Lên đồng chỉ là một phần của Di sản văn hóa được UNESCO vinh danh

(Ngày Nay) - Ngày 1/12/2016, tại phiên họp Uỷ ban Liên Chính phủ về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể lần thứ 11 của UNESCO diễn ra tại thành phố Addis Ababa, nước Cộng hòa dân chủ Liên bang Ethiopia, di sản “Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” đã chính thức được UNESCO ghi danh tại Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Ảnh minh họa
Ảnh minh họa

Đây là niềm tự hào lớn lao của mỗi người con đất Việt bởi tín ngưỡng dân gian này đã có hàng trăm năm nay, như một “bảo tàng sống” lữu giữ lịch sử, di sản và bản sắc văn hóa của dân tộc.

Trao đổi ngắn với PGS. TS Nguyễn Thị Hiền - Phó viện trưởng Viện Văn hóa nghệ thuật quốc gia Việt Nam, một trong những thành viên của đoàn Việt Nam tham dự phiên họp Uỷ ban Liên Chính phủ về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể lần thứ 11 của UNESCO diễn ra tại thành phố Addis Ababa, nước Cộng hòa dân chủ Liên bang Ethiopia về di sản “Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt”.

Có tới 10 công trình về Tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt, trong đó có hai cuốn sách bằng tiếng Anh xuất bản ở Mỹ, theo bà vì sao di sản này lại có sức lôi cuốn đến vậy?

PGS. TS Nguyễn Thị Hiền: Chúng ta biết rằng “Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” bao gồm nhiều loại hình khác nhau như lễ hội, tham gia nghi lễ, và hình thức thực hành cơ bản nhất là diễn xướng lên đồng. Từ thời kỳ những năm 70, khi “lên đồng” bị cho rằng là mê tín dị đoan, bị cấm đoán, thì người thực hành tín ngưỡng Thờ Mẫu vẫn âm thầm thực hiện, đến nay, chúng ta có thể thấy rằng việc thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu có sức lôi cuốn kỳ lạ với đông người tham gia.

Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu có sức lôi cuốn kỳ lạ với đông người tham gia như vậy dựa vào nhiều yếu tố. Thứ nhất, việc thực hành tín ngưỡng dân gian, tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt không hạn chế người tham gia, không kể tuổi tác, nghề nghiệp, thành phần. Thứ hai, việc thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu rất đa dạng, có nhiều người quan tâm, âm nhạc Chầu văn rất hay, rất hấp dẫn. Có người lại thấy vui khi tham dự những nghi lễ hầu đồng, khi cộng đồng cùng chia sẻ đức tin vào thờ mẫu. Có những người dù không phải là tín đồ những vẫn đi lễ, tham dự các buổi lên đồng. Vì nhiều yếu tố như vậy nên việc thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu đã thu hút rất đông người tham gia. 

Có nhiều thông tin cho rằng việc thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại sẽ cổ xúy cho hoạt động mê tín dị đoan, về vấn đề này PGS có ý kiến như thế nào?

- Như chúng ta đã biết, thực hành tín ngưỡng thờ mẫu Tam phủ của người Việt được vinh danh trong danh sách các di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Chúng ta phải hiểu rất rõ UNESCO vinh danh không chỉ riêng lên đồng mà là cả hệ thống thực hành tín ngưỡng Thờ Mẫu tam phủ, bao gồm rất nhiều loại hình như: các lễ hội dân gian, tiệc thánh, tiệc mẫu, hoạt động tín ngưỡng của người dân, việc hành hương của các bản hội, các nghi lễ tế lễ trong việc thờ mẫu, hát văn…

Bản chất của lên đồng chỉ là một hiện tượng, một hình thức nghi lễ thể hiện vào hệ thống tín ngưỡng tôn thờ các Mẫu, các thánh, và nghi lễ lên đồng được coi là một trong những loại hình saman giáo trên thế giới. Saman giáo tồn tại ở nhiều nơi trên thế giới như ở Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Indonesia, Malaysia, hay ở các vùng Trung Á, Siberi, Brazil, Mexico, các tộc người ở châu Phi. Ở Việt Nam có rất nhiều hiện tượng saman giáo như “nghi lễ mỡi” của người Mường, “nghi lễ nhảy lửa” của người Dao, “nghi lễ then” (chứ không phải là hát then)…

 PGS có thể bật mí, tiếp theo Việt Nam sẽ đệ trình hồ sơ di sản nào lên UNESCO?

- Chúng ta đã biết các hồ sơ Việt Nam xây dựng trình UNESCO được Thủ tướng Chính phủ thông qua. Trong danh sách, Bộ VH-TT&DL đang triển khai xây dựng hồ sơ về “Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam” và dự kiến sẽ trình UNESCO tháng 3/2017 để xét vào 2018. Năm nay, Việt Nam sẽ có 2 hồ sơ được UNESCO xét duyệt và sẽ công bố vào cuộc họp Ủy Ban Liên Chính phủ tại Hàn Quốc vào tháng 12/2017, đó là hồ sơ “Nghệ thuật Bài Chòi ở miền Trung, Việt Nam” và hồ sơ “Hát xoan Phú Thọ, Việt Nam”.

Theo cinet.vn

Hàng năm UNESCO chỉ xét 50 hồ sơ đề cử. Là thành viên của Ban Thẩm định, tôi phải thẩm định cả 50 hồ sơ, các hồ sơ sẽ nhận được các nhận xét của 12 chuyên gia và có những báo cáo tổng kết xem hồ sơ có được vinh danh hay không. Riêng đối với các hồ sơ của Việt Nam, theo điều lệ của công ước 2003, tôi không được phép trực tiếp chấm hồ sơ này. Tuy nhiên, tôi cũng sẽ nắm được tình hình hồ sơ Việt Nam đã đi đến đâu, quy trình ra sao và có quyền báo với các bộ phận liên quan của Việt Nam như Bộ VH-TT&DL, Ủy ban UNESCO của Việt Nam. Một lợi thế nữa là khi tham gia ban Thẩm định với tư cách chuyên gia (nhiệm kỳ 4 năm) tôi nắm rất chắc về các thông lệ của UNESCO cũng như công ước 2003, tôi có thể học hỏi kinh nghiệm làm hồ sơ của các nước để tư vấn cho Việt Nam trong việc xây dựng hồ sơ đệ trình lên UNESCO tốt hơn trong tương lai.   

PGS. TS Nguyễn Thị Hiền

Trưng bày 300 hiện vật, hình ảnh khảo cổ ven biển và hải đảo
Trưng bày 300 hiện vật, hình ảnh khảo cổ ven biển và hải đảo
(Ngày Nay) - Hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam, ngày 15/11, Bảo tàng - Thư viện Bà Rịa-Vũng Tàu (Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh) tổ chức khai mạc Không gian trưng bày chuyên đề “Khảo cổ học ven biển, hải đảo Thành phố Hồ Chí Minh - Những phát hiện mới giai đoạn 2020 -2025”.
Huế triển khai ba chính sách giảm phí tham quan di tích để kích cầu du lịch
Huế triển khai ba chính sách giảm phí tham quan di tích để kích cầu du lịch
(Ngày Nay) - Chiều 15/11, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế (thành phố Huế) cho biết, thành phố đã ban hành các quyết định triển khai ba chính sách giảm phí tham quan các điểm di tích thuộc Quần thể Di tích Cố đô Huế dành cho du khách sử dụng các tuyến giao thông du lịch mới, khách tham dự hội nghị, hội thảo, triển lãm (du lịch MICE) và khách sử dụng dịch vụ khám, chữa bệnh (du lịch y tế). Đây là các chính sách nhằm kích cầu du lịch của UBND thành phố Huế.
Nga tái khẳng định lập trường đàm phán về Ukraine
Nga tái khẳng định lập trường đàm phán về Ukraine
(Ngày Nay) - Ngày 15/11, Ngoại trưởng Sergei Lavrov khẳng định lập trường đàm phán của Moskva về Ukraine tiếp tục hướng tới các mục tiêu do Tổng thống Vladimir Putin đề ra hồi tháng 6/2024. Trong khi đó, phía Mỹ cho biết đang thúc đẩy đối thoại trực tiếp giữa Nga và các nước châu Âu về giải pháp cho cuộc xung đột.
Nghệ sĩ Đặng Văn Phúc chụp hình với một tiểu thương của khu chợ
“Chạm Đồng Xuân”: khám phá những “kho báu” nghệ thuật ẩn giấu trong lòng chợ
(Ngày Nay) - Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 từ 13-28/11/2026 , chương trình “Chạm Đồng Xuân”, với sự đồng hành của Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB), mang đến một hành trình trải nghiệm nghệ thuật độc đáo, nơi công chúng có thể tìm kiếm những “kho báu” sáng tạo ẩn mình giữa không gian giao thương tuổi đời hơn một thế kỷ.
TP. HCM: Dàn sao châu Á hội tụ tại Asian Television Awards
TP. HCM: Dàn sao châu Á hội tụ tại Asian Television Awards
(Ngày Nay) - Lễ trao giải Giải thưởng Truyền hình giải trí Châu Á lần thứ 31 - năm 2026 (31 st Asian Television Awards 2026 - ATA2026) diễn ra trong hai đêm 13 và 14/11/2026 tại Nhà hát Hòa Bình, TP.Hồ Chí Minh, quy tụ hơn 400 nghệ sĩ, nhà sản xuất, nhà làm phim và lãnh đạo các đài truyền hình châu Á và Việt Nam.
Các tác giả giao lưu, chia sẻ tâm huyết sáng tác sách tranh thiếu nhi tại chương trình “Gọi tên yêu thương, ươm mầm cảm xúc” vào sáng 14/11.
Các tác giả tìm cách giữ sức hút cho sách tranh thiếu nhi thời AI
(Ngày Nay) - Trước sự phát triển của AI và các hình thức đọc số, những người viết sách tranh thiếu nhi lựa chọn đầu tư vào câu chuyện, hình ảnh và cảm xúc; đồng thời đề cao vai trò đồng hành của cha mẹ để nuôi dưỡng thói quen đọc, giúp trẻ gắn bó với sách từ những năm đầu đời.