Ban đầu, tôi đón nhận cuốn sách như một phụ bản nối dài trong series truyện về đàn chó của tác giả. Nhưng quả thật tôi đã bị nó cuốn đi một mạch, mà lúc gấp trang cuối lại, tôi còn ngơ ngẩn không hiểu mình đã bị cuốn bởi cái gì?
Terhune đã mang đến điều gì, trong Bobby Đi Hoang? Đương nhiên, đó cũng là chuyện về con chó Bobby, từ khi nó còn là cún cho đến khi trưởng thành, được viết theo lối biên niên và bút pháp lãng mạn tiên nghiệm quen thuộc của Terhune. Ở đó, triết lí sống tự do được đề cao, tỉ như tôn sùng thiên nhiên hơn nghi thức tôn giáo, coi trọng bản năng hơn quy ước đời sống. Ở đó, cá nhân luôn được xây dựng độc lập với xã hội, tính cá thể được đẩy lên đến tận cùng. Jamie - chủ nhân của Bobby - tự giải quyết tất cả các sự cố đầy thông minh: Tự truy tìm cúp bạc, hoá giải êm đẹp bi kịch phá sản…
Chuyến đi định mệnh đến cánh rừng phía Bắc, nơi mà Jamie muốn về nguồn còn Bobby thì muốn hồi tổ, là một khung cảnh mà vai trò cá nhân của cả người và vật được đặc biệt đề cao. Jamie vướng vào một tai nạn gãy chân thông thường, nhưng cách anh ta và con chó vượt qua tai nạn lại không thông thường chút nào. Trong diễn biến mang tính siêu việt này, Jamie tự đối mặt với hiểm nguy, và đã thoát chết vô cùng ngoạn mục, hệt như những anh hùng trong văn học lãng mạn Mĩ thế kỉ XIX. Về phía Bobby, dưới trợ giúp của thiên nhiên và tình yêu của Jamie, nó cũng tự trưởng thành, từ một bản-lỗi-hoàn-hảo trở thành một bản-chuẩn-hoàn-hảo.
Terhune thường xây dựng tuyến nhân vật đối lập, một bên là chủ nhân con chó, một bên là kẻ ghét chó. Jamie và ngài Belden dù cuối cùng đã chung chiến tuyến, nhưng trước thiên nhiên, họ vẫn là hai nửa chia cắt, không thể thấu hiểu nhau. Terhune đặc biệt ưu ái Jamie, để cho anh ta giữ thế chủ động rất mực, bên cạnh một Belden giang hồ hiểm hóc.
 |
Việc Jamie liên tiếp chế ngự được Belden, mà đỉnh điểm là cái đêm Belden đồng ý rút khỏi đường dây bẩn thỉu liên quan đến Đường trơn, là phiên bản về một kết cục thuần khiết cổ điển kiểu Mỹ: Mọi cánh cửa đều mở về phía thiên nhiên và lẽ phải. Bobby, với vai trò như là sự hiện hữu của thiên nhiên lương thiện, vừa là cầu nối trong những thương thoả đó, vừa là đối cực mà tác giả muốn thương thoả hướng tới.
Tuy nhiên trong sự cố gãy chân, thương thoả giữa Jamie và Bobby đã bỏ qua tính đạo đức của lẽ phải, mà đi theo tính bản năng của tự nhiên: Jamie đã chấp nhận thức ăn trộm cắp mà Bobby mang về, để khỏi chết đói. Những toan tính này của Terhune đã giúp người đọc chiêm nghiệm cuộc sống và thúc đẩy họ mở lòng, sống hết mình với tự nhiên.
Nhưng có lẽ tôi không chỉ bị cuốn bởi lớp ý nghĩa từ câu chuyện trưởng thành của con chó Bobby. Điều làm tôi phải lòng, có lẽ còn ở phía lớp vỏ ngôn từ của dịch phẩm. Rõ ràng ở đây, dịch giả đã tự giải phóng mình khỏi nỗ lực diễn đạt lại bản nguồn, tái tạo lại một cách khéo léo, đem đến cho độc giả mới một tác phẩm “lạ mà quen”.
Không chỉ dừng lại ở nội dung bề mặt, Vũ Danh Tuấn đã chạm tới những tín hiệu ngoài ngôn từ của bản gốc, khiến cho dịch phẩm của anh vượt ra ngoài việc truyền đạt thông tin. Nếu nói rằng Terhune đang kể lại chuyện phiêu lưu của con Bobby, thì Vũ Danh Tuấn lại phiêu lưu theo câu chuyện đó. Suzanne Jill Levine đã mô tả vai trò dịch giả của mình như một kẻ chép thuê mang tham vọng phá vỡ nguyên tác, một mặt bị ràng buộc vào văn bản nguồn nhưng mặt khác lại thực hiện nhiều chiến lược khác nhau để đưa văn bản vào một môi trường mới. Vũ Danh Tuấn cũng đang làm công việc này. Cái cách anh trăn trở với từng con chữ cho thấy một nỗ lực đưa đến cho bạn đọc Việt dịch phẩm tốt nhất - nơi mà tác phẩm gốc sẽ lớn lên và thăng hoa trong bầu khí quyển mới mẻ của một ngôn ngữ xa lạ với nó.
Thì đây, tôi thích lời thoại của Frayne và Belden. Cả hai đều rất bề trên kẻ cả, nhưng qua ngòi bút dịch của Vũ Danh Tuấn, Frayne hiện rõ chân tướng một lái buôn vặt vãnh hèn hạ, còn Belden thì đúng một ông quan phụ mẫu giang hồ, cả vú lấp miệng em. Tôi cũng biết Terhune hài hước, nhưng ở đây, sự hài hước và dí dỏm lại đến từ giọng dịch, tỉ như đoạn Jamie tra khảo tên trộm (Anh bạn ngu ngốc! Kiên nhẫn là thứ gia vị, chứ không phải là thức ăn. Gia giảm quá tay là hỏng bét đấy), hay lúc Belden doạ nạt Jamie (Bằng vũ lực á, con trai? Có muốn cái thân gầy của con cũng bẹp dí như tình hình tài chính của con không?)...
Cũng như thế, đoạn đi hoang của Bobby và khi Jamie gẫy chân là hai trường đoạn thấy rõ được màu sắc của người dịch, có ma lực lôi cuốn. Tôi tưởng tôi cũng đang nằm trong gầm sàn nhảy, ghé mắt hoài nghi nhòm ra ngoài như con chó hoang kia, hay tôi cũng biến thành kẻ sảng mê vì cái chân bị gẫy, lời nhịu lại trên đầu lưỡi, tay hươ hoải bắt chuồn chuồn. Những cảm giác thật như là xúc giác ấy, là thứ mà người đọc luôn mong muốn, và cũng là thứ mà một dịch phẩm chất lượng luôn hướng tới.
Tôi có chút xấu hổ, khi đã vội vã nghi ngờ Bobby Đi Hoang. Có lẽ tôi nên mở lòng hơn với sách, vô điều kiện, như cách mà tôi đón nhận một người tình.
