Quốc gia Đông Âu là nơi có bảy địa điểm nằm trong Danh sách Di sản Thế giới của UNESCO, bao gồm Nhà thờ Saint-Sophia thế kỷ 11 ở Kyiv — được coi là “một trong những ví dụ điển hình nhất” về kiến trúc giáo hội Rus-Byzantine sơ khai. Trong một tuyên bố mới đây, Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc đặc biệt bày tỏ lo ngại về những thiệt hại do pháo kích gây ra tại các thành phố Kharkiv và Chernihiv. Cả hai đều là nơi có các công trình nằm trong danh sách có khả năng được đề cử là Di sản Thế giới.
Theo đó, thành phố Chernihiv tự hào là trung tâm lịch sử với nguồn gốc kéo dài từ thế kỷ thứ chín. Còn Kharkiv là nơi tọa lạc của tòa nhà Derzhprom, một trong những tòa nhà chọc trời bằng bê tông đầu tiên của Liên Xô. Tòa nhà 14 tầng tọa lạc tại Quảng trường Tự do rộng lớn của thành phố, tuần trước đã bị một quả tên lửa làm hư hại khu vực nhà hát opera, phòng hòa nhạc và các văn phòng dành cho chính phủ.
Theo BBC News, Tổng thống Volodymyr Zelenskyy đã chỉ trích cuộc tấn công là “sự khủng bố chống lại Ukraine”. Ông cũng nói thêm: “Không có mục tiêu quân sự nào trong quảng trường cũng như các khu dân cư ở Kharkiv nhưng địa điểm vẫn bị nã pháo”.
Trong những ngày chiến sự vừa qua, nguy cơ hư hại đối với các di tích lịch sử - văn hóa tại Ukraine đã trở nên rõ ràng. Vào đầu tháng 3, một cuộc pháo kích từ phía Nga đã nhằm vào Đài tưởng niệm Thảm sát Babyn Yar, nơi Đức Quốc xã từng giết chết hơn 33.000 người Do Thái trong hai ngày ở Thế chiến thứ hai. Tuy đài tưởng niệm không chịu bất kỳ thiệt hại nghiêm trọng nào, nhưng những cuộc tấn công đã dấy lên làn sóng lên tiếng bảo vệ các di tích lịch sử.
 |
| Nhà thờ Saint-Sophia có từ thế kỷ 11 ở Kyiv, Ukraine. Ảnh: Flickr. |
Các viện bảo tàng của Ukraine cùng các tác phẩm nghệ thuật quý giá mà họ lưu giữ cũng phải đối mặt với các mối đe dọa bị phá hủy và cướp bóc. Bảo tàng Ivankiv, nằm cách Kyiv khoảng 50 dặm về phía bắc, được cho là đã bị đốt phá, dẫn đến việc mất một số bức tranh của nghệ sĩ dân gian Maria Prymachenko. Theo London Times, một người đàn ông địa phương đã chạy vào tòa nhà và cứu được khoảng 10 trong số 25 tác phẩm của Prymachenko đang được lưu trữ ở đó.
“Bảo tàng là tòa nhà đầu tiên ở Ivankiv trở thành mục tiêu tấn công” Anastasiia Prymachenko, cháu gái cố nghệ sĩ nói với Times. “Tôi nghĩ họ muốn phá hủy nền văn hóa Ukraine, bảo tàng là thứ duy nhất chúng tôi có ở đó với rất nhiều hiện vật thể hiện văn hóa Ukraine và Ivankiv.”
Giữa bạo lực và hỗn loạn, dân thường cũng như các chuyên gia cùng nhau bảo vệ di sản văn hóa quý giá. Một số nhân viên bảo tàng đã chạy đua với thời gian để tháo dỡ các triển lãm trước khi gia nhập vào hàng ngũ quân đội. Ở Lviv, nơi cư dân đang chuẩn bị cho một cuộc tấn công có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Họ đã bọc những bức tượng có tuổi đời hàng thế kỷ bằng nhựa và xốp.
Các tổ chức quốc tế cũng đã lên tiếng đề nghị viện trợ. Trong đó, ông Lonnie G. Bunch, đại diện quỹ Sáng kiến Cứu hộ Văn hóa của Smithsonian cho biết, để bảo vệ các di sản văn hóa bị đe dọa bởi thảm họa, quỹ đã liên hệ với các địa điểm ở Ukraine và những người đã được đào tạo để “sơ cứu” cho các di sản văn hóa .
Theo một tuyên bố riêng của UNESCO, cơ quan quốc tế này đang thực hiện các biện pháp, bao gồm đánh dấu “các di tích và địa điểm lịch sử quan trọng trên khắp Ukraine bằng biểu tượng đặc biệt của Công ước Hague năm 1954 - một tín hiệu được cộng đồng quốc tế công nhận về việc bảo vệ di sản văn hóa trong trường hợp xảy ra xung đột vũ trang".
UNESCO cũng sẽ giám sát thiệt hại đối với các địa điểm văn hóa thông qua hình ảnh vệ tinh và các nhân viên đang làm việc trực tiếp tại hiện trường để điều phối một cuộc họp với các giám đốc bảo tàng ở Ukraine, vì mục tiêu bảo quản các bộ sưu tập.
“Chúng ta phải bảo vệ các di sản văn hóa này", Tổng Giám đốc UNESCO Audrey Azoulay nói trong tuyên bố, “như một minh chứng của quá khứ nhưng cũng như một phương tiện hòa bình mà cộng đồng quốc tế có nhiệm vụ bảo vệ, gìn giữ cho các thế hệ tương lai".
