Phát biểu tại Hội nghị đầu năm 2015 của Bộ KH&CN, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam yêu cầu: "Cần thay đổi mạnh mẽ, từ việc ra “đầu bài” nghiên cứu mà trước đây chủ yếu do các viện, các nghiên cứu viên đề xuất thì nay các Sở KH&CN phải đóng vai trò lớn hơn trong tập hợp các yêu cầu thực tiễn thành những đề tài nghiên cứu khoa học cơ bản, khoa học ứng dụng, triển khai. Hoạt động của các hội đồng khoa học cũng phải đổi mới rất mạnh mẽ theo hướng công khai, minh bạch tối đa trong việc lựa chọn thành viên, trách nhiệm của hội đồng khi thẩm định, nghiệm thu đề tài… để cộng đồng giám sát".
 |
Phải bớt các đề tài "tự sướng", để hướng nhà khoa học giải các bài toán cuộc sống đặt ra |
Nhưng hiện nay, theo tìm hiểu của Tạp chí Ngày Nay Online, ở nhiều viện nghiên cứu lớn, các đề tài khoa học không hề bắt nguồn từ nhu cầu của người dân, mà là do các nhà khoa học tự đề xuất, tự giải quyết.
Thế nên, phần lớn sản phẩm khoa học là những bài báo (không phải 100% đăng trên các tạp chí ISI) và rất ít có phát minh, sáng chế.
Năm 2014, Nhà nước chi cho Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam khoảng 800 tỷ. Nhưng kết quả được hơn 800 bài báo quốc tế mà chỉ có 03 sáng chế (patent).
Trao đổi với chúng tôi về điều này, TS Lê Bộ Lĩnh, Phó Chủ nhiệm Ủy ban KH&CNMT của Quốc hội cho biết, muốn thay đổi cần đẩy mạnh khâu đặt hàng. Những người nêu ra các "đề bài" cho nhà khoa học nghiên cứu cũng được khen thưởng, vì ý tưởng hay cũng xứng đáng trả phí.
Sau đó là phải công khai các nhiệm vụ cho mọi người đều có thể biết, đều có thể nộp hồ sơ "ứng tuyển" thực hiện đề tài. Việc lựa chọn và đánh giá kết quả cuối cùng cũng phải được công khai, minh bạch.
TS Lê Bộ Lĩnh cũng từng đề xuất, phải ghi tên Hội đồng nghiệm thu vào báo cáo kết quả khoa học cuối cùng, để tăng trách nhiệm của Hội đồng khoa học.
