Nữ nhà báo đoạt giải Nobel Hòa Bình 2021 Maria Ressa được mệnh danh trụ cột của Tự do báo chí

Maria Ressa đã công tác trong lĩnh vực báo chí trong hơn ba thập kỷ, công việc đã đưa bà đến nhiều vùng chiến sự và tòa soạn trên khắp Đông Nam Á. Bà đã thực hiện rất nhiều điều tra, báo cáo về sự lan rộng của chủ nghĩa khủng bố ở châu Á, các vụ giết người bằng ma túy ở Philippines và việc vũ khí hóa các phương tiện truyền thông xã hội.

Cựu giám đốc văn phòng CNN quyết định thành lập trang web tin tức Rappler vào năm 2012, tập hợp các báo cáo đa phương tiện và phương tiện truyền thông xã hội để cung cấp thông tin sâu sắc về các sự kiện thời sự tại Philippines và các hoạt động của chính quyền Tổng thống Rodrigo Duterte. Kể từ khi thành lập, Rappler đã thực hiện nghiêm túc sứ mệnh của báo chí là “nói sự thật”, bất chấp những rủi ro liên quan.

Sau khi ông Duterte lên nắm quyền và triển khai "cuộc chiến chống ma túy" đẫm máu khiến nhiều người thiệt mạng. Rappler và các mạng truyền thông lớn khác đã đăng tải những hình ảnh, thông tin gây shock liên quan đến sự việc để vạch trần những vi phạm nhân quyền khủng khiếp diễn ra dưới thời chính phủ Duterte. Vào năm 2016, Rappler đã xuất bản một loạt bài gồm ba phần mô tả chi tiết việc vũ khí hóa internet nhằm mục đích bịt miệng những người chỉ trích Duterte. Năm 2018, họ đã sản xuất bộ phim từng đoạt giải thưởng "Murder in Manila" (Vụ giết người ở Manila).

Bà Ressa và Rappler đã phải đối mặt với 11 cáo buộc, hai vụ bắt giữ và điều tra hình sự, cũng như những đe dọa trên không gian mạng. Theo nữ nhà báo, ước tính có tới 90 tin nhắn quấy rối vào email và tài khoản mạng xã hội cá nhân mỗi giờ vào cuối năm 2016.

Năm 2020, bà Maria Ressa bị giới chức Philippines kết án vì tội danh vi phạm luật chống tội phạm mạng. Động thái này đã vấp phải sự phản đối mạnh mẽ của các nhóm nhân quyền và các nhà báo toàn cầu.

Trang tin Rappler đã phải đấu tranh để tồn tại khi chính quyền Tổng thống Duterte tuyên bố hãng này đã vi phạm lệnh cấm của hiến pháp đối với quyền sở hữu nước ngoài trong việc đảm bảo nguồn tài chính, cũng như bôi nhọ, lan truyền tin tức sai sự thật và trốn thuế. Tổng thống đã cấm các phóng viên của hãng vào dinh tổng thống, và ông gọi Ressa là một "kẻ lừa đảo". Các giấy tờ thành lập của Rappler cuối cùng đã bị thu hồi.

Phản ứng của bà đối với những rủi ro này, bao gồm cả các cuộc tấn công được nhà nước hậu thuẫn, luôn truyền cảm hứng cho các đồng nghiệp: “Chúng tôi là nhà báo, và chúng tôi sẽ không bị đe dọa. Chúng tôi sẽ luôn soi sáng (cho sự thật)." Ảnh: Ted Aljibe

Ressa đã bị giam một ngày vào ngày 13/2/2019 liên quan đến khiếu nại về tội phỉ báng trên mạng của một doanh nhân đối với một bài báo trên Rappler xuất bản vào năm 2012. Bài báo bị cáo buộc bôi nhọ được xuất bản khi dự luật hình sự hóa tội phỉ báng trên mạng chưa được ký thành luật. Hơn nữa, Ressa đã không viết bài báo, nhưng được chỉ định là Giám đốc điều hành và biên tập viên điều hành của Rappler.

Ressa đã bị tòa án Manila tuyên có tội vào tháng 6/2020, một phán quyết đã thúc đẩy sự thành lập của một liên minh lớn các tổ chức xã hội dân sự và tự do báo chí trong nước và quốc tế để bảo vệ bà. Ressa kể từ đó đã kháng cáo bản án của mình và tiếp tục phải đối mặt với các vụ án đang chờ xử lý khác khiến bà không thể rời khỏi đất nước mà không có bảo lãnh.

Tôi là một tấm gương cảnh báo cho những nhà báo nói quá nhiều và đặt câu hỏi quá nhiều. Điều đó không có nghĩa là tôi sẽ thay đổi con người của mình. Đó là công việc của chúng tôi và miễn là hiến pháp còn giữ nguyên, chúng tôi sẽ tiếp tục thực hiện các quyền này.

Maria Ressa trả lời trong một cuộc phỏng vấn với The Daily Princetonian

Những cống hiến của Maria Ressa cho tự do báo chí, kết hợp với những cáo buộc, bắt giữ càng làm tăng danh tiếng cho hồ sơ quốc tế của bà và thu hút nhiều công nhận, chú ý từ quốc tế hơn. Danh sách các giải thưởng quốc tế dành cho bà cũng ngày càng nhiều hơn.

Bất chấp các rủi ro, nữ nhà báo vẫn quyết tâm ở lại Philippines và tiếp tục lên tiếng vì sự thật.

Tôi không nghĩ người đoạt giải thưởng này (Nobel Hòa Bình 2021) là tôi, mà đó là Rappler. Tôi - chúng tôi - đã tuyên bố điều này kể từ năm 2016, rằng chúng tôi đang đấu tranh cho sự thật.

Khi chúng ta sống trong một thế giới mà sự thật là điều dễ gây tranh cãi, khi các hãng thông tấn lớn nhất thế giới ưu tiên lan truyền cuộc sống chứa đựng sự giận dữ và thù hận, lan truyền nó nhanh hơn và xa hơn sự thật, thì báo chí sẽ trở thành hoạt động xã hội.

Vì vậy, trong cuộc chiến giành sự thật, tôi cho rằng Ủy ban Giải thưởng Nobel Hòa bình đã nhận ra rằng một thế giới không có sự thật là một thế giới không lòng tin.

Nữ nhà báo Maria Ressa

Là cựu giám đốc văn phòng của CNN tại Manila và Jakarta, bà Maria Ressa chuyên đưa tin khủng bố, theo dõi các mối liên hệ giữa các mạng lưới toàn cầu như Al-Qaeda và các nhóm chiến binh ở Đông Nam Á. Ảnh: Ted Aljibe

Bà đã chia sẻ một số kinh nghiệm của mình với tư cách là một phóng viên chiến trường trong hai cuốn sách: “Seeds of Terror: An Eyewitness Account of al-Qaeda’s Newest Center of Operations in Southeast Asia” (Hạt giống của khủng bố: Nhân chứng cho những hoạt động mới nhất của al-Qaeda ở Đông Nam Á) (2003) và “From Bin Laden to Facebook: 10 Days of Abduction, 10 Years of TerrorismTừ Bin Laden đến Facebook" (10 ngày Bắt cóc, 10 năm khủng bố) (2013).

Khi mọi người cố gắng bỏ chạy, bạn đang cố tìm đường vào. Tôi là một phóng viên xung đột, tôi đã làm việc trong các vùng chiến sự.

Nữ nhà báo Maria Ressa