Giải Nobel Hòa bình của Dmitry Muratov có ý nghĩa quan trọng đối với các nhà báo Nga

0:00 / 0:00
0:00
(Ngày Nay) - Năm 1993, Tổng thống Liên bang Xô Viết Mikhail Gorbachev đã sử dụng một phần số tiền giải Nobel Hòa bình của bản thân để giúp thành lập tờ báo Novaya Gazeta. Gần 30 năm sau, tờ báo có một giải Nobel Hòa bình khác trong dòng chảy lịch sử của mình. Dmitry Muratov, tổng biên tập Novaya Gazeta, cùng với nhà báo Maria Ressa, đã được vinh danh “vì những nỗ lực của họ trong việc bảo vệ quyền tự do ngôn luận, vốn là điều kiện tiên quyết cho dân chủ và hòa bình lâu dài”.
Dmitry Muratov, một trong hai nhà báo giành giải Nobel Hòa bình vào ngày 8/10/2021, là người đồng sáng lập tờ báo độc lập của Nga Novaya Gazeta, được ủy ban Nobel gọi là "tờ báo độc lập nhất ở Nga hiện nay, với quan điểm cơ bản là phê phán quyền lực". Ảnh: Aleksandr Kazakov
Dmitry Muratov, một trong hai nhà báo giành giải Nobel Hòa bình vào ngày 8/10/2021, là người đồng sáng lập tờ báo độc lập của Nga Novaya Gazeta, được ủy ban Nobel gọi là "tờ báo độc lập nhất ở Nga hiện nay, với quan điểm cơ bản là phê phán quyền lực". Ảnh: Aleksandr Kazakov

Dmitry Muratov là ai?

Muratov và một nhóm cộng sự bắt đầu xuất bản tờ Novaya Ezhednevnaya Gazeta (Báo mới hàng ngày), đưa tin về chính trị, tham nhũng và tội ác chiến tranh ở Chechnya. Năm 1995, Muratov được bổ nhiệm làm tổng biên tập và tờ báo có tên hiện tại là Novaya Gazeta (Báo Mới), một trong những tờ báo lớn cuối cùng của Nga thường xuyên chỉ trích Tổng thống Vladimir Putin và đã đưa tin rộng rãi về tình trạng tham nhũng của chính phủ ở nước này. Novaya Gazeta được mệnh danh "tờ báo dũng cảm nhất" của Nga.

Báo chí hoạt động dựa trên thực tế, và tính chính trực chuyên nghiệp của Novaya Gazeta đã khiến tờ báo trở thành một nguồn thông tin quan trọng tiết lộ mọi khía cạnh có thể bị kiểm duyệt của xã hội Nga, vốn hiếm khi được các phương tiện truyền thông khác đề cập đến.

Ủy ban Nobel cho biết trong một tuyên bố công bố giải thưởng ngày 8/10/2021

Muratov và nhóm của ông đã được công nhận vì những nỗ lực bất chấp rủi ro để đẩy lùi các cuộc tấn công của chính quyền vào tự do báo chí ở Nga. Nga xếp hạng thứ 150 trong số 180 quốc gia trong bảng Chỉ số Tự do Báo chí Thế giới năm 2021 của Tổ chức Phóng viên Không Biên giới.

Ủy ban Nobel cho biết tổng biên tập Muratov đã từ chối từ bỏ chính sách độc lập của tờ báo. “Ông ấy luôn bảo vệ quyền của các nhà báo - được viết bất cứ thứ gì họ muốn, về bất cứ điều gì họ muốn, miễn là họ tuân thủ các tiêu chuẩn nghề nghiệp và đạo đức của nghề báo”.

Giải thưởng là một sự ủng hộ đáng ngạc nhiên và đáng hoan nghênh đối với nền báo chí độc lập của Nga, vốn luôn chịu áp lực trong suốt 21 năm cầm quyền của Vladimir Putin, cũng chính là chiến thắng vinh quang mà Muratov đem về cho các nhà báo bị sát hại.

Những ngày tăm tối

Trong những năm 1990, nhóm biên tập hầu như đều phải chật vật xoay sở kiếm sống. Tờ báo không có tiền trả lương, mọi thứ các biên tập viên, phóng viên nhận được ngoài nhiệm vụ làm báo đều được đem đầu tư trở lại vào Novaya Gazeta.

Vào những năm 2000, một nguồn hỗ trợ tài chính đến từ Gorbachev và Aleksandr Lebedev, chủ ngân hàng và doanh nhân người Nga. Cả hai đã ủng hộ mong muốn của Muratov là duy trì vai trò của Novaya Gazeta như một cơ quan điều tra. Họ cũng trở thành bạn bè của Muratov, chia sẻ niềm hạnh phúc lúc thành công cũng như nỗi đau của Muratov trước những mất mát của tờ báo.

Novaya Gazeta thường được gọi là tờ báo “dũng cảm nhất” của Nga và là một trong những tờ báo có tỷ lệ nhà báo bị sát hại cao nhất trong số các phương tiện truyền thông Nga. Trong khoảng thời gian từ năm 2000 đến năm 2021, sáu nhà báo của Novaya Gazeta đã thiệt mạng khi tác nghiệp, đặc biệt là trong đó có Anna Politkovskaya bị sát hại vào ngày 7/10/2006 - gần 15 năm trước khi Muratov được trao giải Nobel Hòa Bình.

Giải Nobel Hòa bình của Dmitry Muratov có ý nghĩa quan trọng đối với các nhà báo Nga ảnh 1

Dmitry Muratov bên linh cữu của nhà báo bị sát hại Anastasia Baburova. Ảnh: Yuri Kochetkov

Một tương lai tươi sáng hơn?

Năm 2009, sau khi một luật sư và nhà báo làm việc cho Novaya Gazeta bị các nhà hoạt động cực hữu sát hại, Muratov đã tạo ra một giao thức an ninh để bảo vệ các nhà báo đang thực hiện các cuộc điều tra nguy hiểm.

Muratov là một nhân vật có một không hai. Ông không bao giờ ngại lên tiếng bênh vực các nhà báo và những tiếng nói bất đồng, dù biết rằng bản thân và nhóm biên tập có thể bị tấn công. Ông là lãnh đạo của một mạng lưới truyền thông giúp các nhà báo Nga ở những vùng nguy hiểm tiếp tục công việc của họ dưới sự bảo vệ mang tính biểu tượng của Muratov.

Muratov đã kết bạn với hàng nghìn người trên tất cả các lĩnh vực của xã hội Nga, bao gồm các chính trị gia hàng đầu, nhân viên thực thi pháp luật và giới siêu giàu. Muratov sử dụng ảnh hưởng và các mối quan hệ của mình không phải để làm giàu cho bản thân mà để duy trì nơi trú ẩn cuối cùng của cường quốc báo chí điều tra ở Nga.

Giải Nobel sẽ khiến Muratov có ảnh hưởng lớn hơn trong nước và cũng khiến ông có thêm nhiều kẻ thù trong giới thượng lưu, những người sau này có thể tuyên bố rằng ông đã phản bội Nga để xin tài trợ và giải thưởng nước ngoài. Nói một cách hình tượng, giải thưởng này sẽ trao quyền cho tất cả các nhà báo điều tra Nga, những người chiến đấu cho cuộc sống và nghề nghiệp của họ trong bối cảnh các cuộc tấn công vẫn tiếp tục diễn ra.

Các nhà báo Nga đã phản ứng như thế nào trước giải Nobel dành cho Muratov?

Trong khi sự công nhận đối với Muratov được hoan nghênh rộng rãi, một số người cảnh báo rằng điều đó sẽ không đủ để bảo vệ các nhà báo.

Ilya Azar, phóng viên đặc biệt của Novaya Gazeta, nói với TIME rằng anh tự hào về Dmitry Muratov vì đã nhận được giải thưởng. Giải thưởng như lời khẳng định tờ báo “đang đóng góp to lớn trong cuộc đấu tranh cho tự do ngôn luận và nhân quyền ở Nga".

Nhưng nếu ai đó coi giải Nobel này cho Muratov là một tín hiệu mạnh mẽ để phương Tây yêu cầu Putin dừng các vụ truy tố ở Nga, thì họ đã nhầm. Nếu đó là ý tưởng, thì Ủy ban Nobel lẽ ra phải trao giải thưởng cho Alexei Navalny (một chính trị gia và nhà hoạt động chống tham nhũng người Nga), đây là điều mà nhiều nhà hoạt động ở Nga cho rằng - sẽ là một động thái mạnh mẽ.

Ilya Azar, phóng viên đặc biệt của Novaya Gazeta

Navalny là nhà lãnh đạo đối lập nổi tiếng nhất của Nga và là nạn nhân của một vụ ám sát có liên quan đến Điện Kremlin vào năm 2020. Vào tháng 2, ông bị kết án tù dài hạn vì được cho là vi phạm lệnh quản chế, trong một động thái được hầu hết các nhà quan sát quốc tế coi là một hành động của sự đe dọa của nhà nước. Navalny nổi tiếng trên diễn đàn quốc tế bằng hoạt động tổ chức các cuộc biểu tình và tranh cử, ủng hộ các cải cách chống lại tham nhũng ở Nga, Tổng thống Nga Putin cũng như chính phủ của Putin.

Alexandrina Elagina, một nhà báo Nga, quản lý biên tập viên của trang web tin tức tiếng Nga Polit.ru,người đã bị một nhóm đeo mặt nạ tấn công vào năm 2016 khi đang đưa tin ở khu vực Caucasus của Nga, cho biết: “Rất khó khăn để trở thành tổng biên tập (ở Nga) hiện nay. Muratov xứng đáng được nể trọng". Bà nói thêm: “Nhưng nhiều người ở Nga tin rằng Alexei Navalny xứng đáng giành chiến thắng."

Tại một cuộc họp báo hôm 8/10/2021, Dmitry Muratov thậm chí còn nói rằng ông sẽ bỏ phiếu cho Navalny để giành giải thưởng, nếu ông có mặt trong ủy ban quyết định giải thưởng.

Một phát ngôn viên của Điện Kremlin đã chúc mừng chiến thắng của ông Muratov và gọi ông là một nhà báo "dũng cảm". Bình luận này làm dấy lên nhiều tranh cãi trong cộng đồng mạng, trong bối cảnh còn nhiều hoài nghi liên quan đến trách nhiệm của chính phủ trong việc tạo ra môi trường làm việc khó khăn đối với các nhà báo.

Trong cuộc họp báo, Muratov đã hỏi các quan chức Điện Kremlin rằng liệu ông còn bị cho là một điệp viên nước ngoài sau khi đã giành được giải thưởng hay không. Trước đó, Điện Kremlin đã nhận định 47 hãng truyền thông và khoảng 10 nhà báo là điệp viên nước ngoài trong một động thái bị các nhà quan sát tự do báo chí trên toàn thế giới chỉ trích.

Theo Time, The Conversation
Trưng bày 300 hiện vật, hình ảnh khảo cổ ven biển và hải đảo
Trưng bày 300 hiện vật, hình ảnh khảo cổ ven biển và hải đảo
(Ngày Nay) - Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam, ngày 15/11, Bảo tàng - Thư viện Bà Rịa-Vũng Tàu (Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh) tổ chức khai mạc Không gian trưng bày chuyên đề “Khảo cổ học ven biển, hải đảo Thành phố Hồ Chí Minh - Những phát hiện mới giai đoạn 2020 -2025”.
Huế triển khai ba chính sách giảm phí tham quan di tích để kích cầu du lịch
Huế triển khai ba chính sách giảm phí tham quan di tích để kích cầu du lịch
(Ngày Nay) - Chiều 15/11, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế (thành phố Huế) cho biết, thành phố đã ban hành các quyết định triển khai ba chính sách giảm phí tham quan các điểm di tích thuộc Quần thể Di tích Cố đô Huế dành cho du khách sử dụng các tuyến giao thông du lịch mới, khách tham dự hội nghị, hội thảo, triển lãm (du lịch MICE) và khách sử dụng dịch vụ khám, chữa bệnh (du lịch y tế). Đây là các chính sách nhằm kích cầu du lịch của UBND thành phố Huế.
Nga tái khẳng định lập trường đàm phán về Ukraine
Nga tái khẳng định lập trường đàm phán về Ukraine
(Ngày Nay) - Ngày 15/11, Ngoại trưởng Sergei Lavrov khẳng định lập trường đàm phán của Moskva về Ukraine tiếp tục hướng tới các mục tiêu do Tổng thống Vladimir Putin đề ra hồi tháng 6/2024. Trong khi đó, phía Mỹ cho biết đang thúc đẩy đối thoại trực tiếp giữa Nga và các nước châu Âu về giải pháp cho cuộc xung đột.
Nghệ sĩ Đặng Văn Phúc chụp hình với một tiểu thương của khu chợ
“Chạm Đồng Xuân”: khám phá những “kho báu” nghệ thuật ẩn giấu trong lòng chợ
(Ngày Nay) - Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 từ 13-28/11/2026 , chương trình “Chạm Đồng Xuân”, với sự đồng hành của Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB), mang đến một hành trình trải nghiệm nghệ thuật độc đáo, nơi công chúng có thể tìm kiếm những “kho báu” sáng tạo ẩn mình giữa không gian giao thương tuổi đời hơn một thế kỷ.
TP. HCM: Dàn sao châu Á hội tụ tại Asian Television Awards
TP. HCM: Dàn sao châu Á hội tụ tại Asian Television Awards
(Ngày Nay) - Lễ trao giải Giải thưởng Truyền hình giải trí Châu Á lần thứ 31 - năm 2026 (31 st Asian Television Awards 2026 - ATA2026) diễn ra trong hai đêm 13 và 14/11/2026 tại Nhà hát Hòa Bình, TP.Hồ Chí Minh, quy tụ hơn 400 nghệ sĩ, nhà sản xuất, nhà làm phim và lãnh đạo các đài truyền hình châu Á và Việt Nam.
Các tác giả giao lưu, chia sẻ tâm huyết sáng tác sách tranh thiếu nhi tại chương trình “Gọi tên yêu thương, ươm mầm cảm xúc” vào sáng 14/11.
Các tác giả tìm cách giữ sức hút cho sách tranh thiếu nhi thời AI
(Ngày Nay) - Trước sự phát triển của AI và các hình thức đọc số, những người viết sách tranh thiếu nhi lựa chọn đầu tư vào câu chuyện, hình ảnh và cảm xúc; đồng thời đề cao vai trò đồng hành của cha mẹ để nuôi dưỡng thói quen đọc, giúp trẻ gắn bó với sách từ những năm đầu đời.
Hiệp hội xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam mở rộng cơ hội tiếp xúc giữa nghệ sĩ và khán giả
Hiệp hội xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam mở rộng cơ hội tiếp xúc giữa nghệ sĩ và khán giả
(Ngày Nay) - Từ ngày 21 đến 23/11/2026, 11 bộ phim Việt Nam sẽ được trình chiếu với 22 suất chiếu tại hai cụm rạp ở Hải Phòng, kết hợp các hoạt động giao lưu giữa khán giả với đạo diễn, diễn viên, nhà sản xuất và thành viên các đoàn phim. Đây là một trong những hoạt động trọng tâm dành cho công chúng trong khuôn khổ Diễn đàn điện ảnh “Hải Phòng – Cửa ngõ điện ảnh” (Hai Phong Film Port) do Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA) phối hợp với thành phố Hải Phòng tổ chức.