Di sản được kể bằng ngôn ngữ của thời đại
Trong quá trình triển khai, nhóm thực hiện tiến hành khảo sát, thu thập tư liệu tại Nhà hát Múa rối Thăng Long và một số làng nghề, đồng thời làm việc cùng nghệ nhân để số hóa các quân rối và tích trò tiêu biểu. Hàng chục bản mô phỏng AR được xây dựng, thử nghiệm và chỉnh sửa liên tục, trước khi lựa chọn 17 tích trò rối nước đưa vào trưng bày chính thức.
Tại triển lãm, công nghệ thực tế tăng cường (AR) trở thành điểm nhấn xuyên suốt. Thông qua thao tác quét mã QR trên thiết bị cá nhân, người xem có thể quan sát trực tiếp hình dáng, chuyển động và kỹ thuật tạo hình của từng quân rối. Những tích trò quen thuộc như đánh cá, múa rồng, chèo thuyền… hiện lên sinh động trên nền tảng số, giúp khán giả dễ dàng tiếp cận và hình dung rõ hơn nét đặc trưng của nghệ thuật rối nước.
 |
Các bạn trẻ tìm hiểu lịch sử và giá trị văn hóa của rối nước qua các tư liệu được trưng bày. |
Cách làm này không thay thế sân khấu truyền thống, mà đóng vai trò như một “lớp dẫn nhập”, tạo tiền đề để người xem, nhất là giới trẻ, tiếp cận di sản một cách nhẹ nhàng và chủ động hơn.
Bên cạnh khu vực trải nghiệm AR, “THE ARt of WATER” còn bố trí hệ thống pano, hình ảnh và tư liệu giới thiệu hành trình hơn 10 thế kỷ hình thành và phát triển của nghệ thuật múa rối nước Việt Nam. Các tư liệu được sắp xếp theo dòng thời gian, giúp người xem có cái nhìn tổng thể về bối cảnh lịch sử, giá trị văn hóa và quá trình bảo tồn, phát triển của loại hình nghệ thuật dân gian này.
Sự kết hợp giữa công nghệ hiện đại và tư liệu truyền thống tạo nên một không gian tiếp cận đa chiều: vừa trực quan, sinh động, vừa đảm bảo chiều sâu thông tin. Người xem không chỉ “xem” rối nước trên màn hình, mà còn hiểu được vì sao rối nước tồn tại bền bỉ trong đời sống văn hóa Việt suốt nhiều thế kỷ.
Đáng chú ý, triển lãm còn mở rộng trải nghiệm cho công chúng thông qua các hoạt động workshop tương tác. Tại đây, khách tham quan, đặc biệt là các bạn trẻ, được trực tiếp tham gia làm rối nước, tìm hiểu những công đoạn thủ công cơ bản trong quá trình tạo nên một quân rối. Việc chuyển từ quan sát sang trải nghiệm giúp hành trình khám phá di sản trở nên cụ thể, gần gũi và giàu cảm xúc hơn.
Dấu ấn từ những trải nghiệm
Trong suốt hai ngày diễn ra, triển lãm ghi nhận nhiều phản hồi tích cực từ khách tham quan. Nhiều bạn trẻ lần đầu trải nghiệm rối nước bằng công nghệ AR đã bày tỏ sự bất ngờ trước sự sống động của các mô hình. Bạn Nguyễn Minh Khoa, sinh viên Đại học Hà Nội chia sẻ: “Mình từng nghĩ rối nước khó tiếp cận, nhưng khi xem bản AR, mọi thứ trở nên gần gũi và dễ hiểu hơn rất nhiều. Mình có thể nhìn rõ hơn sự tinh xảo của mỗi quân rối và tâm huyết của mỗi người nghệ nhân”.
Đánh giá về cách tiếp cận của dự án, nghệ nhân Nguyễn Viên, người nhiều năm gắn bó với phường rối Chàng Sơn, cho rằng việc ứng dụng công nghệ AR vào rối nước là một bước đi sáng tạo, chưa từng có tiền lệ, giúp mở rộng khả năng tiếp cận và gia tăng sức hấp dẫn cho nghệ thuật rối nước trong bối cảnh hiện nay.
Với Ban Tổ chức, “THE ARt of WATER” không chỉ là một triển lãm, mà còn là cuộc đối thoại giữa quá khứ và hiện tại. Chị Nguyễn Minh Trang, Trưởng Ban tổ chức Dự án bày tỏ: “Chúng mình muốn mang đến thông điệp rằng di sản không “đứng yên”, mà luôn chuyển mình và tái sinh theo dòng chảy đương đại. Triển lãm mong muốn mở thêm một cánh cửa để công chúng, đặc biệt là giới trẻ, có thể bước vào, cảm nhận và tự hào về văn hóa Việt theo cách của riêng mình. Vì chỉ khi người trẻ thực sự chạm vào văn hóa, di sản mới tiếp tục được nuôi dưỡng và sống bền vững cùng thời gian”.Khép lại hành trình, dự án “Ngọc Thủy Đình” cho thấy một hướng tiếp cận khả thi trong công tác bảo tồn và lan tỏa di sản: không làm thay đổi bản chất, mà mở rộng cách kể chuyện. Qua đó, nghệ thuật múa rối nước không chỉ hiện diện như ký ức văn hóa, mà tiếp tục sống trong đời sống đương đại bằng những hình thức phù hợp với công chúng hôm nay.
