“Họ đã cạn kiệt cả về năng lượng và kinh tế, đang rơi vào tình cảnh nghiêm trọng”, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố, đồng thời cho biết lý do ông tin rằng chính phủ Cuba đang cần một thỏa thuận để phục hồi đất nước.
Ông cũng có lý khi nhận định rằng thành phố Havana đang phải chịu áp lực nặng nề hơn bao giờ hết kể từ sau cuộc khủng hoảng tên lửa năm 1962.
Hiện nay, Cuba đang phải đối mặt với lệnh cấm vận khắc nghiệt của Mỹ. Bên cạnh những chiến dịch quân sự tại Venezuela và những lời đe dọa áp thuế đối với Mexico, ông Trump còn phong tỏa nguồn cung dầu mỏ của quốc đảo này và làm tê liệt trầm trọng nền kinh tế.
Ngoại trưởng Marco Rubio, người Mỹ gốc Cuba, từng nhiều lần chỉ trích chính quyền Cuba, hiện đang chủ trì các cuộc đàm phán với Havana.
Giữa tháng Một, Cuba đón nhận 32 thi hài của binh sĩ tử nạn khi nỗ lực bảo vệ ông Nicolás Maduro trong cuộc tấn công của Mỹ nhằm bắt giữ nhà lãnh đạo Venezuela. Chủ tịch Cuba Miguel Diaz-Canel từng tuyên bố trước đám đông biểu tình trước Đại sứ quán Mỹ tại nước này rằng chính phủ sẽ không nhượng bộ với chính quyền Trump.
Tuy nhiên, khi lệnh cấm vận dầu mỏ bắt đầu gây ra những tổn thất nặng nề cho người dân, những dấu hiệu về một thỏa thuận mới dần xuất hiện.
Sau nhiều đồn đoán, phía Cuba xác nhận các cuộc đàm phán đang diễn ra. Chính phủ nước này đã trả tự do cho 51 tù nhân, trong đó có những người bị giam giữ vì tham gia biểu tình chống chính quyền. Đồng thời, thành phố Havana cũng công bố các cải cách vốn được mong đợi từ lâu, cho phép người Cuba ở nước ngoài được đầu tư vào quốc đảo này.
Trong một lần xuất hiện trên truyền hình, ông Diaz-Canel xác nhận các cuộc đối thoại đang diễn ra, điều mà vài ngày trước đó còn được phủ nhận. “Bất cứ khi nào quan hệ với Mỹ rơi vào căng thẳng, chúng tôi luôn nỗ lực tìm kiếm cơ hội đối thoại”, ông nhấn mạnh.
Tuy nhiên, ngay khi các cuộc đàm phán vừa được xác nhận, ông Trump dường như muốn dập tắt mọi hy vọng về một kết quả tốt đẹp.
Kiên cường trước mọi khó khăn
Vào ngày 16/3, giữa bối cảnh Cuba đối mặt với tình trạng mất điện trên toàn quốc, ông Trump cho biết: “Tôi tin mình nắm được quyền kiểm soát Cuba. Đó là một niềm vinh dự lớn lao - dù giải phóng hay chiếm đóng Cuba. Tôi nghĩ mình có thể làm bất cứ điều gì trên quốc đảo này”.
Ông Rubio cũng xác nhận rằng chính quyền Mỹ đang yêu cầu ông Diaz-Canel cùng các quan chức từ chức. Ông cho rằng đất nước này nên có sự thay đổi trong hệ thống chính trị.
Chính phủ Cuba ngay lập tức phản hồi những tuyên bố của ông Trump. Chủ tịch Cuba Diaz-Canel chia sẻ trong một bài đăng trên mạng xã hội X: “Trong tình huống xấu nhất, đất nước Cuba luôn vững tin vào một điều, rằng bất kỳ kẻ xâm lược nào từ bên ngoài cũng sẽ phải đối mặt với sức mạnh kháng cự kiên cường”.
Các quan chức Cuba khẳng định rằng, việc để người Mỹ lựa chọn người lãnh đạo hòn đảo chẳng khác nào một sự đầu hàng, và điều đó không bao giờ xảy ra.
“Tôi khẳng định rằng hệ thống chính trị của Cuba không phải đối tượng để đàm phán với Mỹ, bất kể là chủ tịch nước hay bất kỳ quan chức nào”, Thứ trưởng Ngoại giao Carlos Fernández De Cossio chia sẻ.
Những lời đe dọa của ông Trump cùng lệnh cấm vận dường như đã phản tác dụng khi vô tình gắn kết các quan chức và những người ủng hộ chính phủ Cuba lại với nhau, ngay tại thời điểm chính quyền Mỹ đang nỗ lực chia rẽ nội bộ đất nước này.
Duy trì đối thoại và chiến thuật kéo dài thời gian
Các quan chức Cuba khẳng định họ sẽ tiếp tục duy trì đàm phán, mặc cho căng thẳng leo thang cùng những phát ngôn đầy tính khiêu khích của ông Trump.
“Chúng tôi luôn sẵn sàng đối thoại một cách nghiêm túc và có trách nhiệm với chính phủ Mỹ, trên tinh thần không can thiệp vào nội bộ hay hệ thống chính trị, kinh tế, xã hội của nhau”, Bộ trưởng Ngoại giao Cuba Bruno Rodríguez Parrilla cho biết tại diễn đàn dành cho các quốc gia Mỹ Latinh, Caribe và châu Phi.
Chiến lược của Cuba dường như là duy trì đối thoại để thêm thời gian, có thể là chờ đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới, khi mà Đảng Dân chủ có thể giành lại quyền kiểm soát Quốc hội. Tuy nhiên, chưa thể biết rõ họ còn bao nhiêu thời gian, bởi cả Venezuela và Iran đều từng trong quá trình thảo luận với Mỹ ngay trước khi ông Trump ra lệnh tấn công các quốc gia này.
Ban đầu, ông Trump dường như đã gợi ý một lộ trình mở cửa kinh tế mà giới quan sát gọi là “Obama 2.0”. Đây là cách nói ám chỉ thỏa thuận mà người tiền nhiệm của ông từng dày công xây dựng, nhưng đã bị xóa bỏ sau khi ông Obama rời Nhà Trắng.
Giờ đây, bất chấp những lời hứa hẹn về việc nới lỏng trừng phạt hay những thỏa thuận ngầm mà ông Trump đưa ra, mục tiêu cuối cùng của ông vẫn là chấm dứt căng thẳng giữa hai nước vốn xảy ra từ lâu.
Giữa những hứa hẹn về một thỏa thuận từ phía ông Trump và sự chuẩn bị sẵn sàng cho mọi kịch bản đối đầu của Cuba, thực tế có thể cả hai điều đều sẽ không diễn ra. Thay vào đó, dưới sức ép kinh tế chưa từng có, toàn dân Cuba đang nỗ lực gồng mình vượt qua giai đoạn đầy thử thách này.
Bài viết thể hiện quan điểm của tác giả Patrick Oppmann - CNN.
