 |
| Hiện nay, nhiều thủ tục quan trọng có thể thực hiện trên ứng dụng VNeID. (Ảnh: Anh Thư) |
Từ ví giấy tờ đến danh tính số
Đã gần bốn năm kể từ ngày Bộ Công an chính thức công bố ứng dụng định danh điện tử VNeID. Đây là ứng dụng được phát triển trên nền tảng Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, cho phép người dân sử dụng tài khoản định danh điện tử để xác thực danh tính trên môi trường số. Nếu như trước đây, mỗi công dân phải mang theo nhiều loại giấy tờ như căn cước công dân, sổ hộ khẩu, giấy phép lái xe hay thẻ bảo hiểm y tế khi thực hiện các giao dịch hành chính thì nay những thông tin này có thể được tích hợp trên ứng dụng VNeID. Định danh điện tử được ví như một “danh tính số” của mỗi công dân. Thông qua tài khoản này, người dân có thể chứng minh nhân thân, xác thực thông tin và sử dụng nhiều dịch vụ công mà không cần xuất trình giấy tờ bản cứng như trước.
Thay đổi từ những việc nhỏ nhất
Tại bộ phận Một cửa của nhiều địa phương, việc người dân xuất trình mã QR trên ứng dụng VNeID thay cho các loại giấy tờ truyền thống đã trở nên quen thuộc. Bà Nguyễn Thị Hoàn (56 tuổi, xã Sơn Giang, Hà Tĩnh) cho biết trước đây mỗi lần đi làm thủ tục hành chính đều phải chuẩn bị nhiều loại giấy tờ khác nhau. Không ít lần chị phải quay về nhà vì thiếu giấy tờ hoặc mang nhầm hồ sơ. “Bây giờ tôi chỉ cần mang theo điện thoại. Khi làm thủ tục, cán bộ quét mã trên VNeID là có thể xác thực thông tin. Việc khám bệnh hay thực hiện một số dịch vụ công cũng thuận tiện hơn rất nhiều so với trước đây”, bà Hoàn chia sẻ.
Không chỉ trong lĩnh vực hành chính, định danh điện tử còn được ứng dụng trong nhiều hoạt động đời sống hằng ngày. Người dân có thể sử dụng thông tin bảo hiểm y tế tích hợp trên VNeID khi khám chữa bệnh, khai báo lưu trú, đăng ký tạm trú, thực hiện các dịch vụ công trực tuyến hoặc xác thực thông tin trong một số giao dịch ngân hàng. Theo ghi nhận, nhiều người dân đánh giá việc tích hợp các loại giấy tờ trên một nền tảng điện tử giúp giảm đáng kể thời gian đi lại, chi phí photo, công chứng cũng như nguy cơ làm mất giấy tờ quan trọng.
Khi thủ tục hành chính trở nên đơn giản hơn
Một trong những thay đổi rõ nét nhất mà định danh điện tử mang lại là việc rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính. Trước đây, người dân phải kê khai thông tin cá nhân trên nhiều loại biểu mẫu khác nhau. Các cơ quan chức năng cũng mất nhiều thời gian để đối chiếu, xác minh hồ sơ. Khi dữ liệu dân cư được kết nối và đồng bộ, nhiều thông tin đã có thể được khai thác trực tiếp từ hệ thống.
Ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Trưởng Công an xã Sơn Giang, tỉnh Hà Tĩnh cho biết việc triển khai định danh điện tử đã góp phần giảm đáng kể khối lượng hồ sơ giấy và thời gian xác minh thông tin công dân. “Người dân hiện nay có thể thực hiện nhiều thủ tục hành chính ngay tại nhà thông qua ứng dụng VNeID. Việc tích hợp các loại giấy tờ như bảo hiểm y tế hay căn cước công dân cũng giúp giảm đáng kể thời gian đi lại, nhất là đối với người dân ở khu vực nông thôn”, ông Vinh cho biết.
Theo ông Vinh, hiệu quả của định danh điện tử được thể hiện rõ trong nhiều tình huống thực tế. Ông nhớ nhất trường hợp một công dân sinh sống tại thôn vùng xa của xã Sơn Giang đến trụ sở UBND xã để thực hiện thủ tục liên quan đến giao dịch đất đai nhưng quên mang theo căn cước công dân. “Khoảng cách từ nhà công dân đến trụ sở xã sau khi sáp nhập khá xa. Nếu quay về lấy giấy tờ sẽ mất nhiều thời gian. Chúng tôi đã hướng dẫn công dân sử dụng tài khoản VNeID mức độ 2 để xác thực thông tin và hoàn thành giao dịch ngay tại chỗ”, ông Vinh kể lại.
Cũng theo ông Vinh, nhiều thủ tục liên quan đến cư trú hiện nay được thực hiện nhanh hơn do dữ liệu đã được số hóa và liên thông. Người dân không còn phải cung cấp lặp đi lặp lại những thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu quốc gia. Sự thay đổi này phản ánh bước chuyển từ phương thức quản lý dựa trên giấy tờ sang phương thức quản lý dựa trên dữ liệu - một trong những mục tiêu quan trọng của chương trình chuyển đổi số quốc gia.
Hỗ trợ quản lý dân cư trong bối cảnh mới
Không chỉ mang lại lợi ích cho người dân, định danh điện tử còn trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả cho lực lượng công an cơ sở trong công tác quản lý dân cư. Theo ông Nguyễn Quang Vinh, sau khi các xã Sơn Lâm và Quang Diệm được sáp nhập vào xã Sơn Giang, quy mô dân số toàn xã tăng lên gần 19.000 người, phân bố tại 29 thôn. Trong bối cảnh địa bàn quản lý mở rộng, hệ thống định danh điện tử giúp việc quản lý thông tin cư trú được thực hiện đồng bộ, hạn chế tình trạng sai lệch dữ liệu. “Thông qua hệ thống dữ liệu dân cư và định danh điện tử, lực lượng công an có thể cập nhật các biến động dân cư một cách khoa học, chính xác hơn. Đồng thời, việc khai báo lưu trú trực tuyến cũng giúp quản lý tốt hơn số lượng lao động tự do và người từ địa phương khác đến cư trú trên địa bàn”, ông Vinh cho biết.
Chấm dứt sự phụ thuộc vào sổ hộ khẩu giấy
Trong nhiều năm, sổ hộ khẩu là loại giấy tờ gắn liền với hầu hết các thủ tục hành chính của người dân. Tuy nhiên, việc quản lý dân cư bằng giấy tờ bộc lộ nhiều hạn chế như thông tin chậm cập nhật, dễ hư hỏng hoặc thất lạc. Khi dữ liệu dân cư được số hóa và tích hợp vào tài khoản định danh điện tử, nhiều thủ tục không còn yêu cầu người dân xuất trình sổ hộ khẩu giấy. Thông tin cư trú được tra cứu trực tiếp trên hệ thống, giúp giảm bớt các khâu trung gian và nâng cao độ chính xác của dữ liệu. Theo các chuyên gia về chuyển đổi số, đây không chỉ là sự thay đổi về mặt kỹ thuật mà còn là bước tiến quan trọng trong cải cách hành chính, hướng tới xây dựng nền hành chính phục vụ người dân.
Nền tảng cho công dân số trong tương lai
Bên cạnh những tiện ích trước mắt, định danh điện tử còn được xem là nền tảng quan trọng để hình thành công dân số. Khi mỗi cá nhân sở hữu một danh tính điện tử được xác thực, việc tiếp cận các dịch vụ trên môi trường số sẽ trở nên thuận lợi hơn. Từ giáo dục, y tế, bảo hiểm đến tài chính - ngân hàng, nhiều lĩnh vực có thể được kết nối thông qua một hệ thống xác thực thống nhất.
Các chuyên gia nhận định rằng giá trị lớn nhất của định danh điện tử không nằm ở việc thay thế giấy tờ truyền thống mà ở khả năng tạo ra hệ sinh thái dịch vụ số lấy người dân làm trung tâm. Trong hệ sinh thái đó, công dân có thể thực hiện nhiều hoạt động trực tuyến một cách an toàn, minh bạch và thuận tiện.
Vẫn còn những thách thức cần vượt qua
Mặc dù mang lại nhiều lợi ích, việc triển khai định danh điện tử vẫn đối mặt với không ít khó khăn, đặc biệt tại các địa bàn nông thôn. Theo ông Nguyễn Quang Vinh, nhiều hộ dân ở xã Sơn Giang vẫn sử dụng điện thoại thông minh đời cũ với cấu hình thấp hoặc dung lượng bộ nhớ hạn chế nên gặp khó khăn khi cài đặt ứng dụng VNeID.
Bên cạnh đó, việc kích hoạt tài khoản định danh điện tử mức độ 2 tại nhà cũng chưa thực sự thuận lợi đối với một số người dân do điện thoại không hỗ trợ công nghệ NFC hoặc khó nhận diện tín hiệu khi quét chip trên căn cước công dân. “Tại một số thôn vùng đồi núi và khu vực giáp ranh của xã, kết nối internet di động đôi lúc chưa ổn định nên quá trình thao tác trên ứng dụng còn gặp gián đoạn”, ông Vinh cho biết.
Theo ông, những nhóm đối tượng cần được hỗ trợ nhiều nhất hiện nay là người cao tuổi và người dân thuần nông. Đây là nhóm chiếm tỷ lệ lớn tại địa phương nhưng còn gặp nhiều rào cản trong việc sử dụng công nghệ số cũng như thực hiện các bước xác thực sinh trắc học trên ứng dụng. Ngoài ra, những người đi làm ăn xa quê cũng gặp khó khăn trong việc đồng bộ dữ liệu hoặc tích hợp các loại giấy tờ chuyên ngành như giấy phép lái xe, bảo hiểm y tế do ít có điều kiện làm việc trực tiếp với cơ quan chức năng tại địa phương.
Kết nối người dân với chính quyền bằng dữ liệu
Sau gần 4 năm triển khai, định danh điện tử đã dần trở thành một phần trong đời sống của hàng triệu người dân Việt Nam. Từ việc thay thế giấy tờ truyền thống, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính đến tạo nền tảng cho công dân số, những thay đổi này cho thấy dữ liệu đang trở thành cầu nối mới giữa người dân và cơ quan quản lý nhà nước.
Con đường xây dựng chính phủ số và xã hội số vẫn còn nhiều việc phải làm. Tuy nhiên, những tiện ích mà định danh điện tử mang lại trong thời gian qua đã cho thấy một thực tế rõ ràng: khi công nghệ được triển khai đúng hướng, người dân chính là những người được hưởng lợi đầu tiên và trực tiếp nhất.
