Trong nhiều thập kỷ, tuổi thọ thường được xem là một trong những chỉ số phản ánh sự phát triển của một quốc gia. Nhưng khi xu hướng già hóa dân số diễn ra nhanh trên khắp châu Á, giới nghiên cứu bắt đầu nhìn vấn đề này dưới một góc độ khác, đó là trong khi tuổi thọ con người có thể kéo dài hơn thì bao nhiêu năm trong số đó họ vẫn khỏe mạnh, độc lập và có điều kiện để tận hưởng cuộc sống.
Đó cũng là lý do chỉ số “healthspan” - số năm một người duy trì được sức khỏe tốt, khả năng vận động và cuộc sống độc lập ngày càng được quan tâm bên cạnh chỉ số về tuổi thọ của con người.
 |
Biểu đồ 1: Khoảng cách giữa tuổi thọ khỏe mạnh và tuổi thọ sau tuổi 60 tại một số thị trường hoạt động của Tập đoàn AIA. Nguồn: Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), dữ liệu vào năm 2020; phân tích và trực quan hóa bởi Tập đoàn AIA |
Khi sống lâu hơn không đồng nghĩa với sống khỏe hơn
Những tiến bộ của y học đã giúp tuổi thọ tại nhiều quốc gia châu Á tăng lên đáng kể. Tuy nhiên, các nghiên cứu quốc tế cũng cho thấy khoảng cách giữa tuổi thọ và số năm sống khỏe mạnh vẫn còn khá lớn. Nói cách khác, nhiều người đang sống lâu hơn nhưng cũng phải dành nhiều năm cuối đời để đối mặt với bệnh mạn tính, suy giảm chức năng hoặc phụ thuộc vào sự chăm sóc của người thân.
Biểu đồ 1 cho thấy sau tuổi 60, người dân tại nhiều quốc gia châu Á vẫn có thể sống thêm từ khoảng 15 đến hơn 25 năm. Tuy nhiên, số năm duy trì được sức khỏe tốt thấp hơn đáng kể, chỉ từ khoảng 10 đến hơn 20 năm. Tại Việt Nam, tuổi thọ kỳ vọng sau tuổi 60 là khoảng 18-19 năm, trong khi số năm sống khỏe mạnh trung bình vào khoảng 15 năm. Khoảng cách này phản ánh một thực tế đáng lưu ý: khi tuổi thọ tăng lên, thách thức lớn hơn không chỉ là kéo dài cuộc sống, mà là kéo dài những năm tháng sống khỏe, chủ động và độc lập.
Đây không chỉ là câu chuyện của riêng Việt Nam. Xu hướng tương tự cũng xuất hiện ở nhiều quốc gia trong khu vực châu Á, dù ở mức độ khác nhau. Chính khoảng cách giữa hai chỉ số này đang khiến “healthspan” trở thành chủ đề ngày càng được các chuyên gia y tế, nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp bảo hiểm và các tổ chức chăm sóc sức khỏe quan tâm.
Điều gì giúp một người vẫn khỏe mạnh ở tuổi 80 hay 90?
Để tìm hiểu sâu hơn về những yếu tố có thể góp phần kéo dài số năm sống khỏe mạnh, Tập đoàn AIA đã làm việc cùng chuyên gia nghiên cứu lão hóa Lowell Sheppard để khám phá điều gì làm nên sự khác biệt ở các cộng đồng có nhiều người cao tuổi vẫn duy trì được sức khỏe tốt và cuộc sống độc lập như Nhật Bản.
Những người được gọi là super-agers – những người vẫn khỏe mạnh cả về thể chất, minh mẫn về nhận thức và có khả năng tự lập ở độ tuổi 80 trở lên – đang mang đến những góc nhìn mới về nhóm người lão hóa khỏe mạnh.
Điều đáng chú ý là câu trả lời không chỉ nằm ở yếu tố di truyền hay chăm sóc y tế. Những yếu tố tưởng chừng rất bình dị như duy trì các mối quan hệ xã hội, thường xuyên tham gia hoạt động cộng đồng, vận động hằng ngày, cảm giác mình vẫn có ích và có mục tiêu sống rõ ràng lại xuất hiện như những điểm chung của nhóm người cao tuổi khỏe mạnh này.
 |
Duy trì vận động và tham gia các hoạt động cộng đồng là một trong những yếu tố được nhiều nghiên cứu ghi nhận có liên quan đến việc kéo dài healthspan (số năm sống khỏe mạnh). Ảnh: Neil Howard, "TaiChi at Lower Peirce Reservoir – Singapore", CC BY-NC 2.0. |
Trong cuốn sách “Sống thọ và nghệ thuật xây dựng cộng đồng: Những bài học từ Nhật Bản” (Longevity and the Art of Community: Lessons from Japan), Lowell Sheppard sử dụng khái niệm “community infrastructure” - hạ tầng cộng đồng để mô tả mạng lưới các mối quan hệ, hội nhóm, hoạt động tình nguyện, lễ hội truyền thống hay các buổi tập thể dục mỗi sáng. Đây là những yếu tố giúp con người duy trì sự gắn kết, vận động và cảm giác thuộc về cộng đồng.
Những phát hiện này đang mở rộng cách nhìn truyền thống về lão hóa. Sức khỏe lâu dài không chỉ được quyết định trong bệnh viện hay phòng khám, mà còn được nuôi dưỡng từ môi trường sống, các mối quan hệ và những kết nối xã hội mỗi ngày.
 |
Các hoạt động cộng đồng giúp người cao tuổi duy trì sự gắn kết xã hội, vận động thường xuyên và niềm vui trong cuộc sống - những yếu tố ngày càng được nhiều nghiên cứu ghi nhận có liên quan đến việc kéo dài healthspan. Ảnh: Lowell Sheppard |
Một góc nhìn mới cho Việt Nam
Theo UNFPA, Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh tại châu Á. Điều đó đồng nghĩa với việc những vấn đề liên quan đến sức khỏe, chất lượng cuộc sống và khả năng sống độc lập của người cao tuổi sẽ ngày càng trở nên quan trọng đối với mỗi gia đình và toàn xã hội.
Những nghiên cứu về chỉ số healthspan cũng mang đến một thông điệp tích cực: một tuổi già khỏe mạnh không bắt đầu ở tuổi 60 hay 70, mà được xây dựng từ rất nhiều năm trước đó. Theo đó, những lựa chọn trong cuộc sống hôm nay - từ việc duy trì vận động, xây dựng chế độ dinh dưỡng hợp lý, chủ động chăm sóc sức khỏe, giữ gìn các mối quan hệ xã hội đến tham gia các hoạt động cộng đồng - đều có thể góp phần kéo dài số năm sống khỏe mạnh trong tương lai.
Điều này cũng cho thấy câu chuyện về lão hóa khỏe mạnh không chỉ dành cho người cao tuổi. Đó là hành trình mà mỗi người đều cần xây dựng và chuẩn bị từ khi còn trẻ.
Khi quy mô gia đình có xu hướng thu hẹp, tuổi thọ ngày càng cao và các bệnh không lây nhiễm gia tăng, việc giúp mỗi người duy trì sức khỏe, sự độc lập và chất lượng cuộc sống lâu hơn sẽ mang lại lợi ích không chỉ cho bản thân họ mà còn góp phần giảm áp lực lên gia đình, hệ thống y tế và xã hội.
Không chỉ kéo dài tuổi thọ, mà còn kéo dài những năm tháng sống khỏe
Những góc nhìn mới về chỉ số “healthspan” cũng đang mở ra cách tiếp cận toàn diện hơn đối với việc chăm sóc sức khỏe ngay từ khi còn trẻ. Nếu trước đây chúng ta thường điều trị khi bệnh tật xảy ra, thì xu hướng hiện nay cho thấy việc đầu tư ngày càng nhiều vào phòng ngừa, xây dựng lối sống lành mạnh, tăng cường kết nối cộng đồng và chủ động chăm sóc sức khỏe từ sớm có thể mang lại những lợi ích lâu dài hơn.
Những phát hiện này cũng đang mở rộng vai trò của ngành bảo hiểm. Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là bảo vệ khách hàng trước rủi ro tài chính khi bệnh tật xảy ra, thì ngày nay việc đồng hành để khuyến khích lối sống lành mạnh, tăng cường sức khỏe chủ động và kéo dài số năm sống lâu và khỏe mạnh cũng ngày càng trở nên quan trọng.
 |
Một cộng đồng năng động không chỉ góp phần nâng cao sức khỏe thể chất mà còn tạo nên những kết nối xã hội và cảm giác được đồng hành - những yếu tố ngày càng được xem là nền tảng của một cuộc sống khỏe mạnh khi tuổi cao. Ảnh: Lowell Sheppard. |
Thước đo mới của một cuộc sống chất lượng
Nếu thế kỷ trước là hành trình không ngừng kéo dài tuổi thọ, thì thách thức của thế kỷ này có lẽ là làm sao kéo dài những năm tháng sống khỏe mạnh.
Bởi giá trị của một cuộc sống không chỉ được đo bằng số năm chúng ta sống, mà còn bằng khả năng tiếp tục làm những điều mình yêu thích, chăm sóc những người thân yêu, duy trì sự độc lập và đóng góp cho cộng đồng trong suốt chặng đường ấy.
Có lẽ, trong tương lai, thành công của một xã hội sẽ không chỉ được đo bằng việc người dân sống bao lâu, mà còn bằng việc họ có thể sống khỏe mạnh, độc lập và tận hưởng cuộc sống trong bao nhiêu năm. Khi nhìn dưới lăng kính đó, healthspan không chỉ là một thuật ngữ trong nghiên cứu y học, mà đang dần trở thành một cách nhìn mới về chất lượng cuộc sống.
