Hơn 32 triệu người đang đứng trước nguy cơ tái nghèo do "bóng ma" kinh tế từ cuộc chiến Iran, với gánh nặng chủ yếu đè nặng lên vai các nước nghèo.
Theo UNDP, thế giới đang bị bủa vây bởi "cú sốc ba chiều" từ chi phí năng lượng, thực phẩm và sự trì trệ của nền kinh tế. Đáng quan ngại hơn, cuộc chiến đang xóa sổ các nỗ lực giảm nghèo quốc tế, gây ra sự phân hóa sâu sắc và bất bình đẳng nghiêm trọng giữa các vùng lãnh thổ.
Ông Alexander De Croo, Giám đốc UNDP, cựu Thủ tướng Bỉ, nhận định rằng cuộc xung đột này chính là một bước lùi tàn khốc đối với tiến trình phát triển của nhân loại. Ông cho rằng một lệnh ngừng bắn lúc này chỉ là giải pháp tình thế, không thể khỏa lấp được những tổn thương sâu sắc mà nền kinh tế đã phải gánh chịu.
"Hệ lụy sẽ còn dai dẳng, đặc biệt là tại các quốc gia nghèo, nơi người dân đang bị đẩy ngược trở lại cảnh nghèo đói", ông De Croo chia sẻ. "Điều đau lòng nhất là những người vừa mới nỗ lực thoát nghèo, nay lại một lần nữa phải đối mặt với cảnh bần cùng do tác động của cuộc chiến".
Giá năng lượng đã tăng vọt trong 6 tuần kể từ đợt không kích đầu tiên của Mỹ và Israel nhằm vào Tehran, khiến Iran đóng cửa eo biển Hormuz làm nghẽn nguồn cung dầu và khí đốt toàn cầu. Cùng với tác động dây chuyền đến nguồn cung phân bón và vận tải biển, các chuyên gia đã đưa ra cảnh báo về một "quả bom hẹn giờ về an ninh lương thực" đã được kích hoạt tại các nước đang phát triển.
Tại Hội nghị mùa Xuân của IMF ở Washington, UNDP đã lên tiếng thúc giục cộng đồng quốc tế chung tay hỗ trợ các quốc gia đang gánh chịu hậu quả nặng nề nhất từ xung đột. Giải pháp trọng tâm được đưa ra là cứu trợ tiền mặt trực tiếp và có trọng điểm nhằm bảo vệ sinh kế của người dân. Với ngân sách ước tính khoảng 6 tỷ USD, giải pháp này được kỳ vọng sẽ vô hiệu hóa các cú sốc kinh tế, ngăn chặn những tác động tiêu cực đối với nhóm đối tượng yếu thế trong xã hội.
Tuy nhiên, UNDP đặc biệt cảnh báo việc áp dụng các gói trợ cấp tràn lan. Cơ quan này cho rằng chính sách này sẽ không chỉ gây lãng phí nguồn lực khi hỗ trợ không cần thiết cho các hộ gia đình khá giả, mà còn trực tiếp đe dọa đến tính bền vững của ngân sách quốc gia trong dài hạn.
Đi sâu vào các kịch bản chiến tranh, báo cáo dự báo một con số gây sốc: 32,5 triệu người sẽ tái nghèo nếu gián đoạn năng lượng kéo dài quá 6 tuần. Tính toán này dựa trên ngưỡng nghèo của các quốc gia thu nhập trung bình cao theo tiêu chuẩn Ngân hàng Thế giới - tương đương với mức thu nhập dưới 8,30 USD mỗi người một ngày.
Theo tính toán của UNDP, 50% số người rơi vào cảnh nghèo đói sẽ tập trung tại nhóm 37 quốc gia nhập khẩu năng lượng ròng, trải dài từ khu vực vùng Vịnh, Châu Phi, Châu Á cho đến các quốc gia đảo nhỏ đang phát triển. Báo cáo cũng chỉ ra một thực tế nghiệt ngã: trong khi các cường quốc kinh tế có đủ lá chắn để giảm bớt cú sốc, thì các nước ở phía Nam bán cầu lại bước vào cuộc khủng hoảng với xuất phát điểm thấp cùng những rào cản tài chính bủa vây.
Đáng quan ngại hơn, thảm họa nghèo đói này lại diễn ra đúng thời điểm các chính phủ phương Tây như Mỹ, Đức, Pháp và Anh đang ráo riết cắt giảm ngân sách viện trợ. Dưới sức ép từ nợ công leo thang và ưu tiên dành cho chi phí quốc phòng, nguồn lực hỗ trợ quốc tế đang dần bị thu hẹp, đẩy các quốc gia nghèo vào thế đơn độc trước cơn bão kinh tế.
Theo OECD, dòng vốn viện trợ toàn cầu đã sụt giảm mạnh 174,3 tỷ USD vào năm 2025, tương đương mức giảm 25% chỉ sau một năm. Trước xu hướng này, ông De Croo nhấn mạnh rằng các nước giàu đang đánh đổi sự ổn định dài hạn lấy những lợi ích tài chính ngắn hạn.
"Đầu tư cho phát triển là một đòn phủ đầu nhằm triệt tiêu mầm mống xung đột", Giám đốc UNDP tuyên bố. Ông cũng lý giải rằng việc xây dựng các thể chế vững mạnh và ứng phó với biến đổi khí hậu không chỉ là hoạt động nhân đạo, mà còn là những mắt xích then chốt để giữ gìn hòa bình thế giới. Nếu những khoản đầu tư này bị cắt bỏ, cái giá phải trả cho các cuộc xung đột tương lai sẽ còn lớn hơn gấp nhiều lần.
