Chỉ 8 tháng trước, đảng Dân chủ Tự do (LDP) - lực lượng cầm quyền gần như liên tục suốt 7 thập niên qua của Nhật Bản - dường như đã ở bên bờ vực khủng hoảng. Đảng này mất đa số tại Hạ viện lần thứ hai trong vòng 15 tháng, nhiều nghị sĩ vướng bê bối quỹ đen kéo dài, còn Thủ tướng khi đó là Shigeru Ishiba trở thành mục tiêu của những toan tính nội bộ.
Thế nhưng, khi cử tri Nhật Bản chuẩn bị đi bỏ phiếu trong điều kiện thời tiết giá lạnh cuối tuần này, bức tranh đã đảo chiều. LDP được dự báo sẽ giành thắng lợi lớn, và sự hồi sinh bất ngờ ấy gắn chặt với tên tuổi của một người phụ nữ: Thủ tướng Sanae Takaichi.
Canh bạc chính trị và bước ngoặt lịch sử
Cuộc bầu chọn lãnh đạo LDP hồi tháng 10 năm ngoái, được thúc đẩy bởi phe bảo thủ nhằm thay thế ông Ishiba, ban đầu được dự đoán sẽ đưa Shinjiro Koizumi - gương mặt trẻ trung, có sức hút truyền thông và là con trai của một cựu thủ tướng - lên nắm quyền. Nhưng kết quả lại đi theo hướng khác.
LDP đã đặt cược vào đối thủ bảo thủ cứng rắn hơn là bà Takaichi, đưa bà trở thành nữ thủ tướng đầu tiên trong lịch sử Nhật Bản. Nếu các cuộc thăm dò dư luận là chính xác, đây là một canh bạc mang lại lợi ích vượt xa mọi dự đoán, kể cả với những đồng minh lạc quan nhất của bà.
Chỉ trong bốn tháng cầm quyền, bà Takaichi đã có lịch trình dày đặc với các cuộc gặp cấp cao, từ Tổng thống Mỹ Donald Trump, người gần đây công khai ủng hộ và mời bà tới Nhà Trắng vào tháng 3, cho tới Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung. Bà cũng gây chú ý với lập trường cứng rắn về Đài Loan, khiến Bắc Kinh phản ứng, đồng thời làm thị trường trái phiếu lo ngại khi đưa ra cam kết cắt giảm thuế quy mô lớn. Những mối liên hệ cũ với Giáo hội Thống nhất tai tiếng cũng bị dư luận soi xét trở lại.
Dẫu vậy, hình ảnh của bà Takaichi vẫn nổi lên như “vũ khí” hiệu quả nhất của LDP trong chiến dịch tranh cử.
Cơn sốt cá nhân và sức mạnh mạng xã hội
Không chỉ là một nhà lãnh đạo, bà Takaichi còn trở thành trung tâm của một “văn hóa sùng bái cá nhân” hiếm thấy trong chính trường Nhật Bản. Từ trang phục, đồ ăn vặt trên tàu, cho đến chiếc bút màu hồng bà dùng để ghi chép trong quốc hội, mọi chi tiết đều được người ủng hộ theo dõi và bàn luận sôi nổi.
Các khảo sát gần đây cho thấy LDP và đối tác liên minh nhỏ là Đảng Đổi mới Nhật Bản có thể giành hơn 300 trong tổng số 465 ghế tại Hạ viện, đủ để đạt đa số hai phần ba và kiểm soát các ủy ban nghị viện. Trái lại, liên minh đối lập đang đối mặt nguy cơ thua lỗ nặng.
Ở tuổi 64, bà Takaichi là người ngưỡng mộ cựu Thủ tướng Anh Margaret Thatcher, nhưng không phải biểu tượng quen thuộc của phong trào nữ quyền Nhật Bản. Bà phản đối việc cho phép nữ thành viên hoàng gia kế vị ngai vàng, ủng hộ việc vợ chồng dùng chung họ mà thường là họ chồng và không có ý định phá vỡ các truyền thống lâu đời, như bước vào võ đài sumo “thiêng” để trao cúp.
Điều nghịch lý là chính hình ảnh đó lại giúp bà thu hút cử tri trẻ. Chiến lược truyền thông số khéo léo nhấn mạnh bà “không phải” kiểu chính trị gia nam giới xuất thân dòng dõi, lớn tuổi và mặc nhiên tin rằng mình sinh ra để cầm quyền.
“Trước đây, chính trị Nhật Bản bị thống trị bởi những người đàn ông lớn tuổi”, một giảng viên Đại học Tokyo nhận xét. “Việc thủ tướng là phụ nữ, với xuất thân khác biệt, tạo cảm giác rằng điều gì đó đang thay đổi”.
"Thủ tướng thường dân" và kỳ vọng cử tri
Xuất thân trong một gia đình bình thường với mẹ là cảnh sát và cha làm việc cho một hãng ô tô, bà Takaichi thường nhắc đến tuổi thơ giản dị trong các bài phát biểu. Bà nói về kiểm soát nhập cư, chi phí sinh hoạt, thậm chí cả giá đi làm tóc, những chủ đề gần gũi với đời sống thường nhật. Khác với nhiều người tiền nhiệm, bà tránh tiệc tùng đêm khuya và nhà hàng sang trọng, thay vào đó bà chọn lối sống giản dị và họp sớm với cộng sự.
Hình ảnh gần gũi ấy được lan tỏa mạnh mẽ trên mạng xã hội. Tài khoản X chính thức của bà có hơn 2,6 triệu người theo dõi, vượt xa các lãnh đạo đối lập. Những chiếc túi xách bà dùng nhanh chóng cháy hàng, đồ ăn vặt yêu thích trở thành món được săn lùng.
Làn sóng “Sana-mania” đang tạo cho bà Takaichi không gian chính trị cần thiết để đối mặt với các thách thức lớn như chi phí sinh hoạt tăng cao, đồng yen biến động và các mối đe dọa an ninh từ Trung Quốc và Triều Tiên.
Dù vậy, cuộc bầu cử giữa mùa đông này vẫn tiềm ẩn rủi ro. Không ít cử tri hoài nghi về cam kết tạm ngừng thuế tiêu dùng 8% với thực phẩm trong hai năm, cho rằng biện pháp này chưa đủ để hỗ trợ các gia đình đang chật vật vì giá cả leo thang. Bên cạnh đó, câu hỏi lớn là liệu sự ngưỡng mộ trên mạng xã hội có chuyển hóa thành lá phiếu thực tế, nhất là khi giới trẻ Nhật Bản vốn không mặn mà với việc đi bầu.
Khi quyết định tổ chức bầu cử sớm hồi tháng trước, bà Takaichi nói rằng người dân cần có cơ hội tự trả lời liệu bà có “đủ năng lực lãnh đạo đất nước” hay không.
Câu trả lời, theo các dự báo hiện nay, nhiều khả năng sẽ là một tiếng “có” vang dội từ các phòng phiếu trên khắp Nhật Bản.
