Xung đột leo thang tại Trung Đông đang buộc các quốc gia Vùng Vịnh phải cân nhắc lại những kế hoạch xây dựng các tuyến đường ống mới nhằm né tránh “nút thắt cổ chai” đi qua eo biển Hormuz để có thể duy trì ổn định dòng chảy xuất khẩu dầu khí.
Tuy nhiên, những dự án này không chỉ đắt đỏ mà còn phức tạp về chính trị và phải mất nhiều năm mới có thể hoàn thành.
Cuộc xung đột hiện tại đang làm nổi bật giá trị chiến lược của tuyến đường ống Đông-Tây dài 1.200km của Saudi Arabia.
Được xây dựng từ những năm 1980, tuyến đường ống này nay trở thành “huyết mạch” quan trọng vận chuyển khoảng 7 triệu thùng dầu/ngày tới cảng Yanbu bên Biển Đỏ, hoàn toàn không đi qua Hormuz.
Giám đốc điều hành Tập đoàn dầu khí quốc gia Aramco của Saudi Arabia, ông Amin Nasser, cho biết tuyến đường ống này hiện là “tuyến chủ lực” đang được tận dụng.
Trước đây, nhiều kế hoạch xây dựng đường ống trong khu vực liên tục bị đình trệ, do chi phí cao và phức tạp.
Tuy nhiên, theo bà Maisoon Kafafy, cố vấn cấp cao của Hội đồng Đại Tây Dương về Trung Đông, tâm thế của các quốc gia Vùng Vịnh hiện nay đã thay đổi rõ rệt.
Phương án bền vững nhất là phải xây dựng một mạng lưới đường ống với các tuyến hành lang vận chuyển, dù việc thực hiện sẽ phức tạp và không dễ khả thi.
Nhiều chuyên gia cũng cho rằng về lâu dài, các tuyến đường ống mới sẽ trở thành một phần của những hành lang thương mại rộng lớn hơn, nơi lưu thông không chỉ dầu khí mà cả nhiều loại hàng hóa khác.
Ông Christopher Bush, Giám đốc điều hành Cat Group, công ty từng tham gia xây dựng tuyến đường ống Đông-Tây, cho biết đã có nhiều người quan tâm tới các dự án xây dựng đường ống mới ngay cả trước khi chiến sự nổ ra. Dù vậy, rào cản vẫn rất lớn.
Theo ước tính, chi phí xây dựng một tuyến tương tự đường ống Đông-Tây sẽ đòi hỏi kinh phí không dưới 5 tỷ USD. Với những tuyến đường ống phức tạp hơn do đi qua nhiều quốc gia như Iraq, Jordan, Syria hoặc Thổ Nhĩ Kỳ, kinh phí có thể lên tới 15-20 tỷ USD. Ngoài ra, các yếu tố về an ninh cũng đặt ra không ít thách thức như nguy cơ từ vật liệu nổ còn sót lại hay hoạt động của các nhóm vũ trang trong khu vực.
Trong khi đó, các tuyến đường ống đi xuống phía Nam tới Oman sẽ phải vượt qua sa mạc và địa hình núi đá hiểm trở. Ngay cả các cảng tại Oman cũng không thật sự an toàn trước các mối đe dọa từ Iran mà bằng chứng là các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái gần đây nhằm vào cảng Salalah đã buộc nơi này phải tạm thời đóng cửa.
Bên cạnh đó là bài toán chính trị: ai sẽ vận hành và kiểm soát dòng chảy dầu khí? Một mạng lưới đường ống đòi hỏi các quốc gia Vùng Vịnh phải từ bỏ cách tiếp cận riêng lẻ để phối hợp chặt chẽ hơn.
Trong ngắn hạn, phương án khả thi nhất có thể là mở rộng tuyến Đông-Tây và tuyến đường ống hiện có từ Abu Dhabi của Các tiểu vương quốc Arập thống nhất (UAE) tới Fujairah, qua đó tăng công suất vận chuyển mà không cần xây dựng hạ tầng xuyên biên giới phức tạp.
Saudi Arabia cũng có thể phát triển thêm các cảng xuất khẩu trên bờ Biển Đỏ, bao gồm cảng nước sâu phục vụ dự án Neom. Một lãnh đạo cấp cao trong ngành năng lượng tiết lộ Abu Dhabi từ lâu đã có “kế hoạch B” cho tuyến ống thứ hai tới Fujairah.
Giới chức và lãnh đạo doanh nghiệp khu vực nhận định những đường ống mới có thể là giải pháp khả dĩ duy nhất để giảm thiểu phụ thuộc kéo dài vào tuyến hàng hải dễ bị gián đoạn qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, quyết định lớn chỉ được đưa ra khi ảnh hưởng từ "yết hầu năng lượng" này trở nên quá rõ ràng.
