Là một người làm báo hơn 20 năm, tôi giữ được sự cân bằng này suốt vài năm qua. Nhưng điều khó hơn, là thuyết phục được những người tin vào Hoàng Hường, tin vào sự cao cả mà cô ta và đội ngũ cộng sự tự tô vẽ khi khoác lên chiếc áo từ thiện.
Tối 3/10/2025, khi Bản tin Thời sự 19h của Đài Truyền hình Việt Nam phát phóng sự “Bắt tạm giam Hoàng Hường”, tôi mở tin nhắn, và lần đầu tiên đọc hết nội dung gay gắt mà một người xa lạ đã gửi cho tôi từ vài tháng trước.
Xin lược đi và chỉnh lại những từ tục được chêm chi chít, thì cơ bản tin nhắn có nội dung thế này: “Thôi câm đi thằng già. Tao trước giờ không quan tâm nay thấy Hoàng Hường nó giúp được đồng bào thì mừng cho người dân. Mày có đi vào trong dân đâu mà biết dân họ khổ như nào, họ khổ đến nỗi chỉ cần cho họ 5, 10 nghìn là họ cũng cảm ơn rối rít rồi. Không làm được gì thì cũng câm cái mõm lại là giúp dân rồi đó thằng bần hàn. Còn Hoàng Hường có sản xuất hàng giả thì có Nhà nước xử lý rồi và cũng không thể nào tồn tại đến giờ. Câm lại và ngồi hưởng nốt chút phước của mày đi, để cho Hoàng Hường làm việc tốt. Ếch ngồi đáy giếng không biết gì lại còn đòi ném bom vô hội nghị à?”.
Có nhiều lời miệt thị ném vào tôi lắm, nhưng tin nhắn này có thể nói là tiêu biểu, vì nó bao hàm hầu hết những (nếu có thể gọi là) lập luận của những người ủng hộ và tung hô Hoàng Hường: Dân khổ nhiều lắm, Hoàng Hường giúp rất nhiều người dân. Nếu Hoàng Hường sai, sao chưa bị xử lý? Những kẻ không làm gì (thực ra ở đây đặt trong tương quan là không làm như Hoàng Hường) thì nên im lặng để Hoàng Hường làm từ thiện.
Đó chính là chìa khóa thành công của Hoàng Hường – để chỉ trong vài năm, từ chủ một phòng khám nha khoa vô danh, trở thành bà chủ của một đế chế kinh doanh thực phẩm chức năng nghìn tỷ.
Theo thông tin trên báo chí từ cơ quan điều tra, Hoàng Hường xây dựng hệ sinh thái gồm 18 công ty, 25 hộ kinh doanh và 44 cá nhân để bán thực phẩm chức năng, sản phẩm bảo vệ sức khỏe. Đồng thời chỉ đạo nhân viên hợp thức hóa doanh thu qua các hộ, cá nhân để trốn thuế. Từ tháng 1/2021 đến tháng 6 năm nay, Hoàng Hường đã để ngoài sổ sách gần 1.800 tỷ đồng doanh thu và kê khai sai thuế giá trị gia tăng với doanh thu gần 2.100 tỷ đồng.
Thứ nhất, Hoàng Hường không chọn kinh doanh thuốc, mà cô ta chọn thực phẩm chức năng – vốn luôn được quản lý lỏng lẻo hơn – nhưng lại quảng cáo như thuốc. Từ kem đánh răng, nước súc miệng, cho đến Hoạt Huyết, Xương Khớp, Gel bôi trĩ, sữa công thức… Giá sản phẩm luôn cao hơn gấp rưỡi, gấp đôi, thậm chí nếu xét về công dụng thì so giá thành sản xuất với giá bán là một vốn mấy chục lời. Nhưng Hoàng Hường khéo léo che giấu sự so sánh giá, bằng các hình thức khuyến mãi mua một tặng một (thậm chí tặng hai), cùng nhiều giải thưởng giá trị lớn (mà tính minh bạch của các chương trình khuyến mãi này chắc chắn sẽ được cơ quan chức năng điều tra làm rõ trong thời gian tới).
Thứ hai, đối tượng khách hàng chính yếu của Hoàng Hường là người cao tuổi, bà con nông dân, những người nghèo khó và có định kiến về sự tốn kém khi theo đuổi thăm khám và điều trị ở các cơ sở y tế. Bỏ vài trăm nghìn hay đôi ba triệu mua “tiên dược” của Hoàng Hường, với họ lại như là ánh sáng cuối đường hầm. Dĩ nhiên, tệp khách hàng này dễ bị thuyết phục bởi cái vỏ từ thiện mà Hoàng Hường dày công xây dựng.
Thứ ba, Hoàng Hường không chọn chi tiền cho quảng cáo trên các phương tiện truyền thông đại chúng, nơi có những yêu cầu khắt khe về nội dung, cũng như chi phí đắt đỏ. Hường chi tiền thẳng tới những hoàn cảnh khó khăn, một phần, và dùng số tiền lớn hơn thế nhiều lần cho quảng cáo trên mạng xã hội. Đó là poverty porn (tạm dịch – sự khêu gợi bằng đói nghèo) – một thuật ngữ ra đời ở phương Tây từ thập kỷ 80, chỉ hành động dùng hình ảnh của những người khốn khổ, nghèo đói để khơi dậy sự ủng hộ từ lòng trắc ẩn của cộng đồng, nhằm trục lợi.
Cứ thế, Hoàng Hường giàu càng giàu hơn, và cái phương pháp khêu gợi lòng trắc ẩn bằng sự đói nghèo để chiếm lòng tin của khách hàng - cũng nghèo khó - xét cho đến cùng cũng chẳng vi phạm quy định pháp luật nào. Đó là một phương thức kinh doanh, dù có vẻ vô đạo đức, nhưng chắc chắn ngay cả khi Hoàng Hường đã bị bắt tạm giam, những người tin và ủng hộ cô ta vẫn giữ lập luận như đã ném vào mặt những người phản đối: “Hoàng Hường giúp được đồng bào thì mừng cho người dân, mày không làm được gì thì cũng câm cái mõm lại là giúp dân rồi đó”.
Những bài báo đặt nghi vấn về sai phạm của doanh nhân Hoàng Hường không ít, và năm nào cũng có. Nhưng cho đến ngày hôm nay, sau rất nhiều thời gian công chúng phẫn nộ với cả chất lượng sản phẩm lẫn cung cách làm từ thiện của Hoàng Hường, cô ta mới bị bắt tạm giam để điều tra. Hẳn nhiên, không phải vì có “chống lưng to lắm” như nhiều người đồn thổi, mà bởi vì trong thời đại nhiễu loạn thông tin và niềm tin trở nên suy thoái này, thì những kẻ ranh ma như Hoàng Hường ngày càng kín kẽ hơn, lách luật giỏi hơn. Dẫu vậy, Hoàng Hường đã bị điều tra, thời của thực phẩm chức năng quảng cáo bốc giời, sau một loạt những vụ xử lý mạnh tay của cơ quan chức năng trong năm qua, có lẽ thực sự đến lúc cáo chung.
Cái đúng vẫn luôn ở giữa chúng ta, ở trên tất cả mọi hành động, mọi toan tính – và đó là công chính. Giữ niềm tin ở công chính, tôi tin, mỗi người sẽ không lạc đường, dù đôi khi phải nhắm mắt lại mà bước tới.
