Khi phở không chỉ đơn giản là một món ăn
Từ những nhà hàng Việt Nam ở nước ngoài đến các chương trình quảng bá ẩm thực quy mô quốc tế, phở đang được giới thiệu theo nhiều cách khác nhau. Không chỉ hiện diện trên thực đơn, món ăn này còn trở thành chất liệu để kể câu chuyện về con người, đời sống và văn hóa Việt.
Chương trình Phở Cultural Roadshow Europe 2026 đã đi qua nhiều thành phố thuộc sáu quốc gia châu Âu, kết hợp quảng bá ẩm thực, giao lưu cộng đồng và các hoạt động giới thiệu giá trị văn hóa của phở. Chương trình hướng tới việc đưa phở trở thành một biểu tượng nhận diện văn hóa Việt Nam trên trường quốc tế. Những hoạt động này cho thấy quảng bá phở có thể vượt ra ngoài khuôn khổ giới thiệu một món ăn.
 |
Phở Cultural Roadshow Europe 2026 được tổ chức tại Hungary (Ảnh: ĐSQ Việt Nam tại Hungary) |
Nhìn từ công nghiệp văn hóa, phở có lợi thế khi kết hợp khả năng tiêu dùng rộng rãi với những câu chuyện giàu chất liệu sáng tạo. Từ một món ăn, người làm truyền thông có thể khai thác lịch sử hình thành, nguồn gốc nguyên liệu, kỹ thuật chế biến và tập quán thưởng thức. Các nội dung ấy mở ra khả năng tiếp cận công chúng qua nhiều hình thức, từ trải nghiệm trực tiếp đến phim ngắn, ấn phẩm và sản phẩm số.
Sự khác biệt giữa giới thiệu ẩm thực và lan tỏa văn hóa nằm ở chiều sâu của thông tin được truyền tải. Một hình ảnh bắt mắt hay hương vị dễ tiếp nhận có thể thu hút thực khách, nhưng chưa chắc giúp họ hiểu về nơi xuất xứ của món ăn. Khi câu chuyện về người làm nghề, đời sống đô thị và tập quán ẩm thực được đưa vào trải nghiệm, phở có thêm cơ hội trở thành cầu nối giữa thực khách với văn hóa Việt Nam.
Thích ứng nhưng không mất bản sắc
Phở đã hiện diện tại nhiều quốc gia thông qua hoạt động kinh doanh của cộng đồng người Việt và các nhà hàng phục vụ thực khách quốc tế. Với một bộ phận người nước ngoài, món ăn này là điểm tiếp xúc ban đầu với ẩm thực Việt Nam, từ đó khơi gợi sự tò mò về con người, lối sống và đất nước. Khi đi vào môi trường mới, phở thường được điều chỉnh để phù hợp với nguồn nguyên liệu, khẩu vị và thói quen tiêu dùng tại địa phương. Cách nêm nếm hoặc phương thức phục vụ có thể khác với trải nghiệm tại Việt Nam. Những thay đổi này phản ánh quá trình thích ứng của sản phẩm, song cũng đặt ra câu hỏi về việc duy trì những đặc trưng làm nên phở Hà Nội.
Qua trải nghiệm của chị Thanh Vân - một du học sinh Việt Nam sinh sống tại Mỹ, chị cho rằng hương vị ở nước ngoài có thể khác với hương vị món ăn tại Việt Nam. Tuy nhiên, không phải mọi thay đổi đều đồng nghĩa với việc đánh mất bản sắc. Một món ăn có thể hình thành những biến thể khi tiếp xúc với những nền văn hóa khác nhau. Điều đáng quan tâm là những đặc trưng nào được duy trì, thông tin về nguồn gốc có được giới thiệu chính xác và người thưởng thức có cơ hội tìm hiểu câu chuyện phía sau món ăn hay không.
 |
Hình ảnh chị Thanh Vân thưởng thức phở cùng bạn (Ảnh: NVCC) |
Đối với các nhà hàng Việt Nam ở nước ngoài, thực đơn và không gian phục vụ có thể trở thành nơi giới thiệu văn hóa. Thông tin về nguyên liệu, kỹ thuật chế biến, lịch sử món ăn hoặc đời sống ẩm thực có thể được thể hiện qua bảng giới thiệu, nội dung số thậm chí là các hoạt động giao lưu tại cửa hàng. Cách tiếp cận này giúp mở rộng trải nghiệm của khách hàng, đưa phở ra khỏi phạm vi một lựa chọn ăn uống thông thường.
Cộng đồng người Việt ở nước ngoài giữ vai trò quan trọng trong quá trình này, từ duy trì kỹ thuật chế biến đến giới thiệu thói quen thưởng thức và câu chuyện về quê hương. Song, để phở tạo dựng vị thế lâu dài, nỗ lực của từng nhà hàng cần được hỗ trợ bởi cách tiếp cận nhất quán hơn trong việc giới thiệu sản phẩm. Khi chất lượng được duy trì, nguồn gốc được truyền tải rõ ràng và sự điều chỉnh phù hợp không làm lu mờ những đặc trưng cốt lõi, phở có thể vừa thích ứng với thị trường sở tại, vừa góp phần mở rộng sự hiểu biết về văn hóa Việt Nam cho bạn bè quốc tế.
Từ di sản đến tài sản trí tuệ
Vào tháng 7/2026, Hà Nội phát động cuộc thi “Sáng tạo IP văn hóa từ di sản văn hóa phi vật thể “Phở” Hà Nội”, với các hình thức như ký họa, nhiếp ảnh, video ngắn, nội dung số, bộ nhận diện và ý tưởng tài sản trí tuệ văn hóa. Hoạt động hướng tới khai thác chất liệu di sản để phát triển thương hiệu “Phở Hà Nội”, đồng thời góp phần chuẩn bị hồ sơ đề nghị UNESCO ghi danh.
Từ một món ăn, phở có thể trở thành chất liệu cho nhiều sản phẩm sáng tạo, từ hình ảnh, nội dung số đến các hoạt động trải nghiệm văn hóa. Những sản phẩm này không chỉ mở rộng cách tiếp cận công chúng mà còn tạo thêm không gian để kể câu chuyện về lịch sử, kỹ thuật chế biến, tập quán thưởng thức và đời sống gắn với phở. Thay vì chỉ giới thiệu món ăn thông qua hương vị, việc khai thác các chất liệu văn hóa giúp công chúng hiểu hơn về bối cảnh hình thành và những yếu tố làm nên nét riêng của phở Hà Nội.
 |
Ẩm thực trở thành con đường lan tỏa di sản văn hóa hữu hiệu tới bè bạn quốc tế |
Tuy nhiên, chuyển hóa di sản thành tài sản trí tuệ không đơn thuần là đưa hình ảnh phở vào các sản phẩm truyền thông. Quá trình này cần xác định rõ giá trị cốt lõi được khai thác, bảo đảm thông tin chính xác và tôn trọng nguồn gốc văn hóa. Việc xây dựng bộ nhận diện, phát triển nội dung số hay đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ có thể giúp sản phẩm tạo dấu ấn trên thị trường, hạn chế nguy cơ bị sử dụng tùy tiện và tăng khả năng nhận diện thương hiệu.
Hướng đi này cũng mở ra khả năng kết nối phở với các lĩnh vực khác của công nghiệp văn hóa. Hình ảnh và câu chuyện về phở có thể được phát triển thành ấn phẩm, sản phẩm lưu niệm, nội dung du lịch hoặc những trải nghiệm tìm hiểu ẩm thực địa phương. Khi được tổ chức phù hợp, các sản phẩm ấy có thể tạo thêm cơ hội kinh doanh cho doanh nghiệp, người làm nghề và cộng đồng nắm giữ tri thức truyền thống.
Xuất khẩu ẩm thực là đưa món ăn đến với người tiêu dùng quốc tế. Xuất khẩu văn hóa đòi hỏi công chúng hiểu và nhận diện được những giá trị phía sau món ăn. Với phở Hà Nội, thước đo đó không chỉ là số lượng nhà hàng hay mức độ phổ biến, mà còn là khả năng chuyển hóa di sản thành sản phẩm sáng tạo có sức sống lâu dài trên thị trường.
