Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây cho rằng việc mở lại eo biển Hormuz là trách nhiệm của các nước khác, không phải của Mỹ. Ông nhấn mạnh trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social rằng Mỹ đã tự sản xuất đủ năng lượng để tiêu dùng và xuất khẩu, đồng thời kêu gọi các quốc gia đang gặp khó khăn về nhiên liệu máy bay hãy “xây dựng lòng dũng cảm, tiến đến eo biển và tự giải quyết”.
Mới đây, trong lần trả lời trước truyền thông, ông Trump tuyên bố rằng quân đội Mỹ “chưa từ bỏ" nỗ lực mở lại eo biển, nhưng các nước khác phải tự đảm nhận trách nhiệm của riêng mình. Ông cũng nhấn mạnh chỉ xem xét ngừng bắn khi eo biển được “mở cửa, tự do lưu thông”.
Mặc dù Mỹ là nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới và là nước xuất khẩu quan trọng, giá dầu vẫn được xác định dựa trên cung – cầu toàn cầu. Khi nguồn cung bị gián đoạn kéo dài một tháng qua tại khu vực Vùng Vịnh, giá xăng dầu tăng vọt ở hầu hết mọi quốc gia.
Mỹ chủ yếu khai thác dầu ngọt (sweet oil) chất lượng cao, trong khi các nhà máy lọc dầu nội địa lại được thiết kế để xử lý dầu nặng và chua (heavy and sour oil) nhập khẩu. Do đó, một lượng lớn dầu thô nhập khẩu vẫn được sử dụng để sản xuất xăng và dầu diesel bán tại các trạm xăng Mỹ.
Hệ quả là, kể từ khi xung đột tại Iran bùng phát, giá xăng tại Mỹ đã tăng 36%, hiện vượt mức 4 USD/gallon. Giá diesel – nhiên liệu chính cho vận tải đường bộ – tăng còn mạnh hơn. Tương tự, châu Âu dù ít nhập dầu từ Trung Đông cũng đang đối mặt với chi phí năng lượng leo thang, chồng thêm gánh nặng từ cuộc xung đột Nga - Ukraine trước đó.
Tác động không dừng lại ở lĩnh vực năng lượng. Khoảng một phần ba nguồn cung phân bón thế giới đi qua eo biển Hormuz, cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng, dẫn đến tình trạng tắc nghẽn kéo dài, đẩy giá phân bón lên cao, đe dọa an ninh lương thực toàn cầu. Ngoài ra, nguồn cung nhôm, đường và khí heli (nguyên liệu quan trọng trong sản xuất chất bán dẫn) cũng bị hạn chế, khiến giá cả các mặt hàng này tăng mạnh.
Một quan chức Iran tuyên bố eo biển sẽ mở lại, nhưng “không dành cho Mỹ”. Ông Ebrahim Azizi, Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia - Quốc hội Iran, viết trên mạng xã hội: “Eo biển Hormuz chắc chắn sẽ mở cửa, nhưng không phải cho các bạn”. Dù chỉ mở một phần cho những tàu tuân thủ quy định của Iran, các ảnh hưởng tiêu cực vẫn lan tỏa đến nền kinh tế Mỹ và thế giới.
Trước tình hình này, Thủ tướng Anh Keir Starmer cho biết Ngoại trưởng Anh sẽ tổ chức hội nghị với ngoại trưởng của gần ba chục quốc gia trong tuần này để thảo luận các nỗ lực ngoại giao nhằm sớm khơi thông hoạt động vận tải tại eo biển Hormuz.
Các chuyên gia kinh tế cảnh báo, nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, lạm phát và tăng trưởng kinh tế tại Mỹ cũng như nhiều nước sẽ tiếp tục chịu áp lực nặng nề. Việc mở lại eo biển Hormuz không chỉ là vấn đề an ninh năng lượng, mà còn là yếu tố then chốt bảo đảm ổn định kinh tế toàn cầu, đòi hỏi các bên liên quan phải ưu tiên đối thoại và hợp tác quốc tế nhằm tránh những hậu quả lâu dài cho thương mại và đời sống người dân trên toàn thế giới.
