Việc các cuộc đàm phán kỹ thuật giữa Mỹ và Iran tại Thụy Sĩ bất ngờ bị hủy bỏ cho thấy con đường từ một thỏa thuận khung đến một nền hòa bình bền vững vẫn còn nhiều thách thức.
Theo kế hoạch ban đầu, các quan chức và chuyên gia của hai nước sẽ gặp nhau tại khu nghỉ dưỡng Bürgenstock (Thụy Sĩ) vào ngày 19/6 để thảo luận các bước triển khai thỏa thuận. Tuy nhiên, cuộc họp đã bị hủy vào phút chót. Nhà Trắng cho biết, Phó Tổng thống JD Vance sẽ không tới Thụy Sĩ như dự kiến do các vấn đề hậu cần liên quan đến vòng đàm phán tiếp theo chưa được giải quyết.
Trong khi đó, nhiều nguồn tin cho biết phía Iran đã chủ động hoãn tham gia đối thoại nhằm phản đối các cuộc không kích mới của Israel tại Liban. Theo các nguồn tin ngoại giao, Trưởng đoàn đàm phán Iran Bagher Qalibaf và Ngoại trưởng Abbas Araghchi đã sẵn sàng lên đường đến Thụy Sĩ, nhưng cuối cùng hủy chuyến đi theo chỉ thị từ giới lãnh đạo cấp cao ở Tehran.
Diễn biến này phản ánh thực tế rằng dù Mỹ và Iran đã đạt được đồng thuận về một khuôn khổ hòa bình, những nhân tố bên ngoài vẫn có thể nhanh chóng làm chệch hướng tiến trình đàm phán.
Bản ghi nhớ được ký kết giữa Mỹ và Iran được xem là bước đột phá ngoại giao quan trọng nhất kể từ khi xung đột bùng phát. Theo thỏa thuận, hai bên duy trì lệnh ngừng bắn trong 60 ngày để xây dựng một thỏa thuận toàn diện hơn. Văn kiện cũng quy định việc khôi phục hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu trước khi chiến tranh nổ ra.
Chính yếu tố này đã khiến các thị trường tài chính phản ứng tích cực ngay sau khi thỏa thuận được công bố. Giá dầu thế giới giảm mạnh, trong khi tâm lý nhà đầu tư được cải thiện đáng kể nhờ kỳ vọng nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu sẽ giảm bớt.
Tuy nhiên, những gì diễn ra tại Liban trong vòng 24 giờ sau khi thỏa thuận được ký kết cho thấy các điều khoản trên giấy tờ chưa đủ để bảo đảm sự ổn định thực tế. Theo các nguồn tin quốc tế, các cuộc không kích của Israel tại miền Nam Liban đã khiến hàng chục người thương vong, trong khi Israel cáo buộc lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào nước này. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố đã chỉ đạo quân đội đáp trả Hezbollah "bằng toàn bộ sức mạnh". Chỉ vài giờ sau đó, Israel và Hezbollah mới đạt được thỏa thuận ngừng bắn mới, có hiệu lực từ chiều 19/6 (giờ địa phương).
Việc giao tranh tiếp diễn tại Liban đã trở thành phép thử đầu tiên đối với bản ghi nhớ về một thỏa thuận hòa bình Mỹ - Iran, đạt được vào ngày 14/6, bởi văn kiện này không chỉ ràng buộc hai nước mà còn được kỳ vọng sẽ tạo ra khuôn khổ giảm căng thẳng đối với các lực lượng đồng minh trong khu vực.
Thực tế, các nhà phân tích quốc tế đều cho rằng thỏa thuận hiện nay mới chỉ là bước khởi đầu. Ngân hàng UBS nhận định đây là một đột phá quan trọng nhưng chưa phải là điểm kết thúc của tiến trình hòa bình. Những vấn đề cốt lõi nhất, đặc biệt là chương trình hạt nhân của Iran, vẫn chưa được giải quyết.
Bên cạnh đó, thỏa thuận cũng đang đối mặt với những chỉ trích từ cả trong và ngoài nước Mỹ. Một số ý kiến cho rằng Mỹ đã nhượng bộ quá nhiều cho Iran. Ngược lại, chính quyền Tổng thống Trump khẳng định thỏa thuận giúp chấm dứt xung đột mà không phải trả giá bằng các khoản hỗ trợ tài chính cho Iran.Những tranh cãi này cho thấy áp lực chính trị đối với tiến trình hòa bình sẽ còn kéo dài, ngay cả khi các bên tiếp tục ngồi lại với nhau.
Việc vòng đàm phán kỹ thuật đầu tiên bị hủy bỏ cho thấy hòa bình vẫn còn là mục tiêu mong manh. Từ nay đến khi một thỏa thuận cuối cùng được hoàn tất, bất kỳ diễn biến quân sự nào tại Liban, Israel hay các điểm nóng khác trong khu vực đều có thể làm chậm lại hoặc thậm chí đảo ngược tiến trình ngoại giao vừa mới được khởi động.
Nói cách khác, thỏa thuận Mỹ - Iran đã mở ra cánh cửa cho hòa bình, nhưng những diễn biến mới nhất cho thấy các bên vẫn phải vượt qua nhiều rào cản trước khi có thể biến cơ hội đó thành hiện thực lâu dài.
