Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng tính cực đoan, khó lường và El Nino được dự báo có khả năng tác động mạnh đến Việt Nam từ nửa cuối năm 2026 đến đầu năm 2027, việc nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm và chuyển hóa thông tin khoa học thành hành động ứng phó kịp thời đang trở thành yêu cầu cấp thiết.
Đây cũng là giải pháp then chốt giúp các bộ, ngành, địa phương chủ động xây dựng kịch bản ứng phó, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai, bảo đảm an ninh nguồn nước, lương thực và phát triển bền vững trong thời gian tới.
El Nino mạnh làm gia tăng thiên tai cực đoan
Theo các đánh giá mới nhất của Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO), hệ thống khí hậu toàn cầu tiếp tục ghi nhận nhiều dấu hiệu bất thường. Trong đó, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu, với các nguy cơ ngày càng gia tăng từ nắng nóng, hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, mưa lớn cực đoan, lũ lụt và sạt lở đất.
Các dự báo hiện nay của cơ quan khí tượng cho thấy nửa cuối năm 2026 và đầu năm 2027 có khả năng chịu tác động rõ nét của hiện tượng El Nino. Đáng chú ý, hiện tượng này có thể phát triển với cường độ mạnh, tương đương đợt El Nino lịch sử giai đoạn 2015-2016 (một trong những sự kiện mạnh nhất từng được ghi nhận).
Nếu kịch bản trên xảy ra, nhiều khu vực, đặc biệt là Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, có nguy cơ đối mặt với tình trạng nắng nóng gay gắt, thiếu hụt lượng mưa, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn nghiêm trọng. Những tác động này không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp mà còn gây áp lực lớn lên tài nguyên nước, năng lượng, môi trường và đời sống dân sinh.
Phát biểu tại Hội nghị Dự báo, cảnh báo sớm tình hình khí tượng thủy văn năm 2026, diễn ra sáng 23/6, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành nhấn mạnh: “Chúng ta đang chứng kiến hệ thống khí hậu toàn cầu biến động ngày càng phức tạp, cực đoan và phi quy luật. Báo cáo từ WMO chỉ ra rằng nhiệt độ trung bình toàn cầu liên tục duy trì ở mức cao kỷ lục, kéo theo những thay đổi sâu sắc về chế độ mưa, nguồn nước và làm gia tăng tính khốc liệt của các hiện tượng thiên tai.”
Đặc biệt, các mô hình giám sát khí hậu trong nước và quốc tế đều thống nhất nhận định về sự hình thành và phát triển rõ ràng của hiện tượng El Nino từ nửa cuối năm 2026. Sự cộng hưởng giữa chu kỳ El Nino cường độ cao với xu thế ấm lên toàn cầu mở ra nguy cơ lớn về sự xuất hiện của một trong những đợt El Nino mạnh nhất từng được ghi nhận, đặt ra yêu cầu cấp bách trong việc chủ động giám sát các nguy cơ nắng nóng kéo dài, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn.
Đối với Việt Nam, giai đoạn nửa cuối năm 2026 và đầu năm 2027 đượcdự báo sẽ là thời gian chịu tác động trực tiếp và đậm nét từ hình thái khí hậu này, với tính chất khốc liệt có thể tương đương với đợt El Nino lịch sử năm 2015-2016.
“Bài học từ mười năm trước vẫn còn nguyên giá trị, khi hạn hán, xâm nhập mặn nghiêm trọng, đặc biệt tại Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long, khiến hơn 100.000 hécta lúa bị thiệt hại, trên 210.000 hộ dân thiếu nước sinh hoạt và làm đứt gãy các chuỗi cung ứng nông sản trọng điểm,” ông Thành nói.
Không chỉ vậy, thực tiễn cũng chứng minh El Nino không chỉ mang lại khô hạn, mà còn đi kèm với các hiện tượng dị thường trái quy luật, điển hình là trận mưa lũ lịch sử tại Quảng Ninh vào giữa năm 2015. “Điều này phản ánh tính chất lưỡng cực của thời tiết dưới tác động của biến đổi khí hậu, đặt ra thách thức cho công tác dự báo và ứng phó tại tất cả các vùng miền,” ông Thành nhấn mạnh.
Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm đa thiên tai
Nhìn từ góc độ quản lý vĩ mô, theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành, những rủi ro từ khí tượng thủy văn hiện nay không còn là bài toán riêng lẻ của một ngành, một lĩnh vực mà đã trở thành thách thức mang tính hệ thống đối với sự phát triển bền vững quốc gia. Dù vậy, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhìn nhận rằng trong thách thức luôn tồn tại những cơ hội nếu các bên chủ động chiến lược thích ứng.
“Lợi thế cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh khủng hoảng khí hậu toàn cầu không nằm ở việc chịu tác động ít hay nhiều, mà nằm ở năng lực dự báo sớm hơn, hành động nhanh, điều hành khoa học và khả năng chống chịu tốt hơn,” ông Thành nói.
 |
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành phát biểu. |
