MIND (Mediterranean-DASH Intervention for Neurodegenerative Delay) là sự kết hợp giữa hai chế độ ăn nổi tiếng Địa Trung Hải và DASH - vốn được thiết kế nhằm bảo vệ sức khỏe tim mạch. Sự giao thoa này tạo nên một chế độ ăn hướng trực tiếp đến việc bảo vệ não bộ và trì hoãn suy giảm nhận thức.
Khác với những chế độ ăn kiêng thông thường, MIND không chỉ đặt trọng tâm vào việc “ăn ít” hay “tránh béo”, mà nhấn mạnh việc lựa chọn đúng nhóm thực phẩm có lợi cho não. Rau lá xanh, quả mọng, các loại đậu, cá, gia cầm, ngũ cốc nguyên hạt, hạt và dầu ô liu là những thành phần chủ đạo. Ngược lại, thịt đỏ, bơ, phô mai và đồ chiên rán, những thực phẩm giàu chất béo bão hòa được khuyến nghị hạn chế tối đa.
Theo nhóm nghiên cứu của giáo sư Changzheng Yuan (Trường Y Đại học Chiết Giang, Trung Quốc), những người tuân thủ chặt chẽ chế độ ăn MIND có tốc độ lão hóa cấu trúc não chậm hơn rõ rệt trong suốt 12 năm theo dõi.
Cụ thể, mỗi lần tăng 3 điểm trong mức độ tuân thủ chế độ ăn giúp giảm khoảng 20% nguy cơ teo chất xám. Hiệu quả này tương đương với việc làm chậm quá trình lão hóa não bộ khoảng 2,5 năm.
Không dừng lại ở đó, nghiên cứu còn ghi nhận sự giãn nở của các tâm thất, một chỉ dấu của teo não và suy giảm nhận thức cũng diễn ra chậm hơn. Mỗi mức tăng 3 điểm tuân thủ giúp giảm 8% tốc độ giãn nở, tương ứng với việc “trẻ hóa” não bộ thêm khoảng một năm.
Trong hơn một thập kỷ, những người tham gia không chỉ cung cấp thông tin chi tiết về chế độ ăn uống mà còn trải qua các kiểm tra sức khỏe định kỳ và chụp cộng hưởng từ (MRI) não ít nhất hai lần. Nhờ đó, các nhà khoa học có thể theo dõi trực tiếp những thay đổi về cấu trúc não theo thời gian.
Phát hiện mới này đồng thời củng cố các bằng chứng trước đây cho thấy chế độ ăn kiểu Địa Trung Hải và MIND có liên quan đến việc cải thiện suy giảm nhận thức và giảm nguy cơ mắc bệnh Alzheimer.
Phân tích cho thấy một số nhóm thực phẩm đóng vai trò nổi bật trong hiệu quả chống lão hóa não. Quả mọng, giàu chất chống oxy hóa, có liên quan đến việc làm chậm sự giãn nở của tâm thất. Trong khi đó, thịt gia cầm góp phần hạn chế cả quá trình teo chất xám lẫn biến đổi cấu trúc não.
Ngược lại, việc tiêu thụ nhiều đồ ngọt và thực phẩm chiên rán lại có xu hướng đẩy nhanh quá trình lão hóa não. Những thực phẩm này liên quan đến sự suy giảm ở hồi hải mã, khu vực quan trọng đối với trí nhớ, cũng như làm tăng tốc độ giãn nở của các tâm thất.
Một số phát hiện gây bất ngờ, như việc pho mát dường như có liên quan đến tác động bảo vệ não hoặc ngũ cốc nguyên hạt lại gắn với sự suy giảm chất xám, được các nhà khoa học khuyến cáo cần được diễn giải thận trọng. Những kết quả này có thể chịu ảnh hưởng từ cách phân loại thực phẩm hoặc bối cảnh dinh dưỡng ở các giai đoạn nghiên cứu khác nhau.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng thận trọng lưu ý: đây là nghiên cứu quan sát, vì vậy chưa thể khẳng định mối quan hệ nhân quả tuyệt đối. Dù vậy, giả thuyết rằng chế độ ăn lành mạnh góp phần cải thiện cấu trúc và chức năng não vẫn được đánh giá là hợp lý hơn.
Theo các chuyên gia, điểm mấu chốt không nằm ở việc tập trung vào một vài “siêu thực phẩm”, mà ở toàn bộ mô hình ăn uống. Sự kết hợp giữa các nhóm thực phẩm và tác động cộng hưởng của chúng mới là yếu tố quyết định.
Trong bối cảnh dân số toàn cầu đang già hóa nhanh chóng, việc tìm kiếm các giải pháp đơn giản, bền vững để bảo vệ sức khỏe não bộ trở thành ưu tiên hàng đầu.
Chế độ ăn MIND, với nền tảng từ thực vật và sự cân bằng dinh dưỡng, không chỉ là một xu hướng mà đang dần định hình như một chiến lược phòng ngừa suy giảm nhận thức dựa trên bằng chứng khoa học.
Dù chưa thể xem đây là “liều thuốc” ngăn chặn lão hóa, nhưng thông điệp mà nghiên cứu gửi gắm là rõ ràng: những lựa chọn tưởng chừng nhỏ bé trong bữa ăn hằng ngày có thể tạo ra những khác biệt lớn đối với sức khỏe não bộ trong dài hạn.
