Tiến sĩ Zehra Akkaya, nhà nghiên cứu và cố vấn tại Đại học California (San Francisco), cho biết: “Chế độ ăn của người phụ nữ này chủ yếu gồm ngũ cốc lạnh, kẹo socola, nước ngọt, hoặc các loại đồ uống đóng chai có đường”.
Tiến sĩ Akkaya là tác giả chính của nghiên cứu mới phân tích về tác động của thực phẩm siêu chế biến đối với mỡ trong cơ ở những người có nguy cơ bị thoái hóa khớp gối. Bà nhận định rằng những dải mỡ ẩn nấp giữa và bên trong các sợi cơ có thể là dấu hiệu của những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.
Thực phẩm siêu chế biến có liên quan đến việc tăng cân, béo phì và sự phát triển của các bệnh mãn tính như ung thư, tim mạch, tiểu đường tuýp 2, và trầm cảm. Những loại thực phẩm này thậm chí còn có thể làm giảm tuổi thọ.
Theo Trung tâm Dự phòng và Kiểm soát Bệnh tật (CDC) Mỹ, hơn 50% lượng calo tiêu thụ của người lớn tại quốc gia này đến từ thực phẩm siêu chế biến. Ở trẻ em, con số đó còn tăng lên đến 62%.
Một người phụ nữ khác tham gia nghiên cứu cũng có tình trạng vân mỡ trong cơ đùi, nhưng mức độ không nghiêm trọng bằng. Khoảng 29% chế độ ăn hàng năm của bà là thực phẩm siêu chế biến.
“Điều này đặc biệt đáng lo ngại bởi những cá nhân này dù tại thời điểm chụp MRI chưa có dấu hiệu thoái hóa khớp gối, nhưng chất lượng cơ bắp đã suy giảm rõ rệt”, Tiến sĩ Akkaya cho biết.
Mối liên hệ giữa mỡ trong cơ và đau khớp gối
Các tế bào mỡ đóng vai trò như những vật cản, ngăn chặn quá trình tái tạo và khiến cơ bắp dần suy yếu. Đây chính là tác nhân chính dẫn đến thoái hóa khớp gối, dạng bệnh lý về khớp phổ biến nhất, ảnh hưởng đến gần 375 triệu người trên toàn thế giới. Tình trạng này từng được mặc định là căn bệnh của tuổi già, song một nghiên cứu mới đây đã chỉ ra rằng hơn một nửa số ca mắc bệnh hiện nay lại nằm ở nhóm người dưới 55 tuổi. Sự “trẻ hóa” đáng báo động này được cho là hệ quả từ sự gia tăng béo phì chóng mặt trên toàn cầu.
“Cơ đùi đóng vai trò quan trọng đối với sự ổn định của khớp gối. Bất kỳ sự suy giảm nào về sức mạnh hay trương lực cơ cũng có thể làm tăng áp lực cơ học lên khớp. Điều này đặc biệt ở những người béo phì, khi trọng lượng cơ thể dư thừa càng làm trầm trọng thêm tình trạng này. Nhóm nghiên cứu của chúng tôi cùng các đồng nghiệp khác trước đây đã chỉ ra được mối liên hệ chặt chẽ giữa sức mạnh, chất lượng, chức năng cơ bắp với sự tiến triển của thoái hóa khớp gối”, Tiến sĩ Akkaya nhận định.
Bác sĩ chẩn đoán hình ảnh Miriam Bredella, Giám đốc Viện Khoa học Lâm sàng và Chuyển dịch tại NYU Langone Health (New York), cho biết việc phát hiện mỡ trong cơ đùi đồng nghĩa với việc các nhóm cơ khác trong cơ thể cũng bị ảnh hưởng.
“Đây là một quá trình mang tính hệ thống, vì vậy nó không chỉ xảy ra ở đùi. Bạn có thể quan sát các nhóm cơ khác như bắp chân, vai hay vùng bụng, tình trạng của chúng cũng sẽ tương tự”, bác sĩ Bredella cho biết.
Bà giải thích rằng việc chất lượng cơ giảm sút do sự xâm nhập của mỡ đồng nghĩa với việc cơ bắp không còn đủ khỏe, và đó chính là dấu hiệu dự báo cho những vấn đề sức khỏe trong tương lai.
“Nếu bạn đang nằm viện, tình trạng yếu cơ sẽ kéo dài thời gian điều trị. Nếu bạn phải phẫu thuật, đó là một dấu hiệu xấu cho kết quả phục hồi. Chúng tôi đã thực hiện nhiều nghiên cứu trên bệnh nhân ung thư, và nhận thấy tình trạng này làm tăng nguy cơ biến chứng phẫu thuật, cũng như khả năng tái phát khối u. Điều này thực sự rất tồi tệ”, bác sĩ Bredella cho biết thêm.
Thực phẩm siêu chế biến có phải nguyên nhân?
Một nghiên cứu mới đã phân tích hình ảnh MRI của 615 người tham gia “Sáng kiến thoái hóa khớp”, một dự án nghiên cứu quy mô quốc gia nhằm tìm hiểu cách phòng ngừa và điều trị thoái hóa khớp gối. Tại thời điểm tham gia, không ai có dấu hiệu mắc bệnh. Độ tuổi trung bình của những người này là 60 với chỉ số khối cơ thể (BMI) là 27.
Theo cách tính BMI thông thường, chỉ số từ 25 - 29,9 là thừa cân, từ 30 - 34,9 là béo phì, từ 35 - 39,9 là béo phì độ 2, và trên 40 được coi là béo phì nghiêm trọng hoặc độ 3.
Kết quả cho thấy: Người phụ nữ có chế độ ăn chứa 29,5% thực phẩm siêu chế biến (BMI 32,6), nhưng mức độ vận động thấp hơn hẳn so với người phụ nữ có chế độ ăn chứa tới 87,1% thực phẩm siêu chế biến (BMI 31,8). Tuy nhiên, người phụ nữ nạp nhiều thực phẩm siêu chế biến hơn lại có lượng vân mỡ trong cơ đùi nhiều hơn một cách rõ rệt.
Theo Tiến sĩ Thomas Link, tác giả chính của nghiên cứu, Giáo sư tại Đại học California (UCSF), tổng lượng calo nạp vào dường như không phải là yếu tố chính gây ra tình trạng này.
“Qua nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy một người tiêu thụ càng nhiều thực phẩm siêu chế biến thì lượng mỡ trong cơ đùi của họ càng cao, bất kể lượng calo nạp vào là bao nhiêu”, Tiến sĩ chia sẻ thêm.
Mặc dù nghiên cứu chưa khẳng định được thực phẩm siêu chế biến có trực tiếp gây ra tình trạng vân mỡ trong cơ hay không, tuy nhiên bác sĩ Bredella cho biết: “Đó là một mối liên hệ rõ ràng. Tuy nhiên, chúng tôi vẫn chưa rõ sử dụng loại thực phẩm này trong bao lâu thì cơ bắp mới bị ảnh hưởng. Và liệu khi ngừng ăn, tình trạng này có biến mất hay không? Điều chúng ta biết chắc chắn là nếu bạn đang bị nhiễm mỡ trong cơ nhưng bắt đầu tập thể dục và ăn uống lành mạnh, chất lượng cơ bắp chắc chắn sẽ được cải thiện. Quá trình này ở người trẻ dễ dàng hơn người già, nhưng hoàn toàn có thể thực hiện được”.
Cách giảm mỡ, tăng cơ và bảo vệ khớp
Tiến sĩ Link cho rằng mọi người không nên bắt đầu bằng các môn thể thao liên quan đến bóng như bóng rổ hay tennis. “Chúng tôi không khuyến khích các bài tập cường độ cao vì chúng có thể gây tổn thương khớp gối. Các bài tập cường độ thấp là lựa chọn tốt nhất”, ông chia sẻ.
Các chuyên gia cho rằng nên tập trung vào các nhóm cơ xung quanh đầu gối như cơ đùi trước, cơ gân kheo, cơ mông và bắp chân thông qua các bài tập như: squat dựa tường (wall squats), bước lên bục (step-ups), nâng chân khi đứng, nâng đùi trong và nhón gót.
“Trong một nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy máy tập toàn thân elip rất hữu ích, có lẽ còn hiệu quả hơn các bài tập cường độ thấp khác. Bên cạnh đó, tập luyện với tạ cũng hỗ trợ rất nhiều”, Tiến sĩ Link chia sẻ.
Về chế độ ăn uống, bác sĩ Bredella khẳng định điều tốt nhất là ăn những bữa ăn đầy đủ dinh dưỡng chế biến từ thực phẩm tươi sống, tự nấu tại nhà.
“Cơ bắp cần đủ protein, nhưng việc tìm đến các thanh protein siêu chế biến hay thực phẩm bổ sung không phải là giải pháp. Rất nhiều thanh protein chứa đầy đường và không thực sự lành mạnh như những gì được quảng cáo”, bà lưu ý.
Các bước giúp cắt giảm thực phẩm siêu chế biến:
Một là, đọc và so sánh nhãn sản phẩm. Hãy chọn những sản phẩm ít qua chế biến hơn. Ví dụ, thay thế sữa chua có hương vị bằng sữa chua nguyên chất có thêm trái cây.
Hai là, những gì bạn ăn thêm vào cũng quan trọng không kém những gì bạn cắt bỏ. Hãy tập trung bổ sung vào thực đơn các loại thực phẩm như ngũ cốc nguyên hạt, rau củ, các loại đậu, và trái cây tươi.
Ba là, cẩn trọng với các loại đồ uống. Đồ uống có đường vốn không mang lại giá trị dinh dưỡng. Hãy thay thế chúng bằng nước lọc.
Bốn là, khi đi ăn ngoài, hãy ưu tiên các nhà hàng và quán cà phê địa phương thay vì các chuỗi thức ăn nhanh. Những cơ sở ăn uống nhỏ lẻ thường có xu hướng ít sử dụng thực phẩm siêu chế biến hơn.
