Ông Huỳnh Văn Túy là người làng Sung Tích, tổng Trung, huyện Bình Sơn, phủ Quảng Nghĩa. Trước 1/7/2025 làng Sung Tích thuộc xã Tịnh Long nay là xã Tịnh Khê, tỉnh Quảng Ngãi. Ở làng Sung Tích, ông cùng con cháu có công trong việc kiến canh kiến cư, khuyến khích thêm dân cư, binh lính đến định cư tại vùng đất này giúp cho nhân dân an cư lạc nghiệp.
 |
| Lăng mộ Phó Quản Cơ Huỳnh Văn Túy tại thôn Tăng Long, xã Tịnh Khê (Tịnh Long cũ), Quảng Ngãi. Ảnh: Huỳnh Công Duẩn |
Sau khi mất, thi hài Huỳnh Văn Túy được đưa về quê nhà Sung Tích an táng. Triều đình nhà Nguyễn cấp đất và ra lệnh cho nhân dân làng Sung Tích xây mộ và nhà thờ Huỳnh Văn Túy để tỏ lòng tưởng nhớ, tri ân công đức của ông đối với triều đình và nhân dân địa phương. Năm 2016, nhà thờ và phần mộ Phó Quản Cơ Huỳnh Văn Túy được công nhận là di tích lịch sử của tỉnh Quảng Ngãi.
 |
Bằng công nhận di tích lịch sử cấp tỉnh bên trong Nhà thờ Huỳnh Văn Túy. Ảnh Huỳnh Công Duẩn |
Ông Huỳnh Văn Túy giỏi võ nghệ, tham gia thủy quân năm Tân Dậu (năm 1801), đến năm Gia Long thứ 16 (năm 1817) được lãnh chức Chánh đội trưởng Tứ đội Tam thập Cơ Trung Kiên. Huỳnh Văn Túy giỏi võ, chuyên cần nên được đặc chuẩn cho học qua ba khóa huấn luyện.
Đến đời vua Minh Mạng thứ 2 (năm 1821), Huỳnh Văn Túy được vua đặc chiếu thăng chức Cơ tứ đội Nhất thập Cai đội Cơ Trung Kiên: “Chiếu cho trấn Quảng Nghĩa, Cơ Trung Kiên, Tứ đội Tam thập Chánh đội trưởng Huỳnh Văn Túy. Người đầu quân năm Tân Dậu đến năm Mậu Dần kinh qua ba khóa, đặc chuẩn thăng thụ y Cơ tứ đội Nhất thập cai đội, suất thập quân theo Cai đội sai bát việc quân...” (Án: Quốc Gia Tín Bửu, ngày hai mươi bảy tháng bảy năm Minh Mạng thứ 2).
 |
| Khách viếng và dâng hương tại nhà thờ Huỳnh Văn Túy, Ảnh: Ngọc Bích Duyên |
Sau này ông Huỳnh Văn Túy được điều dụng qua Bộ binh giữ các chức Nhị đồ Cai đội ở Cơ Nhất Tịnh man, Nhị đội Chánh đội ở Cơ Nhì Tịnh Man rồi được thăng đến chức Phó Quản cơ (Phó Vệ úy) trật Tứ phẩm Cơ Tứ Tịnh Man. Trong thời gian giữ chức ở Tịnh Man Huỳnh Văn Túy đã anh dũng hy sinh khi đang làm nhiệm vụ vào khoảng giữa thế kỷ 19 (đời vua Minh Mạng). Sau khi mất, thi hài Huỳnh Văn Túy được đưa về quê nhà Sung Tích an táng.
Triều đình nhà Nguyễn cấp đất và ra lệnh cho nhân dân làng Sung Tích xây mộ và nhà thờ Huỳnh Văn Túy để tỏ lòng tưởng nhớ, tri ân công đức của ông đối với triều đình. Ngoài ra, con cháu phụng thờ ông còn được triều đình cấp 3 sào ruộng để canh tác thu hoa lợi dùng vào việc chăm sóc, hương khói ông.
 |
| Gia phả họ Huỳnh trong nhà thờ Huỳnh Văn Túy. Ảnh: Huỳnh Công Duẩn |
Qua các triều vua nhà Nguyễn, mỗi lần mộ phần và nhà thờ Huỳnh Văn Túy bị xuống cấp, hư hại đều được triều đình nhà Nguyễn quan tâm cấp kinh phí duy tu, sửa chữa. Trải qua những biến thiên của thời gian và lịch sử, dù còn nhiều khó khăn nhưng phần mộ và nhà thờ ông Huỳnh Văn Túy vẫn được con cháu các đời lưu giữ bảo quản. Để ghi nhớ công trạng của ông với quê hương, năm 2016, mộ và nhà thờ Phó Quản Cơ Huỳnh Văn Túy ở xã Tịnh Khê, tỉnh Quảng Ngãi đã được công nhận là Di tích lịch sử.
Di tích mộ và nhà thờ Huỳnh Văn Túy còn là nơi con cháu, nhân dân và chính quyền địa phương hàng năm đến thăm viếng, tưởng niệm, tổ chức cúng giỗ ông vào 20 tháng 6 âm lịch, bày tỏ lòng thành kính tri ân của thế hệ sau đối với bậc tiền bối có công với dân với nước.
 |
Nhà thờ Huỳnh Văn Túy tại thôn Tăng Long, xã Tịnh Khê (Tịnh Long cũ), Quảng Ngãi. Ảnh: Huỳnh Công Duẩn |
Đây là nét sinh hoạt văn hóa truyền thống tốt đẹp thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, mang tính giáo dục cao trong việc đoàn kết cộng đồng, dòng họ cần được bảo tồn và phát huy trong việc giáo dục truyền thống yêu nước cũng như phát huy bảo vệ văn hóa ở địa phương trong giai đoạn hiện nay.
Từ trung tâm Quảng Ngãi đi về hướng Bắc qua sông Trà Khúc, rẽ phải vào đường Hoàng Sa đi về phía biển, cách chùa Minh Đức khoảng 1,5 km sẽ đến nhà thờ Huỳnh Văn Túy và mộ của ông nằm trên khu dân cư Bến Sứ. Đoạn sông Trà Khúc đi qua khu vực này cũng là nơi diễn ra Lễ hội đua thuyền truyền thống Tịnh Long diễn ra 2 năm một lần vào tết âm lịch. Lễ hội này đã được công nhận là di sản phi vật thể cấp quốc gia vào năm 2024.
 |
Tiến sĩ, NSƯT, đạo diễn Hoàng Duẩn tại nhà thờ Huỳnh Văn Túy, Ảnh: Ngọc Bích Duyên |
Hiện nay nhà thờ và mộ của ông cũng đã xuống cấp, nhân dân và tộc họ Huỳnh đã và đang mong muốn có kế hoạch để trùng tu di tích này. Cách mộ và nhà thờ ông Huỳnh Văn Túy khoảng 1km là ngôi nhà cũ của gia đình thượng tướng Trần Văn Trà; bãi biển Mỹ Khê nổi tiếng xinh đẹp với khu du lịch sinh thái rừng dừa nước. Cách đó không xa bên kia núi Ngang là Đền thờ anh hùng dân tộc Trương Định, được công nhận Di tích cấp Quốc gia năm 2023; và Khu chứng tích Sơn Mỹ, được công nhận di tích cấp Quốc gia đặc biệt năm 2002. Tất cả tạo thành cụm di tích thu hút khách du lịch thú vị nếu biết tận dụng và khai thác các di tích trên địa bàn Tịnh Khê hôm nay.
Tiến sĩ, NSƯT, đạo diễn Hoàng Duẩn quê Quảng Ngãi, hiện là giảng viên - Phó trưởng Khoa Quản lý văn hóa - nghệ thuật, Trường Đại học Văn hóa TP.HCM. Ông cũng là đạo diễn của tác phẩm kịch nói, cải lương về các nhân vật lịch sử, nổi bật như Tả quân Lê Văn Duyệt trong vở cải lương Án tử (Võ Tử Uyên chuyển thể cải lương từ kịch bản của tác giả Phạm Văn Quý). Sau đó, Hoàng Duẩn đạo diễn vở kịch nói Đức thượng công Tả quân Lê Văn Duyệt - Người mang 9 án tử đang diễn tại TPHCM thu hút nhiều khán giả, nhất là học sinh, sinh viên.
