Theo kênh CNBC ngày 15/4, dù nỗi lo suy thoái đã gia tăng kể từ khi giao tranh bắt đầu hơn sáu tuần trước, nhưng phần lớn các nhà kinh tế cho rằng cuộc chiến sẽ chỉ có tác động khiêm tốn đến tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Mỹ, tức là có thể làm giảm vài phần mười điểm phần trăm tổng thể.
Nhưng có một lưu ý quan trọng, chủ yếu liên quan đến thời gian kéo dài cuộc chiến: Nếu lệnh ngừng bắn hiện tại được duy trì, các tác động gây lạm phát sẽ giảm dần. Tuy nhiên, nếu giao tranh nối lại, tương lai sẽ trở nên mơ hồ hơn nhiều, đe dọa đà tăng trưởng mong manh mà nền kinh tế Mỹ đã đạt được trong hai quý qua.
Ông Mike Skordeles, trưởng nhóm kinh tế Mỹ tại bộ phận tư vấn tài chính thuộc tập đoàn dịch vụ tài chính Mỹ Truist Financial, nhận định: “Một phần tăng trưởng sẽ bị bào mòn, nhưng chúng ta sẽ vượt qua. Vấn đề lớn hơn là tình trạng bất định”.
Thực tế, tình trạng bất định đã bao trùm nền kinh tế Mỹ trong phần lớn năm qua, kể từ khi Tổng thống Donald Trump công bố các mức thuế vào đầu tháng 4/2025 trong bối cảnh chính sách đối ngoại ngày càng cứng rắn và quyết liệt.
Cuộc chiến đã làm gia tăng áp lực, kéo theo hàng loạt câu hỏi: liệu đợt tăng lạm phát trong thời chiến có mang tính tạm thời hay không, điều kiện kinh tế sẽ ảnh hưởng ra sao đến người tiêu dùng và mức độ mà các quốc gia ít độc lập về năng lượng sẽ chịu tác động do hệ lụy của chiến tranh.
Bao trùm tất cả là phản ứng của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) và các ngân hàng trung ương khác. Ông Skordeles nói: “Iran rất quan trọng. Giá dầu thô rất quan trọng. Nhưng những yếu tố khác còn quan trọng hơn. Thu nhập và các yếu tố khác vẫn đang trụ vững. Yếu tố chưa rõ còn lại nằm ở Fed, cơ quan đang trì hoãn cắt giảm thêm lãi suất, lùi sang nửa cuối năm hoặc thậm chí muộn hơn. Điều đó đồng nghĩa chi phí vay của người tiêu dùng tăng cao”.
Người tiêu dùng chịu áp lực vì giá xăng
Lãi suất cao xuất hiện vào thời điểm bất lợi khi giá xăng gần đây đạt mức trung bình toàn quốc 4,1 USD/gallon và đã gây áp lực lên người tiêu dùng. Lãi suất thế chấp tăng mạnh cũng góp phần đẩy doanh số bán nhà hiện hữu trong tháng 3 xuống mức thấp nhất trong chín tháng.
Tuy nhiên, chi tiêu qua thẻ ghi nợ và thẻ tín dụng đã tăng 4,3% trong tháng 3, mức cao nhất trong hơn ba năm.
Nguyên nhân là do người tiêu dùng phải chi thêm 16,5% khi mua xăng. Nhưng chi tiêu không bao gồm xăng vẫn tăng 3,6%, cho thấy ví tiền của người tiêu dùng vẫn đủ sức chống chịu với mức tăng chi phí.
Một yếu tố được kỳ vọng hỗ trợ người tiêu dùng là các khoản hoàn thuế lớn hơn sau những thay đổi trong “Đạo luật To lớn và Đẹp đẽ” năm 2025. Khoản hoàn thuế trung bình năm nay đạt 3.521 USD, tăng 11,1% so với cùng kỳ năm 2025.
Tuy nhiên, mức chi tiêu cao hơn lại không phù hợp với các khảo sát về tâm lý người tiêu dùng. Thực tế, khảo sát của Đại học Michigan cho thấy tâm lý người tiêu dùng giảm xuống mức thấp kỷ lục. Dù vậy, mối liên hệ giữa tâm lý và hoạt động kinh tế có thể khá lỏng lẻo. Người tiêu dùng thường nói một đằng nhưng hành động một nẻo.
Ông David Kelly, chiến lược gia toàn cầu tại JPMorgan Asset Management, cho biết trong báo cáo thị trường hàng tuần: “Suy giảm trong tâm lý người tiêu dùng chưa bao giờ là chỉ báo đáng tin cậy cho hành vi tiêu dùng thực tế và chúng tôi dự báo chi tiêu thực tế vẫn tiếp tục tăng, dù chậm, tăng 0,8% trong năm nay và 1,7% trong năm 2027”.
Giá dầu sẽ là yếu tố then chốt. Ông Joseph Brusuelas, nhà kinh tế trưởng tại RSM, cho rằng mức 125 USD/thùng đối với dầu thô ngọt nhẹ WTI của Mỹ là ngưỡng mà tại đó giá dầu trở thành vấn đề kinh tế nghiêm trọng hơn. Giá dầu giao dịch quanh mức 91 USD vào sáng 15/4, thấp hơn đỉnh 115 USD vào đầu tháng 4.
Ông nói: “Mức 125 USD/thùng là điểm mà tình trạng suy giảm nhu cầu bắt đầu tăng tốc và lan rộng. Vì vậy chúng ta vẫn còn cách khá xa. Tôi chưa sẵn sàng nói rằng chúng ta đã chịu tổn thương mang tính cấu trúc. Chúng ta chưa đến mức đó, vì tôi chưa biết mức độ thiệt hại đối với năng lực sản xuất và lọc dầu ở Trung Đông”.
Hạ kỳ vọng
Các nhà kinh tế dự báo tác động ròng của cuộc chiến sẽ là tăng trưởng chậm lại phần nào nhưng không dẫn đến sụp đổ nghiêm trọng.
Gần đây, ngân hàng Goldman Sachs đã hạ dự báo GDP của Mỹ năm nay xuống còn 2%, tính từ quý IV đến quý IV, giảm 0,5 điểm phần trăm so với dự báo trước đó. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ chi nhánh Atlanta dự báo tăng trưởng quý I đạt 1,3%, cao hơn mức 0,5% của quý IV nhưng thấp hơn ước tính trước đó là 3,2%.
Ngân hàng này cũng lưu ý rằng tăng trưởng yếu hơn có thể dẫn đến tuyển dụng yếu hơn và tỷ lệ thất nghiệp cao hơn, hiện dự báo đạt 4,6% vào cuối năm, tăng 0,3 điểm phần trăm so với mức tháng 3.
Tổng hợp lại, Goldman Sachs cho rằng tác động này sẽ khiến Fed phải thực hiện nhiều đợt cắt giảm lãi suất vào cuối năm nay.
Các nhà kinh tế của Goldman Sachs là Jessica Rindels và David Mericle nhận định rằng giá dầu tăng vọt, tình trạng bất định gia tăng về triển vọng và báo cáo việc làm tích cực trong tháng 3 đã khiến Fed hiện duy trì lập trường chờ đợi và quan sát. Họ cho biết: “Chúng tôi dự báo rằng hai yếu tố thất nghiệp gia tăng và tiến triển hạn chế trong kiểm soát lạm phát sẽ tạo cơ sở cho hai đợt cắt giảm lãi suất vào tháng 9 và tháng 12”.
Dự báo này tích cực hơn so với định giá hiện tại của thị trường, vốn cho thấy sẽ không có đợt cắt giảm nào ít nhất cho đến giữa năm 2027. Hồi tháng 3, các quan chức Fed dự kiến có một lần giảm lãi suất.
Trở ngại rõ ràng nhất đối với Fed là lạm phát. Trước năm 2026, thị trường dự báo Fed sẽ tiếp tục hạ lãi suất để hỗ trợ thị trường lao động đang chậm lại. Tăng trưởng việc làm gần như không thay đổi trong năm qua và thậm chí giảm nếu loại trừ các công việc liên quan đến chăm sóc sức khỏe. Nhưng lạm phát dai dẳng sẽ làm chệch hướng Fed và có thể kích hoạt một chuỗi tác động tiêu cực trong năm.
Tác động toàn cầu
Dữ liệu lạm phát là nơi tác động của cuộc chiến Iran thể hiện rõ ràng nhất và cho đến nay các tín hiệu là trái chiều.
Đúng như dự đoán, lạm phát toàn phần đã tăng mạnh. Chỉ số giá tiêu dùng tăng 0,9% trong tháng 3, đưa lạm phát hàng năm lên 3,3%. Tuy nhiên, nếu loại trừ thực phẩm và năng lượng, mức tăng hàng tháng chỉ là 0,2% và lạm phát lõi hàng năm là 2,6%, vẫn cao hơn mục tiêu 2% của Fed nhưng đang đi đúng hướng.
Đáng chú ý, khảo sát người tiêu dùng hàng tháng của Fed chi nhánh New York cho thấy dự báo lạm phát một năm trong tháng 3 ở mức 3,4%, tăng 0,4 điểm phần trăm theo tháng nhưng thấp hơn nhiều so với mức 4,8% trong khảo sát của Fed chi nhánh Michigan.
Đối phó với lạm phát không chỉ là vấn đề của Mỹ. Thực tế, tác động lớn hơn, đặc biệt từ yếu tố dầu mỏ, có thể được cảm nhận rõ hơn ở châu Âu và đặc biệt là châu Á, khu vực phụ thuộc nhiều vào nguồn nhiên liệu từ Trung Đông để vận hành nền kinh tế.
Ông Skordeles nói: “Chúng ta đang chịu cú sốc giá do năng lượng, nhưng không thực sự là cú sốc nguồn cung. Châu Á mới là khu vực chịu tác động nặng nề, vì họ là những nước tiêu thụ lớn”.
Cuộc chiến Iran đã làm xáo trộn chuỗi cung ứng, tác động dự kiến sẽ rõ rệt hơn trong những tháng tới khi dòng chảy nguyên liệu thô bị siết chặt và bắt đầu thấm tác động do chi phí năng lượng cao hơn.
Việc liệu có hiệu ứng lan tỏa tại Mỹ hay không vẫn chưa được xác định, dù cho đến nay quan điểm chung là tác động sẽ hạn chế.
Ông Skordeles nói: “Chi phí năng lượng, dù đã tăng trong vài năm qua, vẫn rẻ hơn nhiều so với các thập kỷ trước. Chúng ta sẽ vượt qua. Điều này sẽ ảnh hưởng đến tăng trưởng, nhưng không phải là dấu chấm hết”.
