Gale Obler đã bén duyên với nghệ thuật kính màu khi gia nhập Paul Crist Studio năm 1979, một trong những xưởng chế tác đèn Tiffany phục dựng danh tiếng nhất nước Mỹ. Gần nửa thế kỷ gắn bó với kính màu, bà không chỉ nổi tiếng với những tác phẩm phục dựng đạt độ chính xác cao mà còn được giới sưu tầm đánh giá là một trong những nghệ nhân am hiểu sâu sắc kỹ thuật Tiffany truyền thống. Nhiều tác phẩm của bà đang được trưng bày tại Bảo tàng Nghệ thuật Kính màu Việt Nam (Ba Vì, Hà Nội), mở ra một cầu nối đặc biệt giữa những người yêu kính màu ở hai đầu thế giới.
Trong cuộc phỏng vấn với Tạp chí Ngày Nay, nữ nghệ nhân người Mỹ lần đầu chia sẻ về mối duyên gần hai thập kỷ với nhà sưu tập Nguyễn Xuân Thắng, những tác phẩm đang hiện diện tại Bảo tàng Nghệ thuật Kính màu Việt Nam và khát vọng gìn giữ tinh hoa chế tác kính màu Tiffany cho các thế hệ sau.
***
PV: Bà đã đến với nghệ thuật kính màu như thế nào? Điều gì khiến bà dành phần lớn cuộc đời mình theo đuổi loại hình nghệ thuật này?
Gale Obler: Tôi luôn yêu thích nghệ thuật. Từ thời thiếu niên tôi đã học vẽ, sau đó tiếp tục học mỹ thuật ở trường đại học. Năm 1979, tôi được tuyển vào làm việc tại Paul Crist Studio, một trong những xưởng chế tác đèn Tiffany phục dựng uy tín nhất thời bấy giờ. Chính tại đây, tôi được đào tạo toàn bộ kỹ năng và kỹ thuật để làm đèn Tiffany.
Điều khiến tôi say mê nhất là những tấm kính màu. Với tôi, bản thân mỗi tấm kính đã là một tác phẩm nghệ thuật. Tôi thích lựa chọn từng vùng màu trên một tấm kính để tạo nên cánh hoa, chiếc lá hay những chi tiết khác của chiếc đèn. Nó giống như hội họa, chỉ khác là chất liệu ở đây là kính.
 |
Gale Obler (thứ 3 từ trái sang) cùng các cộng sự tại Paul Crist Studios. |
Kính màu còn có một vẻ đẹp rất riêng vì ánh sáng luôn làm thay đổi cách chúng ta cảm nhận màu sắc. Cùng một mảnh kính nhưng dưới những điều kiện ánh sáng khác nhau, nó sẽ mang đến những cảm xúc hoàn toàn khác biệt. Một chiếc đèn hay cửa sổ kính màu vì thế cũng thay đổi diện mạo theo từng thời điểm trong ngày.
Chính điều đó khiến tôi ngày càng đam mê trở thành một nghệ sĩ kính màu.
Đến năm 1992, khi Paul Crist Studio nhận ít đơn hàng hơn và phải cắt giảm nhân sự, tôi chuyển đến Joshua Tree và làm việc độc lập. Ban đầu tôi không còn chế tác các mẫu Tiffany phục dựng nữa. Nhưng sau khi con trai giúp tôi xây dựng website và Internet trở nên phổ biến, các đơn đặt hàng từ khắp nơi trên thế giới bắt đầu tìm đến.
 |
Những chao đèn Tiffany phục dựng mà bà Gale Obler đã chế tác trong nhiều năm qua. |
PV: Nhiều tác phẩm của bà hiện được trưng bày tại Bảo tàng Nghệ thuật Kính màu Việt Nam. Bà cảm thấy thế nào khi những sáng tạo của mình được công chúng ở một đất nước cách xa nửa vòng trái đất đón nhận?
Gale Obler: Điều đó có ý nghĩa vô cùng lớn đối với tôi. Tôi hạnh phúc khi mọi người có cơ hội thưởng thức những tác phẩm kính màu của mình cũng như các sáng tạo của nhiều nghệ sĩ khác.
Đối với tôi, sáng tạo bằng kính màu chính là mục đích sống. Việc tạo ra cái đẹp và chia sẻ cái đẹp thông qua nghệ thuật giúp con người kết nối với nhau, làm cho cuộc sống của chúng ta phong phú và ý nghĩa hơn.
PV: Bà có thể chia sẻ thêm về cơ duyên hợp tác với ông Thắng – người sáng lập Bảo tàng Nghệ thuật Kính màu Việt Nam?
Gale Obler: Ông Thắng liên hệ với tôi lần đầu vào năm 2005 thông qua website cá nhân. Sau khi em gái ông tại Mỹ xác nhận để tôi yên tâm rằng đây là một người thực sự nghiêm túc, tôi rất vui khi nhận lời thực hiện chiếc đèn đầu tiên cho ông.
 |
Tấm kính màu đặc biệt được bà Gale Obler lựa chọn để tạo phần nền của chiếc đèn Peony Floral Bouquet 28 inch. |
Đó là mẫu Peony Floral Bouquet đường kính 28 inch. Ông Thắng gửi cho tôi ảnh của một phiên bản từng được chế tác tại Paul Crist Studio để tôi tham khảo bảng màu. Khi thực hiện chiếc đèn này, tôi đã sử dụng một tấm kính nền đặc biệt mà mình cất giữ suốt nhiều năm vì luôn nghĩ nó xứng đáng dành cho một tác phẩm thật sự ý nghĩa. Chiếc đèn đó hiện đang được trưng bày tại Bảo tàng Nghệ thuật Kính màu Việt Nam.
 |
Gale Obler đang hàn mặt trong của chiếc đèn Tiffany phục dựng mẫu Oriental Poppy (Anh túc Phương Đông) đường kính 26 inch được chế tác theo đặt hàng của ông Thắng. |
Tôi nghĩ ông Thắng đã rất yêu thích tác phẩm ấy, và sau đó tiếp tục đặt tôi thực hiện thêm nhiều chiếc đèn cũng như các cửa sổ kính màu.
Đối với các cửa sổ kính, đây là quá trình hợp tác rất thú vị. Ông Thắng thiết kế họa tiết, rồi phóng lớn bản vẽ đúng kích thước mong muốn, nhờ vậy tôi có thể tái tạo từng tác phẩm. Quá trình ấy vừa đầy thử thách, vừa giúp tôi học hỏi thêm rất nhiều.
Qua nhiều năm, chúng tôi trở thành bạn bè vì cùng chia sẻ tình yêu dành cho nghệ thuật kính màu và nghệ thuật thủy tinh nói chung. Giữa chúng tôi luôn tồn tại sự tôn trọng và tin tưởng lẫn nhau. Tôi vẫn cảm thấy có một sự kết nối rất đặc biệt, khó có thể lý giải bằng lời. Khi đến Việt Nam vào năm 2015, cảm nhận ấy càng trở nên mạnh mẽ hơn.
 |
Chiếc đèn Grape Trellis 28 inch được bà Gale Obler chế tác theo đặt hàng của ông Thắng. |
 |
Nghệ nhân Gale Obler đến thăm nhà của Nhà sưu tầm, nhà ngoại giao Nguyễn Xuân Thắng tại Việt Nam, ảnh chụp tháng 3 năm 2015. |
 |
Ông Nguyễn Xuân Thắng (giữa) và bà Gale Obler trong chuyến thăm Việt Nam năm 2015. |
PV: Nhìn lại thị trường sưu tầm đèn Tiffany và nghệ thuật kính màu hiện nay, bà thấy điều gì thay đổi nhiều nhất?
Gale Obler: Tôi nhận thấy số lượng người yêu thích và sưu tầm nghệ thuật kính màu ngày càng tăng nhờ Internet. Việc mọi người có thể tiếp cận hình ảnh, thông tin và trao đổi với nhau trên phạm vi toàn cầu đã khiến cộng đồng này phát triển mạnh mẽ hơn rất nhiều so với trước đây.
PV: Có nghệ sĩ kính màu đương đại nào mà bà đặc biệt ngưỡng mộ và cho rằng xứng đáng được biết đến nhiều hơn?
Gale Obler: Phần lớn những nghệ sĩ mà tôi ngưỡng mộ đều đã được giới chuyên môn biết đến. Tôi rất yêu thích các thiết kế và tác phẩm kính màu của Stephen Steltz. Tôi cũng đặc biệt đánh giá cao những thiết kế đèn kính nguyên bản của John Poncho.
PV: Trong rất nhiều tác phẩm đã thực hiện, có công trình nào giữ vị trí đặc biệt trong trái tim bà?
Gale Obler: Cửa sổ kính Sumner Memorial Window là một trong những thử thách lớn nhất mà tôi từng thực hiện. Phiên bản gốc của Tiffany Studios cũng là một trong những tác phẩm tôi yêu thích nhất.
Điều khiến tôi nhớ nhất là hành trình tìm kiếm đúng những tấm kính phù hợp, phần lớn đến từ Youghiogheny Glass Manufacturing. Thật may mắn khi tôi tìm được những tấm kính gần như hoàn hảo để có thể tái hiện vẻ đẹp của nguyên tác.
 |
Cửa sổ kính màu Sumner Memorial do nghệ nhân Gale Obler chế tác, hiện được trưng bày tại Bảo tàng Nghệ thuật Kính màu Việt Nam, Ba Vì, Hà Nội. |
 |
Cửa sổ kính màu phục dựng mẫu Autumn Landscape được bà Gale Obler thực hiện cho ngôi nhà của ông Thắng. |
PV: Bà có từng hướng dẫn hay đào tạo các nghệ nhân trẻ? Bà mong thế hệ kế tiếp sẽ tiếp nối điều gì từ hành trình của mình?
Gale Obler: Tôi chưa từng chính thức hướng dẫn hay đào tạo ai, nhưng tôi luôn sẵn sàng nếu có cơ hội.
Trong nhiều năm qua, rất nhiều người ở các độ tuổi khác nhau đã liên hệ với tôi để hỏi về nghệ thuật kính màu và kỹ thuật chế tác đèn. Tôi luôn vui vẻ chia sẻ những gì mình biết.
 |
Kính Fracture do hãng Uroboros Glass sản xuất. |
PV: Khi nhìn lại sự nghiệp của mình trong nhiều năm tới, bà hy vọng mọi người sẽ nhớ đến điều gì như di sản lớn nhất? Và hiện nay bà còn ấp ủ những dự định nào?
Gale Obler: Tôi hy vọng những tác phẩm kính màu mà mình đã tạo ra sẽ truyền cảm hứng để người khác cũng sáng tạo theo cách mang lại ý nghĩa, niềm vui và sự mãn nguyện cho chính họ.
Nếu những gì tôi để lại trên cuộc đời này có thể đem đến niềm vui cho mọi người khi ngắm nhìn, thì đó chính là điều tôi mong muốn nhất.
Còn ước mơ hiện tại của tôi là sớm lấy lại sức khỏe, khả năng vận động và thể lực để tiếp tục sáng tạo những chiếc đèn và cửa sổ kính màu theo thiết kế nguyên bản của chính mình. Với tôi, đó sẽ là một niềm hạnh phúc còn lớn hơn cả việc phục dựng các thiết kế của Tiffany Studios.
PV: Cảm ơn bà đã dành thời gian trò chuyện.
