Việc bà Takaichi, một nhân vật tiêu biểu của phe cánh hữu trong Đảng LDP lên nắm quyền được cho là sẽ thúc đẩy mạnh hơn xu hướng bảo thủ trong chính sách điều hành của chính phủ Nhật Bản. Điều này đánh dấu sự khác biệt so với đường lối ôn hòa hơn của các chính quyền tiền nhiệm do ông Shigeru Ishiba và ông Fumio Kishida lãnh đạo.
Động thái rút lui của đảng Komeito, đối tác liên minh cấp dưới trước đây cùng với quyết định của LDP khi bắt tay với đảng có khuynh hướng bảo thủ hơn Nippon Ishin (Đảng Đổi mới Nhật Bản, hay JIP) được cho là sẽ càng củng cố xu hướng này.
Trong khuôn khổ hợp tác giữa LDP và JIP, các chuyên gia nhận định nhiều chính sách cứng rắn hơn sẽ được đưa ra. Phần lớn xuất phát từ đề xuất của JIP nhưng cũng phù hợp với quan điểm vốn có của nữ Thủ tướng.
Liên minh đang nghiêng về lập trường bảo thủ
Thỏa thuận liên minh của hai đảng đã nêu rõ định hướng đẩy nhanh tiến trình sửa đổi ba văn kiện an ninh quan trọng, gồm Chiến lược An ninh Quốc gia, Chiến lược Phòng thủ Quốc gia và Kế hoạch Phát triển Lực lượng Phòng vệ, qua đó thể hiện cam kết củng cố hơn nữa năng lực phòng thủ của Nhật Bản.
Tuy nhiên, các biện pháp siết chặt quy định đối với người nước ngoài có thể làm gia tăng tâm lý bài ngoại, trong khi dự luật chống gián điệp mới gây lo ngại về khả năng xâm phạm quyền con người. Đồng thời, việc bác bỏ đề xuất cho phép các cặp vợ chồng được lựa chọn sử dụng họ riêng cũng như động thái lập pháp mở rộng việc dùng tên thời con gái có thể bị xem là hạn chế quyền tự do của phụ nữ.
Nhiều quốc gia trong khu vực đã bày tỏ quan ngại sâu sắc trước lập trường chính trị cứng rắn của nữ Thủ tướng. Cùng với đó, những tranh cãi xung quanh vấn đề nhận thức lịch sử tiếp tục được xem là yếu tố tiềm ẩn làm gia tăng căng thẳng quan hệ ngoại giao của Nhật Bản trong thời gian tới.
Một điểm hạn chế đáng lưu ý là việc cải cách liên quan đến “dòng tiền trong chính trị”. Thỏa thuận này đã lùi thời hạn thêm hai năm về việc xem xét quy định đối với các khoản đóng góp của doanh nghiệp và tổ chức cho các đảng phái, yếu tố có thể tác động đến quá trình hoạch định chính sách. Mặc dù JIP từng đề xuất cấm hoàn toàn các khoản quyên góp này nhưng đảng này vẫn chấp nhận nhượng bộ LDP, đảng cầm quyền lâu nay phụ thuộc nhiều vào các nguồn tài trợ đó.
Bê bối quỹ đen trong các phe phái của LDP khiến niềm tin của công chúng vào chính trị bị suy giảm, kéo theo ba thất bại bầu cử lớn liên tiếp của đảng này. Nếu tiếp tục phớt lờ những bài học này và không xử lý triệt để vấn đề “tài trợ chính trị”, nỗ lực cải cách sẽ khó đạt được kết quả thực chất.
Thay vào đó, JIP đã đề xuất giảm số lượng thành viên Hạ viện. Hai đảng đã đạt được đồng thuận về mục tiêu giảm 10% và dự kiến sẽ thông qua dự luật trên trong kỳ họp bất thường của Quốc hội nước này.
Đây là một vấn đề trọng yếu của nền dân chủ nghị viện, song cách tiếp cận hiện tại lại tiềm ẩn nhiều rủi ro. Điều cần thiết là mọi đảng phái cần tham gia vào cuộc thảo luận sâu rộng này để hình thành một tầm nhìn toàn diện nhằm bảo đảm tiếng nói thiểu số được lắng nghe.
Nền tảng chính trị của chính quyền Takaichi vốn dĩ mong manh. Liên minh giữa LDP và JIP không đủ để nắm thế đa số tại cả Hạ viện lẫn Thượng viện khiến cán cân lực lượng gần như ngang bằng với phe đối lập. Bà Takaichi chỉ vừa đủ số phiếu để được bầu làm Thủ tướng. Trong khi đó, những rạn nứt nội bộ hình thành từ cuộc đua giành ghế lãnh đạo LDP vẫn chưa được hàn gắn.
Sự khéo léo và linh hoạt là điều cần thiết để dung hòa khác biệt, hướng đến những chính sách phù hợp với lợi ích chung. Người đứng đầu chính phủ cần thể hiện thái độ cầu thị, lắng nghe các quan điểm trái chiều và nỗ lực xây dựng sự đồng thuận rộng rãi trong xã hội.
Quan ngại về chủ nghĩa dân túy
Thủ tướng Nhật Bản khẳng định “các biện pháp kinh tế là ưu tiên hàng đầu trong kỳ họp bất thường của Quốc hội”, đặt mục tiêu thông qua các chính sách giải quyết tình trạng giá cả leo thang. Bà cân nhắc bãi bỏ thuế xăng dầu tạm thời, giảm phí bảo hiểm xã hội theo yêu cầu của JIP, và nâng “rào cản thu nhập hàng năm” theo đề xuất của Đảng Dân chủ Nhân Dân, cho thấy sự linh hoạt trong chính sách. Tuy nhiên, những bước đi này có vẻ để đáp ứng kỳ vọng tức thời của cử tri hơn là giải quyết tận gốc vấn đề.
Bà Takaichi lâu nay luôn ủng hộ việc phát triển kinh tế thông qua các chính sách tài khóa cứng rắn và bày tỏ sẵn sàng chấp nhận phát hành thêm trái phiếu chính phủ để bù đắp thâm hụt.
Song, nếu chi tiêu không được kiểm soát và các chính sách cắt giảm thuế tiếp tục được triển khai, tình hình kinh tế của Nhật Bản có thể xấu đi, đồng thời ảnh hưởng làm suy giảm lòng tin vào trái phiếu chính phủ. Trong khi tân Thủ tướng thận trọng trước khả năng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản tăng lãi suất, việc đồng Yên tiếp tục mất giá có nguy cơ đẩy lạm phát tiếp tục tăng.
Sau thất bại lớn của LDP trong cuộc bầu cử Thượng viện hồi tháng Bảy, giai đoạn thiếu định hướng chính trị kéo dài khoảng ba tháng. Từ đó, công chúng đã nhìn nhận một cách thận trọng những tranh cãi nội bộ của đảng này. Trước thực tế đó, cần tăng cường các cuộc thảo luận liên đảng tại Quốc hội để giải quyết sự ngờ vực của công chúng đối với chính trị cũng như giảm bớt những quan ngại về đời sống thường nhật của người dân.
