 |
| Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Ảnh: IRNA/TTXVN |
Từ bên chủ động tấn công, Mỹ trở thành bên nóng lòng muốn chấm dứt xung đột
Theo báo El Pais, ba tháng sau khi Mỹ và Israel phát động các đòn tấn công nhằm vào Iran, cảm giác cấp bách dường như đã đổi bên. Nếu hồi tháng 2, Washington và Tel Aviv cho rằng cần hành động ngay lập tức, thậm chí sẵn sàng loại bỏ Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei trong lúc các cuộc đàm phán vẫn diễn ra, thì hiện nay chính Tổng thống Donald Trump lại là người sốt sắng thúc đẩy đối thoại để khép lại cuộc chiến.
Điều đó được thể hiện rõ vào ngày 1/6 khi ông Trump yêu cầu Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu dừng kế hoạch không kích Beirut nhằm tránh làm đổ vỡ các cuộc thương lượng với Tehran.
Nguyên nhân lớn nhất là việc Iran gần như đã phong tỏa được eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí hóa lỏng của thế giới. Dù ban đầu nhiều người cho rằng Iran khó có thể thực hiện được điều này, nhưng sau gần 90 ngày, hoạt động vận tải qua Hormuz vẫn bị gián đoạn nghiêm trọng.
Việc phong tỏa Hormuz trở thành lá bài mạnh nhất của Tehran trong cuộc đối đầu với Mỹ. Dù tác động nặng nề nhất đang rơi vào châu Á và châu Âu, Nhà Trắng cũng chịu sức ép ngày càng lớn khi giá năng lượng tăng cao và các kho dự trữ nhiên liệu chiến lược bị rút xuống nhanh hơn dự kiến.
Áp lực bầu cử, kinh tế và quân sự
Theo El Pais, Tổng thống Trump không thể bước vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 với giá xăng tại Mỹ vượt ngưỡng 4 USD/gallon. Lịch sử chính trị Mỹ cho thấy chưa có tổng thống nào giành chiến thắng trong các cuộc bầu cử quan trọng khi giá nhiên liệu ở mức cao như vậy.
Ngoài áp lực chính trị, ông Trump còn phải đối mặt với thực tế rằng cuộc chiến kéo dài hơn nhiều so với dự tính. Nhà lãnh đạo Mỹ từng tin rằng chiến dịch này sẽ kết thúc chỉ trong vài ngày, tương tự các chiến dịch quân sự trước đó. Tuy nhiên, sau ba tháng giao tranh, tỷ lệ phản đối cuộc chiến trong dư luận Mỹ đã vượt quá hai phần ba cử tri.
Khía cạnh quân sự cũng tạo thêm áp lực. Các hệ thống phòng thủ như THAAD cùng lượng lớn tên lửa dẫn đường chính xác đang bị tiêu hao nhanh chóng. Một nghiên cứu của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) cho rằng phải mất nhiều năm Mỹ mới có thể bổ sung đầy đủ các kho vũ khí đã sử dụng.
Trong khi đó, Iran cho thấy khả năng chống chịu tốt hơn dự đoán. Dù các lệnh trừng phạt tiếp tục gây thiệt hại cho nền kinh tế, Tehran vẫn duy trì được hoạt động xuất khẩu ở mức nhất định và chưa xuất hiện dấu hiệu nhượng bộ đáng kể. Việc Iran bất ngờ bác bỏ thông tin cho rằng thỏa thuận hòa bình chỉ còn chờ chữ ký của ông Trump càng cho thấy Tehran không còn là bên quá vội vàng như trước.
Israel muốn tiếp tục chiến tranh, còn ông Trump cần một thỏa thuận nhanh
Tờ El Pais cho rằng Israel và Mỹ đang có những ưu tiên khác nhau. Đối với Thủ tướng Netanyahu, chiến dịch quân sự tại Lebanon và Iran là cơ hội để tiếp tục gây sức ép lên Tehran và Hezbollah. Nếu các cuộc đàm phán Mỹ - Iran đổ vỡ, Tel Aviv thậm chí có thể coi đó là kết quả có lợi.
Ngược lại, Nhà Trắng ngày càng muốn nhanh chóng đạt được một thỏa thuận nhằm mở lại eo biển Hormuz và giảm căng thẳng khu vực.
Theo tiết lộ của Axios, trong cuộc điện đàm gần đây với ông Netanyahu, ông Trump đã nổi giận vì kế hoạch mở rộng các cuộc không kích của Israel vào Beirut. Sau cuộc gọi này, Tổng thống Mỹ lập tức khẳng định trên mạng xã hội rằng các cuộc đàm phán với Iran đang tiến triển "hết tốc lực".
Mục tiêu của ông Trump là sớm công bố một bản ghi nhớ hoặc thỏa thuận khung với Iran, sau đó sử dụng khoảng thời gian 60 ngày để tiếp tục giải quyết các vấn đề phức tạp hơn như chương trình hạt nhân của Tehran.
Các chuyên gia nhận định đây có thể chỉ là một thỏa thuận tạm thời thay vì giải pháp toàn diện. Tuy nhiên, trong bối cảnh nguy cơ xung đột tiếp tục leo thang, một thỏa thuận chưa hoàn chỉnh vẫn được xem là lựa chọn ít rủi ro hơn so với việc quay trở lại chiến tranh.
Một điểm đáng chú ý khác là thế giới đã chứng tỏ khả năng thích ứng tốt hơn dự báo trước việc Hormuz bị phong tỏa. Dù nguồn cung nhiên liệu bị ảnh hưởng và nhiều quốc gia phải sử dụng đến dự trữ chiến lược, những kịch bản tồi tệ nhất vẫn chưa xảy ra.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo nếu eo biển Hormuz tiếp tục đóng cửa trong mùa hè, áp lực đối với kinh tế toàn cầu và cả chính quyền Tổng thống Trump sẽ tăng lên đáng kể.
