Nghiên cứu mới của các nhà khoa học tại Đại học Adelaide và Đại học Hong Kong cho thấy những giai đoạn nhiệt độ đại dương cao bất thường kéo dài có thể gây ra hàng loạt tác động đến cộng đồng ven biển. Các chuyên gia cho rằng hiện tượng này cần được xem là một vấn đề y tế công cộng, thay vì chỉ là câu chuyện về hệ sinh thái biển.
Marine heatwave (sóng nhiệt biển) là hiện tượng nhiệt độ nước biển tăng cao bất thường và duy trì trong một khoảng thời gian kéo dài. Khi Trái đất ấm lên, các đợt nóng trên biển đang có xu hướng xảy ra thường xuyên hơn, kéo dài hơn và nghiêm trọng hơn. Các nhà khoa học từ lâu đã biết hiện tượng này gây tổn hại nghiêm trọng cho đại dương, như làm san hô bị tẩy trắng, khiến sinh vật biển chết hàng loạt, thúc đẩy các đợt tảo độc phát triển và làm gián đoạn hoạt động đánh bắt, nuôi trồng thủy sản. Tuy nhiên, những tác động trực tiếp và gián tiếp đến sức khỏe con người mới chỉ được quan tâm nhiều hơn trong thời gian gần đây.
Nghiên cứu đăng trên Nature Sustainability cho thấy nhiệt độ đại dương tăng cao kéo dài có thể tạo ra một chuỗi tác động ảnh hưởng đến con người. Một trong những nguy cơ đáng chú ý là làm gia tăng sức mạnh của các hệ thống thời tiết. Nước biển đặc biệt ấm có thể cung cấp thêm năng lượng cho bão, từ đó làm tăng nguy cơ thương vong, chấn thương, lũ lụt và buộc người dân phải sơ tán.
Siêu bão Otis năm 2023 tại Mexico là một ví dụ. Cơn bão tăng cường độ rất nhanh trước khi đổ bộ, gây thiệt hại ước tính hơn 15 tỷ USD. Các nhà khoa học đã liên hệ sự phát triển mạnh của Otis với tình trạng nước biển ấm bất thường. Bão Doksuri năm 2023, gây ảnh hưởng trên diện rộng tại châu Á và tác động đến hơn 2 triệu người, cũng được cho là có liên quan đến điều kiện đại dương nóng bất thường.
Không chỉ có bão, nhiệt độ biển cao còn có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện tảo độc. Những đợt tảo nở hoa này có thể làm nhiễm độc hải sản, gây nguy hiểm cho người ăn phải hoặc tiếp xúc với môi trường biển bị ảnh hưởng. Tại Nam Australia, một đợt tảo nở hoa nghiêm trọng liên quan đến tình trạng sóng nhiệt biển đã được ghi nhận cùng nhiều vấn đề sức khỏe trong các cộng đồng ven biển.
Tác động của sóng nhiệt biển không kết thúc ngay khi nhiệt độ nước biển trở lại bình thường. Nhiệt độ quá cao có thể khiến quần thể cá suy giảm và sản lượng hải sản giảm sút. Điều này đặc biệt đáng lo ngại đối với hàng tỷ người trên thế giới phụ thuộc vào đại dương như một nguồn dinh dưỡng quan trọng. Những người sống bằng nghề đánh bắt, nuôi trồng thủy sản hoặc các ngành kinh tế liên quan đến biển cũng có thể mất thu nhập khi hệ sinh thái biển bị tổn thương.
Theo tiến sĩ Laura Falkenberg thuộc Đại học Adelaide, tác động của sóng nhiệt biển đối với con người có thể xảy ra theo cả cách trực tiếp lẫn gián tiếp. Bà cho rằng những hiện tượng này có thể làm bão mạnh hơn, ảnh hưởng đến nguồn cung và độ an toàn của hải sản, phá vỡ sinh kế và tạo thêm áp lực tâm lý cho những cộng đồng phụ thuộc vào đại dương.
Một khía cạnh ít được chú ý là tác động tâm lý. Với những người có cuộc sống, nghề nghiệp, truyền thống gắn bó chặt chẽ với biển, sự suy thoái của môi trường quen thuộc có thể gây ra cảm giác mất mát và bất an. Các nhà nghiên cứu cho biết đợt tảo độc tại Nam Australia năm 2025 đi kèm với mức độ cao của “lo âu sinh thái” (eco-anxiety), bên cạnh cảm giác đau buồn, thất vọng và trầm cảm. Đợt tảo này cũng được liên hệ với một số vấn đề sức khỏe thể chất như kích ứng đường hô hấp và hen suyễn. Khi hệ sinh thái biển suy thoái, những tác động đó có thể lan rộng trong cả cộng đồng, đặc biệt với những người cảm thấy gắn bó sâu sắc với môi trường biển.
Các nhà nghiên cứu cho rằng chính phủ và cơ quan y tế cần chuẩn bị cho sóng nhiệt biển tương tự như cách họ chuẩn bị ứng phó với các đợt nắng nóng trên đất liền. Việc chủ động chuẩn bị từ sớm có thể giúp các cộng đồng ven biển tăng khả năng chống chịu khi các đợt nóng trên biển ngày càng nghiêm trọng. Một số giải pháp được đề xuất gồm: đưa dự báo sóng nhiệt biển vào công tác lập kế hoạch y tế; đánh giá tác động đến sức khỏe con người khi đưa ra các quyết định về quản lý vùng biển và ven biển; tăng cường phối hợp giữa các nhà khoa học về đại dương, cơ quan y tế và đơn vị quản lý tài nguyên; chuẩn bị các biện pháp hỗ trợ cộng đồng trước khi xảy ra khủng hoảng.
Thông điệp quan trọng của nghiên cứu là sức khỏe con người và đại dương có mối liên hệ chặt chẽ. Khi biển nóng lên và hệ sinh thái suy thoái, hậu quả không chỉ nằm dưới mặt nước mà có thể lan đến thực phẩm, sinh kế, sức khỏe thể chất và cả tinh thần của hàng triệu người.
