cộng đồng người tị nạn có thể đẩy mạnh công tác dân chủ hoá thông qua "kiều hối xã hội". Cụ thể, người tị nạn tại các nước dân chủ sẽ thảo luận với gia đình, bạn bè ở quê nhà về những chuẩn mực và thực hành dân chủ lành mạnh, cũng như về quyền con người. Họ có thể học những kiến thức đó từ các hoạt động hàng ngày: tương tác với giáo viên tại các trường công lập; tham gia các nhóm công dân địa phương hoặc liên đoàn lao động; theo dõi bài viết của những cơ quan

Người tị nạn Afghanistan tại sân bay quốc tế Washington Dulles, Mỹ. (Ảnh: AP)

báo chí tự do; chứng kiến ​​các đảng đối lập tranh luận với chính phủ... Hay đơn giản nhất, họ chỉ cần quan sát nền dân chủ đang hoạt động như thế nào. Dù vậy, sự phân biệt đối xử với người tị nạn có thể ngăn cản người tị nạn làm những điều trên.

Một số nghiên cứu như "Người Latinh, Nhập cư và Vận động Chính trị trong Thế kỷ 21" của Adrian D. Pantoja, Cecilia Menjívar và Lisa Magaña hay "Ảnh hưởng của kinh nghiệm di cư đến thái độ chính trị ở Trung và Đông Âu" của Romana Careja và Patrick Emmenegger cho thấy, người tị nạn & di cư tại các nước dân chủ có xu hướng ủng hộ nền dân chủ, và khuyến khích gia đình, bạn bè ủng hộ theo họ. Khi Taliban sụp đổ vào năm 2001, nhiều lãnh đạo các đảng chính trị dân chủ của Afghanistan đã làm việc trong các nền dân chủ trước khi trở về nước.

Tất nhiên, nhiều cộng đồng người tị nạn và di cư đã cố gắng, và thất bại trong việc thay đổi nền chính trị ở quê nhà. Ví dụ, chính phủ Ma-rốc đã trừng phạt nghiêm khắc những người tị nạn quay trở về quê hương, khi họ lập ra các công đoàn và tổ chức những phong trào ủng hộ dân chủ. Với luật pháp của Taliban, ủng hộ nền dân chủ cũng là một tội danh rất nghiêm trọng. Và mất trung bình khoảng 10 năm để nền dân chủ do người tị nạn & di cư mang về bắt đầu cho thấy những dấu hiệu khả quan, theo nghiên cứu "Di cư và tranh chấp chính trị" của Margaret E. Peters và Michael K. Miller.

Sau khi bắt buộc phải rời khỏi quê hương, người tị nạn Afghanistan vẫn đang có một tương lai mờ mịt. Rất nhiều người không mang theo bất cứ giấy tờ tuỳ thân nào, khiến họ không đủ điều kiện để được tái định cư. Nhưng một khi có thể tái định cư thành công, họ sẽ mang lại nhiều lợi ích dài hạn cho Afghanistan