Các chuyên gia kinh tế cho rằng, việc Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 482/QĐ-TTg về việc áp dụng mức thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay trong trường hợp cần thiết vì lợi ích quốc gia là một quyết sách linh hoạt, kịp thời trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh, không chỉ giúp “hạ nhiệt” giá xăng dầu trong nước mà còn đóng vai trò như một “bộ giảm xóc” quan trọng đối với nền kinh tế.
Ông Nguyễn Quang Huy CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi cho biết: Việc đưa các sắc thuế đối với xăng dầu về mức 0% trong những thời điểm cần thiết là một bước đi phù hợp, thể hiện rõ sự chuyển biến trong tư duy điều hành từ bị động ứng phó sang chủ động thích ứng với các cú sốc bên ngoài.
Theo ông Nguyễn Quang Huy, trong cấu thành giá xăng dầu, thuế là yếu tố có thể điều chỉnh nhanh và trực tiếp. Khi được sử dụng hợp lý, công cụ này giúp giảm áp lực tăng giá trong nước, hạn chế tác động lan tỏa đến lạm phát, đồng thời ổn định kỳ vọng của thị trường, người dân và doanh nghiệp.
Tuy nhiên, chuyên gia cũng nhấn mạnh, đây là giải pháp mang tính ngắn hạn, không thể thay thế cho các giải pháp mang tính nền tảng. Bên cạnh đó, chính sách giảm thuế lần này được đánh giá mang lại hiệu quả rõ rệt và gần như tức thì.
Đối với người dân, chi phí đi lại và sinh hoạt được giảm bớt đáng kể, góp phần cải thiện thu nhập thực trong bối cảnh giá cả nhiều mặt hàng vẫn chịu áp lực tăng.
Đối với doanh nghiệp, đặc biệt là các ngành vận tải, logistics, sản xuất những lĩnh vực chịu tác động trực tiếp từ giá nhiên liệu, việc giảm thuế đã góp phần hạ chi phí đầu vào, giúp duy trì hoạt động và ổn định kế hoạch kinh doanh.
Thực tế cho thấy, sau khi chính sách được triển khai, giá nhiều mặt hàng xăng dầu trong nước đã giảm mạnh, có sản phẩm giảm tới 6.000 đồng/lít.
Nhờ đó, mức tăng giá năng lượng trong nước được kéo giảm từ khoảng 50% xuống còn 25%, góp phần quan trọng trong việc kiểm soát mặt bằng giá chung.
Chị Nguyễn Thu Hằng (phường Vĩnh Tuy, Hà Nội) chia sẻ: Giá xăng giảm đã giúp gia đình giảm đáng kể chi phí sinh hoạt hằng ngày. “Không chỉ là chuyện tiết kiệm tiền xăng, mà chi phí vận chuyển hàng hóa, thực phẩm cũng giảm theo, áp lực chi tiêu cũng sẽ được ‘hạ nhiệt’,” chị Hà cho biết.
Trong khi đó, anh Trần Văn Nam, một tài xế công nghệ, cho rằng chính sách này có ý nghĩa rất thiết thực: “Chạy xe mỗi ngày, tiền xăng chiếm phần lớn chi phí. Khi giá giảm vài nghìn đồng mỗi lít, thu nhập thực tế tăng lên rõ rệt, đỡ áp lực hơn rất nhiều so với thời điểm giá tăng cao.”
Những phản hồi từ thực tế cho thấy, bên cạnh tác động về giá, chính sách còn có ý nghĩa quan trọng trong việc ổn định tâm lý xã hội một yếu tố không kém phần quan trọng trong điều hành kinh tế vĩ mô.
Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương, việc tham mưu ban hành quyết định giảm thuế xăng dầu xuất phát từ bối cảnh thị trường năng lượng thế giới diễn biến phức tạp, khó lường.
Cụ thể, xung đột tại Trung Đông kéo dài gần một tháng đã làm gián đoạn nguồn cung xăng dầu và các sản phẩm liên quan, đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh, có thời điểm tăng gấp đôi, giá dầu thô vượt ngưỡng 100 USD/thùng, tạo áp lực lớn lên thị trường trong nước.
Trước những biến động nhanh chóng và phức tạp nêu trên, Bộ Chính trị, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã có những chỉ đạo quyết liệt phải có những giải pháp cấp bách để ổn định thị trường xăng dầu, đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.
Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã ký Quyết định số 482/QĐ-TTg ngày 26/3/2026 về việc áp dụng mức thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay trong trường hợp cần thiết vì lợi ích quốc gia.
Theo đó, mức thuế bảo vệ môi trường đối với xăng (trừ ethanol), dầu diesel và nhiên liệu bay được đưa về 0 đồng/lít; xăng dầu thuộc đối tượng không phải kê khai, tính nộp thuế giá trị gia tăng nhưng vẫn được khấu trừ thuế đầu vào; thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng cũng được điều chỉnh về 0%.
Đáng chú ý, quyết định này được ban hành theo cơ chế quy định tại Luật Tổ chức Chính phủ, cho phép Thủ tướng áp dụng các biện pháp cấp bách trong trường hợp cần thiết vì lợi ích quốc gia, nhằm đảm bảo tính kịp thời và hiệu quả của chính sách.
Quyết định có hiệu lực từ 24h ngày 26/3 đến hết ngày 15/4/2026, được xem là một khoảng thời gian ngắn nhưng mang tính “cứu hỏa” trong bối cảnh thị trường chịu áp lực lớn từ bên ngoài.
Chính sách cũng đặt ra bài toán về cân đối ngân sách khi dự kiến làm giảm thu khoảng 7.200 tỷ đồng mỗi tháng.
Dù vậy Thứ trưởng Trần Quốc Phương cho biết, đây là khoản hỗ trợ cần thiết từ ngân sách nhà nước nhằm chia sẻ khó khăn với người dân và doanh nghiệp, đồng thời tạo động lực duy trì tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh nhiều thách thức.
Theo các chuyên gia, việc chấp nhận giảm bớt một phần nguồn thu ngân sách trong ngắn hạn là hợp lý, nếu đổi lại có thể giữ ổn định mặt bằng giá, kiểm soát lạm phát và duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh. Đây cũng là cách tiếp cận đang được nhiều quốc gia áp dụng khi đối mặt với các cú sốc năng lượng.
Tuy nhiên, về dài hạn, các chuyên gia cho rằng không thể phụ thuộc vào các biện pháp tình thế như giảm thuế, mà cần xây dựng một hệ sinh thái năng lượng chủ động và bền vững hơn.
Theo ông Nguyễn Quang Huy, cần đồng thời triển khai nhiều giải pháp như đa dạng hóa nguồn cung thông qua hợp tác quốc tế, đầu tư ra nước ngoài trong lĩnh vực dầu khí, phát triển các chuỗi cung ứng dài hạn.
Bên cạnh đó, việc xây dựng hệ thống dự trữ xăng dầu chiến lược nhiều tầng, với các kịch bản từ ngắn hạn đến dài hạn, sẽ giúp tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc nguồn cung.
Ngoài ra, cần tiếp tục nâng cao năng lực tự chủ trong nước thông qua đầu tư vào lĩnh vực lọc hóa dầu, tối ưu hóa hệ thống phân phối và nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp năng lượng.
Một yếu tố quan trọng khác là hoàn thiện cơ chế thị trường theo hướng minh bạch, cạnh tranh lành mạnh, với thông tin được công khai đầy đủ và sự tham gia của nhiều chủ thể.
Song song với đó, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng theo hướng bền vững, phát triển năng lượng tái tạo, giao thông điện hóa và sử dụng nhiên liệu sạch cũng là xu hướng tất yếu, giúp giảm phụ thuộc vào xăng dầu trong dài hạn.
Đáng chú ý, các chuyên gia cũng đề xuất xây dựng cơ chế thuế linh hoạt theo chu kỳ tăng thuế khi giá thế giới thấp và giảm thuế khi giá tăng cao nhằm tạo “bộ đệm” cho nền kinh tế, đồng thời hài hòa giữa mục tiêu ổn định ngân sách và hỗ trợ tăng trưởng.
Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu còn nhiều biến động khó lường, quyết định này không chỉ mang ý nghĩa giải pháp tình thế mà còn thể hiện rõ sự chủ động, linh hoạt trong điều hành của Chính phủ.
Quan trọng hơn, đây là bước đi góp phần củng cố niềm tin thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp và người dân vượt qua giai đoạn khó khăn, tạo nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026.
