Vào tháng 10, đã có hai cổ động viên bóng đá Thụy Điển bị bắn chết tại Bỉ trong một vụ trả thù vì đốt Kinh Quran. Ở Pháp, một giáo viên và một khách du lịch đã bị đâm trong hai vụ việc riêng biệt, thủ phạm thứ hai được cho là đã cam kết trung thành với Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng.
Đầu tháng 12 này, Ủy viên phụ trách Nội vụ của Liên minh châu Âu (EU), bà Ylva Johansson đánh giá: "Với xung đột Israel-Hamas và sự phân cực mà nó gây ra trong xã hội chúng ta, kỳ nghỉ lễ sắp tới có nguy cơ rất lớn xảy ra tấn công khủng bố ở EU”.
Đánh giá của bà Johansson là đáng báo động, nhưng tại EU, chính các quốc gia thành viên riêng lẻ kiểm soát việc đánh giá rủi ro thay vì Ủy ban châu Âu. Trong vài tháng qua, chính quyền ở Pháp, Bỉ, Hà Lan và Thụy Điển đều đã tăng mức độ cảnh báo. Họ trích dẫn lý do nguy cơ khủng bố Hồi giáo, thường tập trung ở Tây Âu, và từ cả phe cực hữu. Người đứng đầu cơ quan tình báo nội địa Đức (BfV) - Thomas Haldenwang đã viết vào đầu tháng này: “Mối nguy hiểm là có thật và lớn hơn bao giờ hết”.
Vào tháng 12, chính quyền Đức và Hà Lan đã bắt giữ 4 cá nhân được cho có liên quan đến lực lượng Hamas bởi nghi ngờ âm mưu thu thập vũ khí trong ít nhất 9 tháng. Các công tố viên Đức cho biết những vũ khí này có thể đã được sử dụng để nhắm vào các tổ chức người Do Thái.
Giám đốc Trung tâm chống khủng bố quốc tế ở Hà Lan – ông Thomas Renard cho biết mức cảnh báo cao độ không chỉ liên quan đến cuộc xung đột ở Gaza. Nó có liên quan đến sự trỗi dậy một phần của các nhóm Hồi giáo cực đoan như IS và al-Qaeda ở Afghanistan, Syria. Ông Renard lập luận: “Mối đe dọa khủng bố hiện nay cao hơn nhiều so với hai hoặc ba năm trước”.
Các cuộc tấn công được thực hiện ở châu Âu kể từ đầu tháng 10 có quy mô nhỏ hơn nhiều và ít mang tính phối hợp hơn so với các vụ tấn công được thực hiện ở Paris và Brussels bởi những kẻ tuyên bố trung thành với IS vào năm 2015 và 2016. Ông Renard nhấn mạnh: “Vào thời kỳ đỉnh cao của IS, chúng tôi phải đối mặt với một nhóm có tổ chức, cực kỳ quyền lực, có thể nói, nhóm đó thực sự có thể thu hút hàng chục nghìn cá nhân từ khắp nơi trên thế giới”. Ông nói rằng đó không phải là trường hợp vào thời điểm hiện tại.
Theo ông Renard, mặc dù tình hình hiện tại đáng lo ngại nhưng các nhà chức trách cũng đã rút ra bài học từ làn sóng tấn công khủng bố do IS truyền cảm hứng hoặc chỉ đạo ở châu Âu. Ngày nay, tại EU đã có chia sẻ thông tin tốt hơn giữa các cơ quan thực thi pháp luật và tình báo quốc gia cũng như với các quốc gia thành viên khác. “Rõ ràng là nó không phải lúc nào cũng hoạt động hoàn hảo. Nhưng nó hoạt động tốt hơn nhiều so với trước đây. Có nhiều thông tin hơn”, ông Renard chia sẻ.
Ông cho biết các quốc gia thành viên cũng đang chi nhiều tiền hơn cho hoạt động chống khủng bố. Trong khi các cơ quan tình báo trước đây tập trung chủ yếu vào việc phát hiện các âm mưu phức tạp thì nhà chức trách giờ đây có xu hướng nghĩ rộng hơn về chống khủng bố.
Ông Renard cho rằng hiện nay có phản ứng toàn diện hơn nhiều, bắt đầu bằng việc phòng ngừa sớm. Những nỗ lực được khởi động từ địa phương, có sự tham gia của cả các tổ chức xã hội dân sự và các cơ sở giáo dục. Tuy nhiên, sự cực đoan hóa có thể khó bị phát hiện hơn. Ông nói: “Ngày nay nó giống như hoạt động ngầm nhiều hơn. Vì vậy, khó để biết ai sẽ hành động hay không”.
Ông cũng lưu ý rằng cảnh báo nâng cao cũng đến từ phe cực hữu, một mối đe dọa có xu hướng bị bỏ qua cho đến những năm gần đây. Theo Europol, vào năm 2022, 16 vụ tấn công khủng bố đã diễn ra ở EU và 12 vụ khác đã thất bại hoặc bị ngăn chặn. Bốn người chết, hai trường hợp trong tấn công thánh chiến và hai trường hợp còn lại do khủng bố cực hữu. Trong những năm cao điểm của IS là 2015 và 2016, lần lượt có 151 và 142 người thiệt mạng.
Báo cáo về chủ nghĩa bài Do Thái và bài Hồi giáo ngày càng gia tăng trong bối cảnh xung đột Israel-Hamas căng thẳng tại Gaza. Tổ chức theo dõi nhân quyền (HRW) đã liệt kê lại một số sự cố đáng lo ngại trong những tuần gần đây trên khắp châu Âu. Theo đó, một nhà lập pháp người Đức gốc Kurd-Syria đã nhận được những mảnh giấy đe dọa kèm thủy tinh và chất bẩn. Một nghị sĩ Ba Lan vung bình cứu hỏa dập tắt nến lễ hội Hanukkah của người Do Thái trong tòa nhà Quốc hội. Thủ lợn bị bỏ lại gần địa điểm đề xuất xây dựng nhà thờ Hồi giáo ở Anh. Làn sóng hình vẽ bậy chống Do Thái đã xuất hiện ở Paris và các vùng ngoại ô.
Ôn Renard đánh giá ở châu Âu, các chính trị gia và truyền thông có xu hướng tập trung vào các cuộc tấn công khủng bố lớn. Ông giải thích, mặc dù số lượng ít nhưng chúng có tác động cao, thường tạo ra “chấn thương tập thể” cho phần lớn dân chúng. Ông nói, sự thù hận trực tuyến và xúc phạm nhằm vào các trường học Do Thái hoặc tháng đường Hồi giáo có thể không được coi là hành động khủng bố, nhưng chủ nghĩa cực đoan bạo lực như vậy là mối lo ngại sâu sắc đối với chính quyền.
Ông nhấn mạnh: “Khi chúng ta nói về chủ nghĩa khủng bố, chúng ta đang nói về phần nổi của tảng băng. Điều quan trọng là phải nhận ra rằng rủi ro đối với người dân và nền dân chủ có thể bị ảnh hưởng bởi chủ nghĩa cực đoan bạo lực hơn cả từ khủng bố”.
