Mọi chuyện bắt đầu từ mùa hè năm 2025 tại Bắc Kinh. Một khách hàng tên Lưu đặt mua chiếc bánh sinh nhật qua ứng dụng giao hàng nhưng khi nhận máy lại thấy bánh được trang trí bằng hoa giả không ăn được. Không hài lòng với món hàng đã mua, ông đã báo cáo người bán cho chính quyền địa phương.
Chẳng ai ngờ, từ một lời phàn nàn nhỏ, các nhà chức trách đã phát hiện ra một chuỗi cửa hàng bánh ngọt giả mạo, tự nhận có gần 400 chi nhánh, hoạt động với giấy phép kinh doanh thực phẩm giả mạo và không có cửa hàng thực tế nào.
Vụ việc đã dẫn đến một cuộc điều tra quy mô toàn quốc kéo dài 10 tháng và phơi bày một chuỗi cung ứng thực phẩm ngầm. Quy trình vận hành hết sức tinh vi: người bán sẽ thu tiền đơn hàng của khách hàng rồi đăng đơn hàng đó lên một nền tảng trung gian để các nhà sản xuất khác “đấu thầu” và người trả giá thấp nhất sẽ được chọn để thực hiện đơn hàng, dẫn đến việc chất lượng và an toàn thực phẩm bị ảnh hưởng.
Theo Tân Hoa Xã, cơ quan chức năng đã phát hiện tổng cộng hơn 67.000 “cửa hàng ma”, đưa ra thị trường hơn 3,6 triệu chiếc bánh.
Trong cuộc điều tra tuần trước, Cơ quan Quản lý Thị trường Trung Quốc phát hiện 7 nền tảng giao hàng lớn, bao gồm PDD (chủ sở hữu Temu), Alibaba, Douyin của ByteDance, Meituan và JD.com, đã buông lỏng quản lý và không xác minh giấy phép của các nhà cung cấp thực phẩm.
Trung Quốc đã áp đặt mức phạt kỷ lục lên tới 3,6 tỷ NDT (khoảng 528 triệu USD). Đây là mức phạt lớn nhất kể từ khi nước này sửa đổi Luật An toàn thực phẩm của nước này vào năm 2015. Trong đó, PDD lĩnh án phạt nặng nhất với mức phạt lên tới 1,5 tỷ NDT (221 triệu USD) do thái độ bất hợp tác và cản trở thực thi pháp luật.
Cuộc điều tra kéo dài 10 tháng này cũng cho thấy nỗ lực của Bắc Kinh nhằm siết chặt tình trạng cạnh tranh giá khốc liệt đang đẩy các doanh nghiệp vào vòng xoáy tự triệt tiêu, trong trường hợp này là giảm giá trên các nền tảng giao hàng với cái giá phải trả là sự an toàn thực phẩm.
Vụ bê bối này là minh chứng rõ nét cho tình trạng "nội quyển", thuật ngữ chỉ cuộc cạnh tranh khốc liệt đến mức cực đoan tại Trung Quốc. Cuộc chiến giá cả khốc liệt này đã lan rộng khắp các ngành công nghiệp trong những năm gần đây, từ xe điện đến tấm pin mặt trời. Để giành giật thị phần, các doanh nghiệp lao vào cuộc chiến dìm giá, dẫn đến vòng xoáy tự hủy hoại: giá càng thấp, chất lượng càng tệ. Xu hướng này đã làm trầm trọng thêm vấn đề giảm phát của Trung Quốc và gây áp lực lên nền kinh tế khi giá cả giảm và tiêu dùng suy yếu.
Để đối phó, Bắc Kinh đã phát động chiến dịch chống “nội quyển” vào năm 2025, cam kết chấn chỉnh những hành vi cạnh tranh không lành mạnh trên toàn nền kinh tế. Vào tháng 3/2026, tờ báo nhà nước Kinh tế Nhật báo đã đăng một bài bình luận kêu gọi chấm dứt cuộc chiến giá cả trong lĩnh vực giao đồ ăn.
Bà Flora Chang, nhà phân tích tại công ty dịch vụ tài chính S&P Global Ratings, nhận định rằng việc chính phủ chủ động can thiệp đã bước đầu giúp hạn chế cạnh tranh tiêu cực, nhưng các nền tảng có thể tìm ra những cách thức cạnh tranh khác, bao gồm cả việc sử dụng trợ cấp dưới các hình thức khác.
Bà chia sẻ rằng: “Tuy nhiên, các khoản phạt đang mở đường cho các nền tảng cạnh tranh nhiều hơn về chất lượng… Nhìn chung, điều này cho thấy giai đoạn tồi tệ nhất của cạnh tranh không lành mạnh có thể đã qua, mặc dù con đường phục hồi lợi nhuận vẫn còn xa vời”.
Trong một ví dụ được Tân Hoa Xã tiết lộ, một khách hàng đã trả 252 NDT (35 USD) cho một chiếc bánh đường kính 15cm, nhưng đơn hàng đã được âm thầm bán lại thông qua một nền tảng trung gian, nơi các nhà cung cấp đấu giá chỉ từ 80 – 100 NDT. Sau khi trừ đi 20% phí dịch vụ cho nền tảng, tiệm bánh ma đút túi gần một nửa số tiền và chỉ còn lại 30% với một khoản lợi nhuận rất nhỏ cho người thợ làm bánh thực sự.
Trong quá trình lần theo chuỗi cung ứng bất hợp pháp, các điều tra viên đã gặp phải sự chống đối từ nhân viên các nền tảng giao hàng,
Có lúc, khi điều tra viên đang thẩm vấn một nhân viên, một đồng nghiệp gần đó lén ghi “giữ im lặng” lên tờ giấy A4 rồi chuyển đi. Khi bị phát hiện, người này đã vò nát tờ giấy và nuốt ngay trước mặt mọi người.
Trong một sự việc khác vào tháng 12/2025 tại một công ty lớn, trưởng bộ phận an ninh đã dẫn một nhóm người xông vào hiện trường điều tra, xô đẩy và tấn công lực lượng chức năng.
Vài ngày sau, một vị giám đốc điều hành đột ngột ngã quỵ trong lúc thẩm vấn và được đưa đi bằng xe cứu thương, nhưng sau đó các bác sĩ kết luận không có vấn đề sức khỏe nghiêm trọng nào.
Các nhà điều tra mô tả những vụ việc này là một phần của chuỗi hành vi cản trở. Ngay cả khi các công ty khác không trực tiếp đối đầu, họ vẫn trì hoãn, chống lại việc giao nộp dữ liệu hoặc cung cấp thông tin không đầy đủ cho các cơ quan chức năng.
Trong tuyên bố trực tuyến tuần trước, PDD cho biết sẽ chấp hành án phạt và coi đây là bài học để cải thiện hoạt động. Các công ty khác như Alibaba, Douyin, Meituan và JD cũng đưa ra tuyên bố tương tự, cam kết tuân thủ quy định và tăng cường quản trị để loại bỏ các hành vi sai phạm.
