Kỷ lục gia cắt cỏ, bán vé, trông xe, dọn vệ sinh SVĐ
Mỗi khi nói đến sự “bạc” của thể thao, người ta vẫn hay dẫn ra trường hợp đầy nước mắt, khổ ải triền miên của VĐV chạy dài nữ hay nhất Việt Nam Trần Thị Soa (Hà Tĩnh), người từng dự Olympic 1980. Sự bất hạnh của bà, theo một cách nào đó có thể đổ cho số phận, song vẫn phải thấy phần lớn đến từ chính thể thao. Giá như bà có một công việc ổn định, đảm bảo tương xứng, chứ không phải là nhân viên cắt cỏ, dọn vệ sinh, bán vé của sân Vinh, cuộc sống chắc hẳn đã khác nhiều.
Thống kê sơ bộ, có đến 60 - 70% số VĐV từng là tuyển thủ cấp tỉnh thuộc diện chính thức nhiều năm, điển hình như trung tâm số 1 Hà Nội, khi chia tay sự nghiệp thi đấu lập tức phải làm lại từ đầu.
Giống hệt như thế, ở Thái Bình, để ngăn không cho con cái theo bóng chuyền, bao giờ các phụ huynh ở đây cũng lấy ngay “tấm gương” của cựu tuyển thủ quốc gia Bùi Thị Lanh. Nhiều năm nay, người hâm mộ thể thao ở Thái Bình đã quá quen với cảnh danh thủ lẫy lừng một thời này cùng chồng và hai con trông xe cho khách vào SVĐ , rồi làm đủ thứ việc của một lao động phổ thông...
 |
Ngay cả hiện tại, tình cảnh của bác Soa, cô Lanh vẫn luôn là nỗi ám ảnh thường trực đối với bất cứ VĐV nào, kể cả các ngôi sao hàng đầu, dù có thể mức độ không còn đến mức như thế.
Khi làm thầy là “lối ra” duy nhất
Đến giờ các VĐV thể thao vẫn chưa thoát khỏi tình trạng chung, với những vấp váp, trầy trật, khó khăn, khi bỏ lại sàn đấu để... “vào đời” lại. Tuyệt đại đa số đều chỉ chung một con đường: Lấy tấm bằng cử nhân Đại học TDTT (chính quy hay tại chức) rồi sau đó, một số ít đủ khả năng, kinh nghiệm được làm huấn luyện các cấp, còn lại xin vào các trường học dạy thể chất. Điều này bây giờ cũng rất khó vì phải cạnh tranh quyết liệt, vì ngành giáo dục thể chất đã mở rộng đào tạo, hàng năm cho ra lò hàng loạt cử nhân, trong khi nhu cầu có hạn. Chưa kể hàng loạt VĐV thường thường bậc trung, nhất là những đối tượng chỉ có thể dừng lại ở tầm quốc gia, hay tỉnh, phải rời thể thao trong cảnh “tay trắng”.
Theo thống kê, nhu cầu thực tế của các cơ sở huấn luyện đào tạo thể thao, các trung tâm thể thao, bộ môn giáo dục thể chất của trường học các cấp trên cả nước cũng chỉ có thể giải quyết được khoảng 15-20% số VĐV giải nghệ, có bằng cử nhân TDTT hay Sư phạm TDTT.
Bế tắc vì đâu?
Hậu vận hẩm hiu của những Trần Thị Soa, hay Bùi Thị Lanh luôn khiến những người làm thể thao xót xa, đồng cảm, với mong muốn phải tạo ra sự đổi thay. Chỉ có điều, chưa ai nhìn thấu đáo vào cội nguồn vấn đề.
 VĐV chạy dài nữ Trần Thị Soa (Hà Tĩnh) |
Sự thiệt thòi của hai cựu VĐV này chỉ một phần nhỏ xuất phát từ việc không được bố trí, thu xếp công việc, hay có chế độ ưu đãi xứng đáng với cống hiến to lớn khi còn là VĐV. Cái thiếu nhất của họ chính là đã không có được sự chuẩn bị cần thiết về mọi mặt để sẵn sàng bước sang thời hậu VĐV. Khi rời sân đấu, họ cũng khó làm được gì khác, ngoài những việc đơn giản, vì trong cả đời VĐV không được trang bị, học hỏi gì khác, gói gọn trong vòng tròn tập luyện - thi đấu. Họ cũng không thể có những tiêu chí tối thiểu nhất để được xem xét ưu tiên theo quy định của nhà nước, như một tấm bằng, một chứng chỉ đủ cho việc tham gia công tác huấn luyện VĐV, hay làm giáo viên thể chất.
Rất đáng lo vì thể thao thành tích cao Việt Nam đang có một cuộc bùng nổ, đặc biệt về số lượng, song cách tiếp cận, đào tạo VĐV vẫn không có gì thay đổi: Chỉ tập luyện, thi đấu và thành tích. Việc đào tạo, rèn luyện văn hóa, kỹ năng sống và làm việc cho VĐV, ngành thể thao chưa thực sự quan tâm, còn chính các tuyển thủ cũng thụ động. Lổ hổng lớn này xảy ra ngay cả với Hà Nội, nơi đã đã hình thành một mô hình Trung tâm huấn luyện đào tạo có tính tự chủ, phù hợp cao, đảm bảo cho một hệ thống gồm trên 3.500 VĐV của 42 môn, với nguồn kinh phí tối thiểu 300 tỷ đồng mỗi năm.
Như một nếp quen, từ các nhà quản lý huấn luyện cho đến chính các tuyển thủ khi còn tập luyện, thi đấu chỉ nhắm tới đích duy nhất là thành tích và khai thác tới mức cao nhất có thể. VĐV không được học hành đến nơi đến chốn, thiếu hụt kiến thức kỹ năng sống và làm việc. Ngay cả khi giải nghệ, họ cũng gần như không có chế độ chính sách ưu tiên nào về kinh phí, đào tạo lại, hướng nghiệp, hỗ trợ việc làm… Mảng liên kết đào tạo - việc làm với các ngành, đơn vị, doanh nghiệp khác của ngành thể thao coi như không có.
