Theo tờ USA Today ngày 26/11, ông Trump tuyên bố động thái này nhằm ngăn chặn ma túy, đặc biệt là fentanyl, và người di cư nhập cư trái phép vào Mỹ.
Ông Trump cho biết sẽ ký sắc lệnh hành pháp ngay sau lễ nhậm chức, theo đó áp đặt mức thuế 25% lên tất cả hàng hóa từ Mexico và Canada, cũng như 10% đối với hàng hóa từ Trung Quốc. Ông Trump sẽ nhậm chức vào ngày 20/1/2025.
Ông nói trên mạng xã hội Truth Social: “Cả Mexico và Canada đều có quyền và sức mạnh tuyệt đối để dễ dàng giải quyết vấn đề dai dẳng này. Đã đến lúc họ phải trả giá đắt!”. Trong một bài đăng khác, ông cáo buộc Trung Quốc không ngăn chặn buôn lậu fentanyl vào Mỹ.
Ba quốc gia ngay lập tức phản ứng trước tuyên bố của ông Trump.
Ông Liu Pengyu, phát ngôn viên Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington, cho biết: “Không ai chiến thắng trong một cuộc chiến thương mại hay thuế quan và ý kiến nói rằng Trung Quốc cố ý để tiền chất fentanyl tràn vào Mỹ hoàn toàn trái ngược với thực tế”.
Tuyên bố của Đại sứ quán Trung Quốc khẳng định rằng hợp tác kinh tế và thương mại giữa hai quốc gia về cơ bản là có lợi cho cả hai bên. Tuyên bố nhấn mạnh những nỗ lực của Trung Quốc trong việc chống nạn buôn bán ma túy, thông qua thỏa thuận hợp tác giữa Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Joe Biden vào năm ngoái.
Bộ Tài chính Mexico tuyên bố thỏa thuận Mỹ - Mexico - Canada (USMCA), một hiệp định thương mại do ông Trump bảo trợ trong nhiệm kỳ đầu tiên, có lợi cho các nhà đầu tư.
Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum nói trong bức thư gửi ông Trump: “Phản ứng với một biện pháp thuế quan sẽ là một biện pháp thuế quan khác và điều này có thể đẩy các công ty của chúng ta vào rủi ro”.
Bà tuyên bố nếu Mỹ áp thuế 25% đối với tất cả các sản phẩm nhập khẩu từ Mexico, thì Mexico sẽ áp thuế nhập khẩu đối với hàng hóa từ Mỹ ở mức tương ứng và hành động này sẽ gây tổn hại cho hoạt động kinh tế cũng như cộng đồng doanh nghiệp của 2 quốc gia thuộc khu vực Bắc Mỹ. Bà Sheinbaum phê phán ý định của ông Trump là không thể chấp nhận được vì sẽ khiến nền kinh tế của hai quốc gia rơi vào vòng xoáy suy thoái, đồng thời đẩy tỷ lệ lạm phát và thất nghiệp tăng cao.
Trong thư gửi Tổng thống đắc cử Trump, Tổng thống Sheinbaum cũng sẽ nêu rõ sức mạnh của khối Hiệp định Mỹ - Mexico - Canada (USMCA) sẽ được củng cố khi các thành viên cùng duy trì mối quan hệ thương mại mạnh mẽ, đồng thời nhấn mạnh đối thoại trên tinh thần hiểu biết và hài hòa sẽ là cách tốt nhất để giải quyết các bất đồng. Bà bày tỏ hy vọng các nhóm chuyên viên của Mexico và Mỹ sẽ sớm nhóm họp để cùng đưa ra các giải pháp phù hợp.
Trong khi đó, ông Doug Ford, Thủ hiến Ontario (tỉnh đông dân nhất của Canada), nhận định rằng các mức thuế sẽ gây thiệt hại cho người lao động và việc làm ở cả Mỹ lẫn Canada.
Dự kiến trong ngày 27/11 (giờ địa phương), Thủ tướng Canada Justin Trudeau sẽ triệu tập cuộc họp khẩn với lãnh đạo các địa phương để tìm kiếm các giải pháp nhằm ứng phó. Trước đó, Thủ tướng Trudeau đã trao đổi với ông Trump ngay sau khi ông tuyên bố về việc áp thuế. Ông Trudeau nói: “Chúng tôi đã nói về mối liên hệ chặt chẽ và hiệu quả giữa các quốc gia, vốn có qua lại. Chúng tôi đã nói về một số thách thức mà chúng tôi có thể cùng nhau giải quyết”.
Phó Thủ tướng Canada Chrystia Freeland cho biết: “Sự thật là chúng tôi cần họ và họ cũng cần chúng tôi. Canada là thị trường lớn nhất của Mỹ trên thế giới, lớn hơn cả Trung Quốc, Nhật Bản, Anh và Pháp cộng lại. Những thứ chúng tôi xuất khẩu cũng là những thứ họ thực sự cần”.
Thuế quan thực chất là một khoản thuế do một quốc gia áp đặt lên hàng hóa và dịch vụ nhập khẩu từ quốc gia khác. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, dầu mỏ là mặt hàng mà Mỹ nhập khẩu nhiều nhất từ Canada, trong khi Mỹ nhập nhiều nhất là ô tô và linh kiện từ Mexico. Mỹ cũng nhập khẩu một lượng lớn hàng điện tử từ Trung Quốc. Một số mặt hàng được miễn thuế theo thỏa thuận USMCA.
Trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump đã sử dụng các cảnh báo thương mại như chiến thuật đàm phán. Ông đã áp đặt thuế cao với số lượng hàng hóa Trung Quốc trị giá hàng tỷ USD, hy vọng đạt được một thỏa thuận thương mại mới, nhưng kế hoạch này thất bại do đại dịch COVID-19 năm 2020.
Hiện không rõ liệu ông Trump có thực hiện lời hứa về thuế quan mới hay không.
Áp đặt thuế quan cao lên các đối tác thương mại của Mỹ là một phần cốt lõi trong chương trình kinh tế của ông Trump trong chiến dịch tranh cử. Ông cho rằng điều này sẽ bảo vệ việc làm trong nước, tăng doanh thu thuế và thúc đẩy phục hưng ngành sản xuất ở Mỹ. Tuy nhiên, nhiều nhà kinh tế cảnh báo rằng thuế quan cao sẽ làm tăng lạm phát và dẫn đến lãi suất cao hơn.
Thuế quan do các công ty nhập khẩu chi trả, không phải quốc gia xuất khẩu. Các nhà nhập khẩu thường chuyển chi phí này sang người tiêu dùng thông qua tăng giá sản phẩm, làm cho hàng hóa trở nên đắt đỏ hơn.
Ông Bill Penzey, chủ sở hữu của nhà bán lẻ Penzeys Spices, bình luận: “Ông Trump được bầu để giảm giá thực phẩm. Nhưng việc này cùng với các cuộc trục xuất sẽ đẩy giá thực phẩm lên cao”.
Ông Trump cũng tuyên bố khi nhậm chức sẽ ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia và sử dụng quân đội để trục xuất người nhập cư trái phép.
