Ngày 13/4, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đã tiến hành Hội nghị đặc biệt lần thứ hai theo hình thức trực tuyến để trao đổi, đánh giá, phối hợp giữa các nước ASEAN ứng phó trước tình hình phức tạp và nhanh chóng tại Trung Đông.
Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung đã tham dự Hội nghị.
Đây là Hội nghị đặc biệt lần thứ hai của các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN về tình hình Trung Đông (cuộc họp đầu tiên diễn ra vào ngày 13/3/2026).
Tại Hội nghị, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đã chia sẻ đánh giá về tác động của tình hình tại Trung Đông, bày tỏ quan ngại trước những tác động đa chiều đối với an ninh năng lượng, lương thực và an toàn của công dân các nước ASEAN ở khu vực, đồng thời nhấn mạnh củng cố đoàn kết, phát huy vai trò trung tâm và kiên trì lập trường chung của ASEAN.
Các Bộ trưởng hoan nghênh thỏa thuận ngừng bắn tạm thời giữa Mỹ và Iran được công bố ngày 8/4/2026 và bày tỏ hy vọng việc thực thi hiệu quả thỏa thuận này sẽ góp phần hạ nhiệt căng thẳng, tạo tiền đề cho các giải pháp ngoại giao.
Các Bộ trưởng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tất cả các quốc gia thực hiện trách nhiệm giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ phù hợp với luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên hợp quốc, Hiến chương ASEAN và Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC).
Hội nghị cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo đảm an toàn, tự do hàng hải và hàng không phù hợp với luật pháp quốc tế, bao gồm Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982, nhất là tại eo biển Hormuz.
Trước các tác động đa chiều của cuộc xung đột đối với khu vực, các Bộ trưởng nhất trí ASEAN cần tăng cường khả năng tự cường, tự chủ về kinh tế và năng lượng.
Hội nghị nhấn mạnh việc phát huy hiệu quả các cơ chế hiện có như Hiệp định Khung về an ninh dầu khí (APSA), Mạng lưới điện ASEAN (APG) và Đường ống dẫn khí xuyên ASEAN (TAGP).
Liên quan tới công tác bảo hộ công dân, các Bộ trưởng đánh giá cao sự hỗ trợ kịp thời của các nước thành viên thời gian qua, đồng thời tái khẳng định cam kết sẵn sàng hỗ trợ và phối hợp khẩn cấp cho công dân của nhau trong trường hợp khủng hoảng.
Phát biểu tại Hội nghị, Bộ trưởng Lê Hoài Trung chia sẻ đánh giá về những hệ lụy sâu rộng của cuộc xung đột, khẳng định đây là cơ hội để ASEAN rà soát và điều chỉnh các chiến lược hướng tới một Cộng đồng tự cường và bền vững.
Bộ trưởng nhấn mạnh trong bối cảnh hiện nay, đoàn kết và vai trò trung tâm của ASEAN là yếu tố tiên quyết, đề nghị khối phát huy vị thế và lập trường thống nhất khi tiếp xúc với các bên liên quan để đảm bảo an toàn cho tàu thuyền và công dân ASEAN tại khu vực.
ASEAN cần tăng cường tự chủ chiến lược, đẩy mạnh phối hợp liên trụ cột và liên ngành, đồng thời nâng cao năng lực phản ứng, dự báo trước các thách thức phức tạp trong tương lai.
Về kinh tế và năng lượng, Bộ trưởng đề nghị đẩy nhanh tiến độ các dự án kết nối trọng điểm như Lưới điện ASEAN (APG), Đường ống dẫn khí xuyên ASEAN (TAGP) và sẵn sàng kích hoạt các cơ chế hỗ trợ khẩn cấp trong khuôn khổ Hiệp định APSA.
Bộ trưởng đề xuất cách tiếp cận liên ngành, gắn kết chặt chẽ giữa an ninh năng lượng và an ninh lương thực, đồng thời nghiên cứu khả năng mở rộng phạm vi của Quỹ dự trữ gạo khẩn cấp ASEAN+3 (APTERR) sang các mặt hàng thiết yếu và vật tư nông nghiệp quan trọng khác, đồng thời tăng cường hợp tác với các đối tác của ASEAN nhằm giải quyết các rủi ro cung ứng. Bên cạnh đó, Bộ trưởng cũng đề nghị các nước tăng cường đảm bảo an sinh xã hội cho các nhóm dễ bị tổn thương.
Các nước đánh giá cao sáng kiến của Việt Nam về chiến lược ứng phó chung của ASEAN trước tình hình biến động ở Trung Đông và các khủng hoảng khác ngoài khu vực, đồng thời nhất trí xây dựng Tuyên bố của các Nhà Lãnh đạo ASEAN về phản ứng thống nhất đối với cuộc khủng hoảng, dự kiến trình lên Hội nghị Cấp cao lần thứ 48 thông qua vào tháng 5/2026.
Kết thúc Hội nghị, thay mặt các nước, Philippines, nước Chủ tịch ASEAN 2026, đã ra Tuyên bố Chủ tịch tóm tắt các kết quả chính, trong đó ghi nhận các đề xuất và sáng kiến của các nước thành viên về tăng cường tự cường chuỗi cung ứng, an ninh năng lượng, an ninh lương thực và hoàn thiện cơ chế ứng phó, nhằm củng cố năng lực ứng phó của ASEAN trước các cuộc khủng hoảng trong tương lai.
Cũng trong ngày 13/4, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đã ra Tuyên bố về các diễn biến tại Trung Đông, hoan nghênh lệnh ngừng bắn vừa đạt được và kêu gọi các bên kiềm chế, hành động trách nhiệm, nỗ lực đàm phán, giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, ngoại giao để đạt được hòa bình bền vững.
Tuyên bố nhấn mạnh việc duy trì an ninh, an toàn và tự do hàng hải, hàng không phù hợp với luật pháp quốc tế và Công ước UNCLOS 1982, đồng thời kêu gọi bảo đảm lưu thông thông suốt tại eo biển Hormuz.
Các Bộ trưởng cũng tái khẳng định nghĩa vụ bảo vệ thường dân, cơ sở hạ tầng dân sự cũng như bảo đảm an toàn cho các nhân viên nhân đạo và lực lượng giữ gìn hòa bình của Liên hợp quốc.
