Bắc Cực trở thành “đấu trường mới” của cạnh tranh cường quốc
Sự tan chảy của băng Bắc Cực đang làm thay đổi sâu sắc bản đồ năng lượng và địa chính trị toàn cầu. Theo bài viết của học giả Eunjung Lim trên trang nationalinterest, việc Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng đã khiến môi trường địa chính trị trở nên khó lường hơn, đồng thời cho thấy các cường quốc ngày càng sẵn sàng sử dụng sức mạnh để giành lợi thế chiến lược.
Trong bối cảnh đó, Bắc Cực không còn là khu vực xa xôi bên lề thế giới mà đang nổi lên như trung tâm giao thoa giữa biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng và cạnh tranh quyền lực toàn cầu. Những phát biểu trước đây của ông Trump về việc muốn mua đảo Greenland giờ không còn bị xem là “ý tưởng viển vông”, mà phản ánh tầm quan trọng chiến lược ngày càng lớn của khu vực này.
Theo ước tính, Bắc Cực chứa khoảng 13% trữ lượng dầu mỏ chưa được khai thác của thế giới và gần 30% khí đốt tự nhiên chưa được phát hiện. Đồng thời, các tuyến hàng hải mới như Tuyến đường Biển phương Bắc (NSR) hay tuyến xuyên Bắc Cực (TSR) có thể rút ngắn đáng kể quãng đường vận tải giữa châu Á và châu Âu.
Nga hiện là cường quốc có ảnh hưởng lớn nhất tại Bắc Cực nhờ lợi thế địa lý và nguồn tài nguyên khổng lồ. Trong khi đó, Trung Quốc thúc đẩy sáng kiến “Con đường tơ lụa vùng cực” nhằm đưa Bắc Cực vào chiến lược kết nối toàn cầu của mình. Về phía Mỹ, Washington ngày càng nhìn khu vực này qua lăng kính cạnh tranh chiến lược và đang tìm cách huy động đồng minh để đối trọng với Nga và Trung Quốc.
Vì sao Hàn Quốc đặc biệt quan tâm tới Bắc Cực?
Đối với Hàn Quốc, Bắc Cực mở ra cả cơ hội kinh tế lẫn yêu cầu sống còn về an ninh năng lượng.
Hàn Quốc phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nhập khẩu năng lượng bằng đường biển. Dầu mỏ, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và than đá của nước này chủ yếu đi qua hành lang Hormuz – Malacca – Biển Đông. Điều đó khiến Seoul dễ bị tổn thương trước các cuộc khủng hoảng địa chính trị hoặc gián đoạn hàng hải.
Trong bối cảnh căng thẳng toàn cầu gia tăng, việc đa dạng hóa tuyến vận tải năng lượng trở thành ưu tiên chiến lược. Tuyến hàng hải Bắc Cực nối Rotterdam với Busan có thể rút ngắn khoảng cách vận chuyển từ 30 - 40%, giúp giảm chi phí logistics và hạn chế phụ thuộc vào các điểm nghẽn chiến lược truyền thống.
Ngoài lợi ích vận tải, Bắc Cực còn mở ra cơ hội tiếp cận nguồn dầu khí và khoáng sản mới, góp phần đa dạng hóa nguồn cung năng lượng cho nền kinh tế công nghiệp lớn thứ tư châu Á.
Bên cạnh đó, Bắc Cực còn mang ý nghĩa công nghiệp rất lớn đối với Seoul. Là một trong những cường quốc đóng tàu hàng đầu thế giới, Hàn Quốc có thể hưởng lợi mạnh từ nhu cầu ngày càng tăng đối với tàu phá băng, tàu chở LNG và các loại tàu chuyên dụng phục vụ khai thác và vận tải vùng cực.
Chính phủ Hàn Quốc cũng nhìn thấy lợi ích chính trị trong chiến lược này. Việc thúc đẩy thành phố cảng Busan trở thành trung tâm logistics Bắc Cực tương lai có thể tạo động lực phát triển kinh tế và hỗ trợ tính toán chính trị trong nước. Đầu tháng 5 vừa qua, Quốc hội Hàn Quốc đã thông qua đạo luật đặc biệt nhằm thúc đẩy các tuyến hàng hải Bắc Cực và các ngành công nghiệp liên quan.
Thế khó chiến lược của Hàn Quốc giữa Mỹ, Nga và Trung Quốc
Tuy nhiên, cơ hội tại Bắc Cực đi kèm với những rủi ro địa chính trị ngày càng lớn.
Bắc Cực không chỉ là tuyến thương mại mới mà đang trở thành “đấu trường chiến lược” giữa các cường quốc. Nga kiểm soát phần lớn tuyến đường biển phương Bắc, trong khi các lệnh trừng phạt phương Tây và căng thẳng quốc tế khiến việc hợp tác với Moskva trở nên phức tạp. Đồng thời, sự hiện diện ngày càng tăng của Trung Quốc cũng khiến cạnh tranh chiến lược thêm gay gắt.
Điều này đặt Hàn Quốc vào tình thế khó xử. Một mặt, Seoul là đồng minh hiệp ước của Mỹ và tham gia mạng lưới các nước dân chủ tự do do Washington dẫn dắt. Nhưng mặt khác, nếu muốn khai thác cơ hội năng lượng và vận tải ở Bắc Cực, Hàn Quốc gần như buộc phải hợp tác với Nga và phần nào với Trung Quốc.
Các dự án như Yamal LNG cho thấy phát triển năng lượng Bắc Cực lâu nay phụ thuộc vào hợp tác quốc tế, bao gồm cả sự tham gia của các đối tác châu Á. Vì vậy, Seoul phải liên tục cân bằng giữa cam kết đồng minh với Mỹ và nhu cầu tự chủ chiến lược.
Từ năm 2013, Hàn Quốc đã tham gia Hội đồng Bắc Cực với tư cách quan sát viên, đóng góp vào các vấn đề môi trường, phát triển bền vững và hợp tác khoa học. Tuy nhiên, cơ chế quản trị đa phương này ngày càng bị ảnh hưởng bởi căng thẳng giữa Nga và phương Tây.
Theo tác giả Eunjung Lim, Bắc Cực hiện không còn đơn thuần là không gian hợp tác quốc tế mà đang chuyển thành mặt trận cạnh tranh quyền lực mới. Với một “cường quốc tầm trung” như Hàn Quốc, đây vừa là cơ hội để nâng tầm ảnh hưởng, vừa là phép thử lớn về khả năng xây dựng chiến lược dài hạn.
