Theo các tài liệu để lại, căn nhà số 86 Phan Chu Trinh trước năm 1945 thuộc quyền sở hữu của một người Pháp có tên Fierre Chaffre. Ông Fierre Chaffre nguyên là Giám đốc Hải đăng trên núi Nhỏ. Khác với nhiều người Pháp ở xứ thuộc địa, ông có cảm tình với những người yêu nước Việt Nam nên sau khi hết nhiệm vụ, ông đã không trở về Pháp mà ở lại, tình nguyện giúp đỡ cách mạng Việt Nam.
 |
Bảng nội dung gắn ở căn nhà số 86 (nay là số 5) Phan Chu Trinh |
 |
Cửa căn nhà số 86 (nay là số 5) Phan Chu Trinh khóa kín |
Trong thời kỳ chiến tranh chống Pháp, quân dân thuộc tỉnh Bà Rịa - Long Khánh… đã được ông Fierre Chaffre nuôi giấu và giúp nhiều lương thực, thực phẩm. Đã có thời kỳ căn nhà này được lãnh đạo tỉnh chọn làm văn phòng Tỉnh ủy Bà Rịa - Long Khánh. Fierre Chaffre từng nói với các cán bộ cách mạng: “Các anh cứ lấy nhà tôi mà làm việc, rủi khi tôi có bị địch bắt mà chết thì đó cũng là một vinh dự cho tôi được chết cho cách mạng Việt Nam”.
Năm 1959, ông Fierre Chaffre qua đời, hoạt động giúp đỡ cách mạng tạm dừng tại ngôi nhà này và các con ông đã bán ngôi nhà. Tới năm 1980, nhờ những tài liệu để lại và sự ghi nhận của nhiều cán bộ cách mạng đã từng nhận sự giúp đỡ của ông Fierre Chaffre, UBND Đặc khu Vũng Tàu - Côn Đảo khi đó đã mua lại ngôi nhà này và làm thủ tục công nhận di tích. Năm 1992, Bộ Văn hóa - Thông tin đã ra quyết định công nhận nhà số 86 Phan Chu Trinh là Di tích lịch sử cách mạng cấp Quốc gia vào ngày 4/8/1992.
 |
Dây leo và cỏ dại đã bò lên phía tường sau ngôi nhà |
Tuy nhiên, sau khi được công nhận di tích, căn nhà trên đã trải qua khá nhiều thăng trầm khi trở thành nhà ở tạm cho các cán bộ nhà nước rồi sau đó lại làm nhà kho cho một số doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh trên địa bàn. Khi căn nhà được giao cho Công ty HT, công ty này đã thế chấp vay hơn 70.000 USD tại một ngân hàng. Sau khi Công ty HT thua lỗ và phá sản, giám đốc HT bị bắt lãnh án 20 năm tù và ngân hàng ra lệnh phát mãi tài sản là căn nhà 86 Phan Chu Trinh thì mới lộ ra thông tin căn nhà chính là Di tích lịch sử cách mạng cấp quốc gia.
Được biết, suốt một thời gian dài, căn nhà này được giao cho UBND phường 2, TP Vũng Tàu (cũ) trông coi và bảo quản. Tuy nhiên, theo thời gian, căn nhà ngày càng xuống cấp. Từ một ngôi nhà được xây dựng theo lối kiến trúc với tường bằng đá và mái ngói âm dương, có khuôn viên rộng và vườn cây xanh tốt, nay căn nhà đã xuống cấp nghiêm trọng, một phần mái ngói đã đổ sập và dây leo, cỏ dại mọc chằng chịt xung quanh. Vườn cây quanh nhà đã bị chặt hết, khu đất rộng hơn 4.000 m² quanh căn nhà cũng được sử dụng làm bãi giữ xe.
 |
Một phần mái ngói căn nhà đã bị sập |
Một anh dân phòng hiện đang trông coi tại đây, khu này đã nằm trong tình trạng bỏ không từ lâu và hiện nay những người trông coi đã sử dụng một phần sân trống làm nơi giữ xe ô tô cho khách vãng lai. Còn phần ngôi nhà bị khóa cửa chặt, không cho ai vào vì nguy hiểm. Dù cơ quan quản lý đã dựng một văn phòng phía trước khuôn viên để phục vụ khách tham quan tìm hiểu lịch sử nhưng không gian bên trong ngôi nhà cổ vẫn bị bỏ trống và rất hiếm khi đón khách ghé thăm.
Ông Trần Anh Thiện, Phó Giám đốc Bảo tàng - Thư viện tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, cho biết trước đây theo phân cấp, di tích 86 Phan Chu Trinh thuộc quyền quản lý của UBND phường 2, TP Vũng Tàu (cũ). Trước thực trạng xuống cấp di tích, cấp quản lý đã có báo cáo Bảo tàng và Sở Văn hóa và Thể thao đề xuất về việc trùng tu di tích. Nhưng do những thay đổi về phân cấp địa giới hành chính 2 cấp vào tháng 7/2025, hiện phường Vũng Tàu là đơn vị quản lý di tích này. Tuy nhiên quá trình thay đổi địa giới hành chính nên dự án trùng tu di tích này vẫn chưa thể triển khai được.
