Trong hơn một thập kỷ xây dựng các tuyến metro, cả hai thành phố lớn nhất của Việt Nam đều ghi nhận thị trưởng động bất động sản diễn ra sôi nổi với hàng loạt dự án xuất hiện dọc theo các tuyến đường sắt đô thị này, bà Lê Thị Huyền Trang, Tổng Giám Đốc, Trưởng Bộ phận Tư vấn và Nghiên cứu JLL Việt Nam chia sẻ.
Theo báo cáo của JLL Việt Nam, các dự án nằm trong phạm vi 10 phút đi bộ từ nhà ga metro hiện chiếm 14-16% tổng nguồn cung bất động sản thương mại và 4-9% nguồn cung nhà ở ở cả hai thị trường. Con số này cho thấy tầm quan trọng ngày càng tăng của các dự án có liên quan đến hệ thống giao thông công cộng trong tổng thể nguồn cung bất động sản của hai thành phố lớn nhất Việt Nam.
Các dự án bất động sản liền kề ga metro cũng ghi nhận tốc độ tăng giá đáng kể sau khi các tuyến metro chính thức đi vào hoạt động. Cụ thể, mức tăng giá trung bình khoảng 200-250 USD/m2 trong một năm. Điều này tương đương với tỷ lệ tăng trưởng hàng năm ấn tượng 8% đối với bất động sản liền kề metro, cao gấp đôi so với mức tăng 4% của trung bình thị trường tại TPHCM trong năm 2025. Sự chênh lệch này cho thấy giá trị rõ rệt mà các dự án Phát triển theo định hướng giao thông công cộng (TOD) mang lại so với phát triển bất động sản truyền thống.
Tại Hà Nội, sự chênh lệch này còn rõ rệt và ấn tượng hơn nữa. Các dự án gần metro đã ghi nhận mức tăng giá 19% so với mức trung bình thị trường chỉ 12% trong năm 2022, theo JLL. Tốc độ tăng trưởng đặc biệt ấn tượng 19% này càng đáng ghi nhận khi xét trong bối cảnh thị trường bất động sản chung đang đối mặt với nhiều thách thức trong giai đoạn này.
Việc xây dựng tuyến metro đầu tiên của thành phố từ 2015 đến 2024 đã đánh dấu một bước ngoặt lịch sử quan trọng. Tất cả các bên liên quan - từ nhà phát triển, người mua nhà đến cơ quan quản lý nhà nước - bắt đầu nhận ra tiềm năng biến đổi mạnh mẽ của mô hình TOD. Cụ thể ở TPHCM, các dự án TOD đã thúc đẩy sự mở rộng đô thị chưa từng có về phía đông, vượt ra ngoài lõi đô thị truyền thống để tiến vào khu vực chưa được phát triển cho đến đường vành đai 3. Trong khi đó, khu vực hành lang phía tây nằm giữa đường vành đai 2 và 3 vẫn phần lớn chưa được khai thác do chưa có cú hích hạ tầng.
Từ năm 2025 trở đi, Chính phủ Việt Nam đã áp dụng TOD như một giải pháp để giảm sự tập trung dân cư ở các khu vực nội thành. Sự thay đổi chính sách này, kết hợp với sự xuất hiện của các khu đô thị tích hợp dọc theo đường vành đai, đã tạo ra động lực mới, hứa hẹn sẽ cải thiện hệ thống đường vành đai với sự phát triển cân bằng theo mọi hướng. Sự thay đổi này phù hợp với xu hướng rộng hơn đã nổi lên trong thập kỷ qua: các khu đô thị tích hợp quy mô lớn. Các nhà phát triển BĐS đã áp dụng các phương pháp tiếp cận toàn diện đối với Khu đô thị tích hợp, tìm cách khắc phục những bất lợi về vị trí bằng cách tạo ra các tiện ích thương mại và giải trí riêng. Cách tiếp cận này tỏ ra đặc biệt có giá trị đối với các dự án ở khu vực phía tây thành phố, nơi sự phát triển dân cư vẫn chưa mở rộng một cách tự nhiên ra ngoài ranh giới đường vành đai 2.
Trong thời gian tới, ứng dụng của TOD ở Việt Nam có thể vượt ra khỏi hệ thống đường sắt và gắn với các phương tiện giao thông công cộng đường bộ như xe buýt nhanh (Bus Rapid Transit - BRT). Về bản chất, TOD hướng đến việc tạo ra các cộng đồng đa chức năng, dễ dàng đi bộ, tập trung quanh các trung tâm giao thông công cộng chất lượng cao, bất kể công nghệ nền tảng là gì, bà Trang nhấn mạnh.
Phản ứng tích cực của thị trường đối với các dự án gần metro đã củng cố niềm tin của các cơ quan chức năng trong việc đẩy nhanh phát triển đô thị theo mô hình TOD. Theo quan sát, khái niệm TOD đã thu hút sự quan tâm đáng kể từ cả chính quyền và các nhà phát triển kể từ năm 2023, đặc biệt sau khi được hỗ trợ bởi Nghị quyết 98/2023/QH15 trong việc thí điểm mô hình phát triển đô thị theo định hướng phát triển giao thông công cộng ở TPHCM. Nhờ đó TOD trở thành nền tảng trong quy hoạch phát triển đô thị và các chiến lược marketing dự án.
Chính quyền địa phương đã nhận ra rằng TOD không chỉ là một xu hướng phát triển bất động sản mà còn là công cụ chính sách quan trọng để định hướng tăng trưởng đô thị bền vững. Việc khuyến khích phát triển theo mô hình TOD này đóng vai trò kép: vừa là nút hạ tầng giao thông quan trọng, vừa là "không gian thứ ba" (third place) - một môi trường xã hội chung nơi mọi người có thể tụ tập, tương tác và xây dựng các mối liên kết cộng đồng bền chặt.
 |
Các dự án bất động sản liền kề ga metro cũng ghi nhận tốc độ tăng giá đáng kể sau khi tuyến metro số 1 TP Hồ Chí Minh chính thức đi vào hoạt động. |
Bốn trụ cột cơ bản của TOD thành công.
Dựa trên các quan sát thị trường từ góc độ bất động sản, các chuyên gia JLL nhấn mạnh rằng các dự án TOD thành công cần được xây dựng trên bốn trụ cột cơ bản: kết nối, giao thông phi cơ giới, tiện ích, và phát triển bất động sản phức hợp. Mỗi trụ cột này đóng vai trò quan trọng và bổ trợ lẫn nhau trong việc tạo ra một hệ sinh thái TOD hoàn chỉnh và bền vững.
Hiện tại, phần lớn các nhà phát triển chủ yếu tập trung vào việc tạo ra kết nối vật lý trực tiếp giữa dự án của họ và các ga giao thông công cộng. Tuy nhiên, một điều đáng tiếc là họ thường bỏ qua hoặc chưa khai thác hết tiềm năng của việc nâng cao trải nghiệm kết nối thông qua không gian xanh và hạ tầng giao thông phi cơ giới.
Khác biệt căn bản với phát triển bất động sản truyền thống, TOD đòi hỏi các nhà phát triển phải mở rộng vai trò và bổ sung các bộ phận vận hành mới hoạt động giống như các nhà điều hành trung tâm thương mại nhưng ở quy mô khu đô thị, để tích cực nuôi dưỡng lưu lượng người đi bộ và khuyến khích sự tham gia của cộng đồng thông qua việc tổ chức các sự kiện, hoạt động văn hóa - xã hội và tạo ra những trải nghiệm có ý nghĩa.
Đa số các dự án TOD đang được lên kế hoạch tại TPHCM và Hà Nội đều được đặt ở các khu vực ngoại ô với quỹ đất đáng kể, định vị để phát triển theo quy mô khu đô thị quy mô lớn, mật độ cao với nhiều loại hình bất động sản khác nhau. Do đó, các nhà phát triển cần cân nhắc cẩn thận về sự kết hợp phù hợp giữa các hợp phần nhà ở và thương mại.
Những khu đô thị này cần được bổ sung bởi các tiện ích chiến lược có khả năng thu hút lưu lượng người đi bộ từ nhà ga đến dự án của mình, thay vì chỉ tập trung phục vụ độc quyền cho cư dân dự án. Thành công cuối cùng của những khu đô thị tích hợp TOD sẽ phụ thuộc chính vào khả năng tạo ra những cộng đồng thực sự có nhịp sống và bản sắc riêng, cân bằng hài hòa giữa việc đầu tư vào hạ tầng vật lý cứng và việc kích hoạt, nuôi dưỡng cộng đồng, mô hình mở rộng và phát triển các thành phố trở nên bền vững, công bằng và đáng sống hơn. Thách thức này sẽ định hình và quyết định chương tiếp theo của quá trình chuyển đổi đô thị tại Việt Nam, các chuyên gia JLL kết luận.
Mô hình Phát triển theo định hướng giao thông công cộng (Transit-Oriented Development - TOD) không đơn thuần là việc xây dựng các khu dân cư gần ga tàu hay trạm xe buýt, mà thực chất là một triết lý quy hoạch tổng thể nhằm tạo ra những đô thị nén, thân thiện với người đi bộ và có tính kết nối cao. Đây là giải pháp thông minh nhằm giải quyết những thách thức lớn của các đô thị hiện đại: ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, và sự thiếu hụt không gian sống chất lượng cao. Mô hình TOD đã được áp dụng thành công tại nhiều thành phố lớn trên thế giới và mang lại những lợi ích rõ rệt về giảm phụ thuộc vào xe cá nhân, giảm phát thải carbon và tăng năng suất kinh tế. Điều đáng chú ý là các thành phố áp dụng TOD không chỉ cải thiện chất lượng sống mà còn tạo ra giá trị bất động sản bền vững, thu hút đầu tư và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.
