“Sự trỗi dậy” của loài mèo
Năm 2025 là năm đầu tiên Đài Loan (Trung Quốc) ghi nhận số lượng mèo vượt qua chó. Quần thể mèo nhà tại đây đã tăng trưởng chóng mặt, từ 1,3 triệu con vào năm 2023 lên 1,7 triệu con vào năm 2025, tức tăng gần 33%.
Xu hướng tương tự cũng diễn ra tại Trung Quốc từ năm 2021. Nhật Bản có lẽ là quốc gia khởi xướng xu hướng này sớm nhất khi số lượng mèo đã soán ngôi chó từ cách đây một thập kỷ. Ngay cả ở những nơi mà chó vẫn chiếm ưu thế như Hàn Quốc hay Hồng Kông (Trung Quốc), sự phổ biến của loài mèo cũng đang tăng lên rõ rệt.
Điểm chung của các khu vực này là mật độ dân cư cao với không gian sống chật hẹp. Nhịp sống đô thị bận rộn cùng áp lực công việc khiến nhiều người khó duy trì thời gian chăm sóc chó, dẫn đến xu hướng tìm kiếm sự đồng hành từ loài mèo để giải tỏa nỗi cô đơn.
“Nuôi mèo ở thành phố sẽ tiện hơn, vì nuôi chó bạn phải thường xuyên dắt chúng đi dạo. Nhiều người không có thời gian cho việc đó và cũng có người sợ chó”, cô Ellen Chung, một cư dân Hồng Kông, chia sẻ tại một quán cà phê mèo tấp nập khách và những chú mèo diện váy áo điệu đà. “Cá nhân tôi nghĩ là loài mèo đáng yêu hơn”, cô Chung nói thêm.
Những yếu tố quen thuộc trên cũng chính là nguyên nhân dẫn đến tỷ lệ sinh sụt giảm tại các khu vực này, bất chấp những nỗ lực đảo ngược xu thế của các chính phủ.
“Mọi người giờ đây chọn không sinh con. Vì vậy, việc nuôi một thú cưng gần như tương đương với việc chăm sóc một đứa trẻ”, Phó Giáo sư Paul Wong, nhà tâm lý học lâm sàng chuyên về liệu pháp động vật, Đại học Hồng Kông (Trung Quốc) nhận định. Theo ông, những áp lực của cuộc sống thành thị có lẽ khiến mọi người cảm thấy muốn nuôi những chú mèo điềm đạm hơn là những chú chó tinh nghịch.
 |
| Năm 1998, mô hình cà phê mèo chính thức xuất hiện trên thế giới với sự ra đời của quán “Cat Flower Garden” (tạm dịch: Vườn hoa mèo) tại Đài Bắc, Đài Loan (Trung Quốc). |
Áp lực, bận rộn và cô đơn
Một số nơi tại Đông Á vốn đã có “văn hóa yêu mèo” từ lâu. Nhật Bản là quê hương của Hello Kitty, nhân vật hoạt hình ra đời năm 1974, được lấy cảm hứng từ loài mèo. Đây chính là biểu tượng văn hóa đại chúng toàn cầu nổi tiếng nhất của Nhật Bản, khởi nguồn cho đế chế thương mại Sanrio trị giá 80 tỷ USD. Quốc gia này còn có những đảo mèo nổi tiếng với quần thể mèo hoang đông đúc, trở thành điểm đến thu hút khách du lịch.
Ở Hàn Quốc, loài mèo từng không được yêu thích như vậy. Trong nhiều năm, chúng từng bị gắn với vận rủi hoặc linh hồn tà ác. Đây là một phần lý do khiến loài vật này kém phổ biến hơn chó trong vai trò thú cưng tại quốc gia này.
 |
Tuy nhiên, quan niệm này đang dần thay đổi. Kể từ đại dịch Covid-19, số lượng mèo nuôi tại Hàn Quốc đã tăng mạnh. Theo báo cáo năm 2025 của Tập đoàn Tài chính KB, nguyên nhân của xu hướng này có thể đến từ việc mèo dễ chăm sóc trong nhà hơn, khi các hoạt động ngoài trời bị hạn chế trong thời gian dài.
Cô Gong Su-hyun, bác sĩ thú y tại Trung tâm nhận nuôi mèo Ballyeomaru ở thành phố Hwaseong (Hàn Quốc), chia sẻ: “Tôi có thể cảm nhận rõ sự quan tâm dành cho loài mèo đang tăng lên. Lượng người đến nhận nuôi và các tình nguyện viên đều đông hơn trước đây”.
Phó Giáo sư Paul Wong tại Đại học Hồng Kông cho rằng thay đổi lớn nhất trong thập kỷ qua là sự chuyển biến trong tư duy: từ việc xem động vật là công cụ phục vụ con người sang bạn đồng hành. Trước đây, chó chủ yếu được nuôi để trông nhà, còn mèo được nuôi để bắt chuột. Ngày nay, chúng đã trở thành “liều thuốc” xoa dịu sự cô đơn.
 |
| Hello Kitty là biểu tượng văn hóa toàn cầu, đại diện tiêu biểu cho phong cách “Kawaii” (dễ thương) của Nhật Bản suốt 50 năm qua. |
Khi “người bạn bốn chân” xoa dịu cuộc sống đô thị
Trong những thập kỷ gần đây, nhiều nơi ở Đông Á cũng chứng kiến những biến động mạnh mẽ về nhân khẩu học và xã hội. Tại Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc, ngày càng nhiều người trẻ rời nông thôn để tìm việc làm tại các thành phố lớn, để lại những ngôi làng vắng người với dân số già đang thu hẹp.
Thế nhưng, cuộc sống thành thị cũng mang lại những thách thức riêng. Nhiều người trẻ Đông Á đang phải đối mặt với thị trường việc làm cạnh tranh khốc liệt, mức lương đình trệ, chi phí sinh hoạt cao và giờ làm việc khắc nghiệt. Văn hóa làm việc quá sức ở Trung Quốc nghiêm trọng đến mức bị Tòa án nhân dân tối cao nước này lên án vào năm 2021. Tương tự, Nhật Bản cũng có thuật ngữ riêng cho việc “chết vì làm việc quá sức” (karoshi), buộc Chính phủ phải áp đặt giới hạn pháp lý về thời gian làm thêm.
 |
| Giao lộ Shibuya (Tokyo, Nhật Bản) – nơi có mật độ người đi bộ cao nhất thế giới. Tại các thời điểm cao điểm, ước tính có tới 2.500 - 3.000 người cùng sang đường mỗi lần đèn tín hiệu thay đổi (khoảng 2 phút một lần). |
“Những yếu tố này khiến việc nuôi mèo trở thành một lựa chọn thực tế hơn, đặc biệt là với thế hệ trẻ. Loài mèo thích nghi tốt với môi trường trong nhà và không cần dắt đi dạo hàng ngày. Chính vì vậy, chúng mang lại sự đồng hành phù hợp hơn trước những hạn chế của cuộc sống đô thị”, ông Joe Ngai, trợ lý giáo sư tại Khoa Tư vấn và Tâm lý học thuộc Đại học Shue Yan Hồng Kông cho biết.
Những áp lực này là một trong nhiều lý do khiến ngày càng nhiều thanh niên châu Á lựa chọn không kết hôn hoặc sinh con. Dân số Nhật Bản đã sụt giảm trong 16 năm liên tiếp, trong khi Hàn Quốc có tỷ lệ sinh thấp nhất thế giới. Xu hướng tương tự cũng xuất hiện khắp Đông Á.
Khi số lượng các hộ gia đình đơn thân tăng lên, sự cô đơn cũng tăng theo. Một số người trẻ thậm chí rút lui hoàn toàn khỏi xã hội trong thời gian dài - hiện tượng được gọi là hikikomori. Tại thủ đô Seoul (Hàn Quốc), chính quyền đang chi gần 327 triệu USD cho kế hoạch 5 năm để chống lại tình trạng cô đơn. Ở Trung Quốc, một ứng dụng mang tên “Are You Dead” (tạm dịch: Bạn còn sống không?) yêu cầu người dùng điểm danh mỗi ngày đã gây sốt khi chạm đúng vào cảm giác bị cô lập đang lan rộng trong xã hội.
Triển vọng kinh tế và hạnh phúc
Trong bối cảnh thiếu vắng sự đồng hành của con người, con cái hay bạn đời, nhiều người tìm đến động vật. Đồng thời, họ cũng sẵn sàng chi tiêu mạnh tay, tạo nên sự bùng nổ của “nền kinh tế thú cưng” tại châu Á.
Một báo cáo nghiên cứu năm 2024 của Ngân hàng đầu tư Goldman Sachs cho thấy thức ăn thú cưng là một trong những lĩnh vực tiêu dùng tăng trưởng nhanh nhất tại Trung Quốc, với quy mô ngành dự kiến lên tới 12 tỷ USD vào năm 2030. Tại Hàn Quốc, năm 2023 đánh dấu lần đầu tiên số lượng xe đẩy thú cưng bán ra nhiều hơn cả xe đẩy trẻ em trên sàn thương mại điện tử lớn nhất nước này.
 |
| Những gian hàng đông đúc tại “Asia Cat Expo 2023”. Sự kiện quốc tế lớn nhất dành cho cộng đồng yêu mèo châu Á sẽ chính thức trở lại vào ngày 27 và 28/06/2026 tại Trung tâm Hội nghị & Triển lãm Suntec, Singapore. |
Xu hướng này có thể không phải là tin vui đối với các chính phủ đang mong muốn tăng tỷ lệ sinh. Tuy nhiên, trong lúc nhiều người chưa sẵn sàng có con, một chú mèo nhỏ có lẽ vẫn mang lại sự an ủi cần thiết cho những người trẻ đang chật vật giữa cuộc sống hiện đại ở châu Á.
"Nếu sức khỏe tinh thần của người dân được cải thiện, thì một xã hội ít người nhưng hạnh phúc có lẽ vẫn tốt hơn một xã hội đông đúc nhưng chất chứa u sầu”, nhà tâm lý học Paul Wong nhận định.
